260Vidimus, o ciues, fugientis pauperis ora
Cum manibus quaesisset opem sine uoce rogantis.
Diximus: "Hostis adest. Veniat uir fortis et adsit,
Cuius inops simulacra tenet, cui crura lacertis
Cinxit et ad plantas prostratus plangit egenus
265Belligerum ceu numen habens". Dum pronus adhaeret
Diuitis optata praesentia turbida rostris
Apparet. Conclamat inops : "Succurrite ciues,
Ciuis adest uiolentus, atrox, mea fata requirens,
Quem nihil offendi, nisi quod sum pauper honestus.
270Ecce, triumphalis, metuendum, dextera, ferrum
Id quod in hostiles iugulos ex urbe tulisti,
In Patria reuocare uelis? Ne uiscera matris
Transadigas gladio, laceres ne membra parentis,
Quae te palmiferis docuit concurrere telis.
275Parce, precor, ferrata manus : ciuilia colla
Ne ferias, quae mucro tuus defendit ab hoste.
Sit pudor atque nefas extinguere proelia campo
Et mortes transferre foro". Lamenta minora
Credimus auditu : dolor est spectare cadentem,
280Funera siue oculis uiuum uidisse cadauer
Cum gemit et moriens tremibundos palpitat artus.
Mugitus quos ille dabit per moenia pauper,
Cum uulgo spectante cadet, cum membra cruore
Perfundat moribunda, solo cum mordet harenam:
285Anguibus implicitum credas Laoconta gementem!
Sic decet ut fortis lassos, ut diues egentes
Ciues ciuis ames? Aut sic defenditur insons?
Si uocem simulacra darent, tua signa rogassent
Et dolor ista daret deflendis uerba querelis:
290"Dic, iuuenis diues, patriae, dic, fortis amator,
Si pauper reus est, tua quid peccauit imago,
Virtutis monumenta tuae? Quid testis honorum
Temnitur et patriae foedantur moenia nostrae?".
Haec simulacrorum uox est. Patriaeque gementis
295Audi uerba tuae : "Merito te laeta creaui,
Infantem gremio tenui, simul ubera paruo
Vrbs mater tremibunda dedi, cunabula praestans,
Quem praetextatum iaculis proludere iussi:
Impubes iam fortis eras, inuictus adultus
300Et iuuenis uictor. Sed ne fraudatus abires
Fortunae quocunque bono, largitur honores,
Diuitias confert, tribuit per bella triumphos.
Et pro tot meritis instas orbare parentem
Pignore percusso, cui nil fortuna bonorum
305Contulit iniusto censens moderamine fatum?
Si ratio te nulla mouet, si mente cruenta
Humana pietate cares, imitare leones
Quos feritas generosa iuuat : super arma tenentes
Ingruere fremitusque dare procul ore cruento
310Nobilis ira solet, subiectis parcere gaudent
Et praedam rabies contempsit fulua iacentem.
Gramina non tangunt, feriunt sed fulmina quercus.
Nunquam taurus iners lassa ceruice Tonanti
Victima fessa datur, sed iam quis grandia surgunt
315Ingentes per colla tori, quos fronte superba
Pascua cornigeros armant in bella iuuencos.
Hostia uictorem funestat languida, pauper
Si mactatus erit. Sed sint tua sacra coronae,
Sint hederae, lauri, quercus, et palma triumphi,
320Sint clipei, galeae, contus, lorica tropaeum.
Accipe tura potens deus ut Tirynthius aris,
<ut> Thebis partus, magnus cum Castore Pollux
Semidei post fata uigent: his quintus adesto
Virtutis ratione, fide, pietate, uigore,
325Possessure polos, scandens qua lacteus axis
Vertitur, aetherii qua se dat circulus orbis
Lunarisque globus qua uoluitur axe tepenti
Aut certe qua Phoebus agit super astra iugales:
Sidera sic capies, poteris sic astra mereri".