Sat dirae pestis caedes, sat funera, et urbis
Squalorem gemitusque et terrificos ululatus
Solliciti vates tristi cecinere querela.
Fas modo virtutis praeclara exempla referre,
Quae dulci afflictas recreat solamine gentes,
Romulidumque animis dignas intexere laudes.
Lugens abreptos crudeli morte parentes
Hinc illinc totam erraret miseranda per urbem
Natorum turba, et repleret questubus auras
Semisses rogitans, vestes panemque domumque;
Romanus nisi tam dura infortunia solers
Praeveniens amor, et pietatis percitus igne,
Praeclarum statuisset opus. Nam faucibus ardet
Et famis eripere, atque hyemis defendere ab ira
Desertos pueros, et certis cogere tectis.
Fama operis tanti volat ilicet: undique largae
Concurrunt dextrae, et, stabili ceu foedere facto,
Certatim dant auxilium, ut praesentia damna
Avertant miseris, sortem statuantque futuram.
Cernere erat claro matronas sanguine ductas
Atque viros alto fungentes munere, postquam
Jam sua contulerant argenti dona vel auri,
Ire, redire domos urbis, conquirere et illis
Subsidium, nondum possunt qui promere voces,
Et quo se vertant ignorant. Quisque ministrat
Impiger aut res aut nummos, prout copia cuique est.
Ac veluti magna extruitur quum funditus aedes,
Diversi artifices partes operum atque labores
Inter se se distribuunt: hic marmora caedit,
Hic ligna; iste locat lateres et calce revincit,
Ille aes aut ferrum vulcani perficit arte;
Cuncti instant, cuncti simul aedem ad sidera tollunt:
Haud secus inceptum properat Roma undique tota,
Et jam pro miseris est magna recondita messis.
Sed nondum hic finis. Gnavas potis omnia mentes
Exacuit pietas. Varia quae namque supellex
Arte laborata ingenti cumulatur acervo,
Multiplici debet fructu se vertere in aurum.
En schedae innumerae mutantur singula nummos
In tres. Oh! melius ludis pretium atque theatro!
Tum sua rura, quibus cedunt jam Thessala Tempe
Hortique Hesperidum resonaeque Heliconidos umbrae,
Magnanimus princeps, operis cui maxima cura est,
Spectaclo atque novae auxiliandi destinat arti;
Virtutisque studet celsa ad fastigia vulgo
Explanare viam permiscens utile dulci.
Quamvis saepe notus nubes pluviamque tulisset,
Ceu terrae invideat caelum quandoque triumphos;
Summa dies tamen advenit, cui ridet olympus.
Portas, quae semper cuivis patuere volenti,
Nunc servat custos, pretium qui percipit, orbis
Augendum pueris, alacri pietate solutum.
Quis modo quis magnas peditumque equitumque catervas,
Quis currus numerare ausit, queis lata vireta
Fervent? Praecipue turba agglomeratur in amplo
Circo, Senarum cepit qui nomen ab urbe;
Namque hic officii est simul et pars maxima ludi.
Hic omnes oculis intendere et aure; remoti
Aut summis pedibus celso aut se attollere curru.
Bina stat urna capax, geminaeque exinde trahuntur
Sortes; altera victorem notat, altera mercem.
Plausibus interea festivis insonat aër;
Plausibus admiscent se tympana, sistra, tubaeque;
Plausibus atque melos fremit e convallibus echo.
Exultant fauni ac dryades, nemorumque sub umbra
Laetas intexunt choreas: stagna ima relinquunt
Naïades pulcrae, et roranti pectore surgunt.
Haud procul inde fluens flavis caput elevat undis
Ipse pater Tibris; profert dehinc talia voce:
Oh! fortunati, quorum conversa repente
Est sors in melius! Monstrum crudele parentes
Haud rapuit vobis: alios nam provida patres
Atque alias vobis quaesivit patria matres.
Crescite felices, memores et crescite tanti
Semper promeriti, et magnis virtutibus aucti
Pro patria et sancta pro relligione valete.
Dixerat, inque suum rediit laetissimus antrum.