Est prope wysokum celeberrima sylva Krakovum,
Quercubus insignis, multo miranda żołędzio,
Istuleam spectans wodam, Gdańskumque gościncum:
Dąbie nomen habet, Dąbie dixere priores.
Hanc ego, cum suchos torreret Syrius agros,
Et rozganiaret non mądra Canicula żakos,
Ingredior, multum de konditione żywota
Deque statu vitæ mecum myślando futuræ.
Ecce autem mężos video adwentare quaternos,
Dissimiles habituque oris, et dispare barwa,
Quorum unus szara westibat terga kapica,
Præcintctus tłustum nodoso fune żywotum.
Olli summo ingens błyskabat vertice pleszus,
Et noga drewnianum calcabat nuda trzewikum.
Ad talos alter sukniam, demiserat imos,
Sukniam faldorum centum, nigrique coloris:
Huic quoque pleszus erat, sed eum nutante bereto
Texerat, ausoniis quales przynoszantur ab oris.
Tertius induerat multi kapam axamity,
Zółtum kabatum, et caligas, żółtumque koletum,
Zółtos trzewikos, szpadam, piórumque berety,
Denique łańcuchum fulua ut sint omnia, złotum.
Extremo makowa fuit suknica, sine ullo
Facta magisterio: si non argenta para
Haftkarum, et seni penderent margine knafli,
Pondere, quam wielka mage res pretiosa robota.
Congredimur, dextrisque datis, służbaque powolna,
Ante alios, słowic sic me compellat amicis
Funiger: Apparet fili, quod et ipse fatetur
Vultus, nescio quas animo te voluere curas,
Et niepotrzebnas forsan, quæ vestra juventa est.
Quidquid id est, wolnum tibi quod przekazał umysłum
Fare age: forsan in est szaro quoque rada cucullo.
Non me (respondi) śrebry, złotyque cupido,
Zbierandique tenet niezbędnos cura pięniądzos:
Nec Woiewodarum sellas, orłumque potentem
Ambio, Wirzchorum czapkam quoque nolo duorum.
Sed neque per blandum contraxi debita flusum,
Callida nec nostrum versat pani duszka rozumum.
Omnibus his vacuum gero (diis sit gratia) pectus.
Noster in hoc omnis positus labor, unica cura est
Hæc mea, quo pacto possim rządzare żywotum,
Inuidiaque procul bespiecznum ditigere ævum.
Quare, si quid habes, szerokam concute kappam,
Sekretasque tui cellas scrutare rozumy,
Si mihi forte queas sanam conferre poradam.
Sic ego rozmyślo: sic cæpit frater ab alto;
Matce animo iuvenis, qui non cum simplice turba
Sortis ab arbitrio pendes, ślepaque boginia,
Sed te rozmyślo fulcis, dobraque porada:
Ergo, cum sæuis alios fortuna procellis
Abripiet, tua labetur tuto æquore navis.
Audi igitur, sensuque imo mea verba reponas.
Cernis, ut incolumi chrosto młodaque choina,
Annosæ citius vertantur turbine quercus:
Cumque humili parcat Jovis indignatio chlewo,
Excelse srogo feriuntur fulmine turres:
Sic et in humanis, fili charissime, rebus
Accidit, ut qui se powagas wspinat ad altas,
Fortunæ mage sit telis obnoxius ostris:
Quæ qui serpit humi, qui kątum diligit unum,
Non adeo timuisse potest: et non ego quosdam
Tales esse stanos, ubi, si non undique tutus,
At minus inuidiæ, minus ipsi denique vivas
Fortunæ expositus......
..........
..........
..........
Nam mea ter qui nos ætas cum tangret annos,
Has itidem, quas te video nunc volvere curas,
Mente volutabam tota, totoque rozumo.
Fors et aberassem, quæ sunt humana nie mądre
Ingenia, et jam me chytrus tentare diablus
Cæperat, ut żonam nobis poymare liceret,
Et niepotrzebnam capiti superaddere curam:
Aut stare ingratæ niewdzięcznum limen ad aulæ,
Nastułkamque sequi, et dworskam sorbere polewkam
Sed mihi donarunt meliorem numina mentem:
Namque mihi in somnis,nostræ lux religionis
Visus adesse pater biało, Bernardus, amictu,
Non aliter splendens, quam krasne lumina Phæbi.
Hic me cunctantem świetckas deponere curas
Jussit, et ad sacrosanctum properare zakonum.
Hoc quoque chare tibi faciendum censeo fili,
Si nolis nędzam præsentis noscere światy,
Et sentire tamen venturæ gaudia vitæ.
Paupertas tua te tutum præstabit ab omni
Krzywda fortunæ, cæloque immitet aperto.
Sed frustra czekasz dum te Bernardus: et ipsi.
Admoneant dobrzy pre talia somnia diui:
Olim, olim istud erat, non cum ieiunia światus
Despicit et missæ nulli præstantur honores
Amplius hæc mnichus: cæpit sic deinde kapłanus.
Omnia quæ poterant świetskos confundere stanos.
Quæque tibi poterant vitam zalecare duchownam,
Alta reuerendi dixit prudentia patris.
Quod si forte tuam subit hæc sententia głowam,
Ut velis omnino chlebum iadare duchownum,
Malim te księdzum, quam gołum cernere mnichum.
Nam et si prodest długosz szemrare pacierzos,
Et possunt missæ wielkum recludere niebum,
Et księża, et mniszy psalmos śpiewamus eosdem,
Et księża et mniszy missas celebramus easdem.
Cumque pares simus coram, qui nieba gubernat,
nferior certe coram mortalibus ille est.
Nam neque wesołaś aliis pomagare biesiadas,
Nec potis est młodam, ceu nos, choware kucharkam.
Adde, quod ipse Deus Kapłanos primus in orbe
Instuit, księdzosque suo præficit ouili.
..........
..........
Plura loqui nolo, neque enim impugnare zakonum
Est animus, twoia tu cætera discute głowa.
Conticuit tandem, factoque hic fine quievit.
Tum Dworzaninus: Non hoc sinat optimus ille
Juppiter, ut szara tectum te aliquando Kapica
Aspiciam, aut drewnianos gestare trzewikos,
Sed neque te manicis capiat rewerenda szerocys,
Nec Canonicorum bulla, dziesiątaque kopa.
Nil magis inuisum est hac tempestate Kapłanis,
Nil monachis toto videas odiosius orbe.
Biskupos male czapka biceps, male stuła tuetur,
Nil prosunt klątwe, neque dyabli forsitan ipsi
Jam metuunt krzyżos, .....
Te moneo, si quidem inueni sub pectore sanæ.
Mentis habes, chlebum noli curare duchownum:
Invenies aliam, libeat modo discere, drogam,
Qua insistens possis prodesse tibique tuisque,
Nec tantum invidiæ subeas, ludzkasque przymówkas,
..........
..........
Audisti mnichos, wysłuchatisque Kapłanos,
Et dworzaninum facientem verba tulisti
Extremus labor est, atque hic brevis, ut ziemianinum
De swoio słuches dicentum pauca ziemieństwo.
Nec tibi nostra aliquem pariat dissensio błędum,
Dum swoium laudat, dum cudzum quisque żywotum
Improbat, et swoium każdus te vellet hahere.
Forsitan et monachus fieri, fierique kapłanus,
Non mala conditio est, et habent sua commoda dwori,
Nec ziemianie carent, sed tu wybierare memento
Vitam, naturæ quæ sit accomoda, twoie.
Nempe, potes czystum verbis iurare żywotum,
Et quodi iurasti re ipsa prestare: kapłanus
Sis licet, et świetskos securus neglige stanos.
Sin aliud natura iubet, quam święte kapłaństwo,
Tu ne lude deos, et srogum wara piorunum.
Atque hoc est unum, cur nostro tempore więcey
Expediat świetckum quam stanum ambire duchownum
Omnes ludzie sumus: nobis tamen esse żonatis
Concessum est: solos grzech est ożeniare kapłanos.
Quamquam murari possis, et jure podobno,
Esse scelus księdzo cnotliwą ducere żonam.
Et non esse scelus kurwam choware kucharkam.
Sed valeat: nostri non est hæc gadka rozumy.
Hoc inquirendum potius, dworskum nie żywotum,
An tibi conducat stanum wybierare ziemiańskum.
In qua parte quidem non est, quod multa loquamur,
Tu modo quid faciat, non quid dworzanie loquantur.
Videris: illi quidem laudant, swoiumque żywotum,
Przekładant aliis: sed cum sunt multa loquuti
Magnifice, et łaskam iactarunt usque królewskam,
Ad pługum tandem redeunt, fiuntque ziemianie
Unde obaczare potes, laudari forsitan aulas,
Sed miłe doma peti: swoius res optima kątus:
Nullo flecto genu, sum wolnus, servio nulli,
Gaudeo libertate mea, pewnoque pokoio.
Non expono animam wiatris, longinqua petendo
Lucra, neque occido biednum lichwiando człowiekum.
Non habeo wielkos, sed nec desidero, skarbos,
Contentus sum sorte mea, własnamque paternis
Bobus aro ziemiam, quæ me sustentat alitque:
Ipsi epulas nati, cnotliwaque żona ministrat,
Omne gotowa pati mecum, quodcumque ferat sors,
Sum procul inuidia, bespiecznos dormio somnos,
Spero nihil, curas abigo, mihi denique vivo.
Sic olim vixisse homines, cum złote fuerunt
Secula, crediderim potius, quam flumina lacte
Manasse, et dębos miodum rorasse gotovum,
Atque hæc pro stano paucis sint dicta ziemiańsko.
A quo si quisquam te seuocat, ille videtur
Omnino vitam tibi non życzare beatam.