Erumpunt silva, concurritur illico utrimque,
Exanima utrimque et corpora multa cadunt.
Haud incerta diu pendet victoria, namque,
Occisis sociis, Silvius unus adest.
Qualis, detracta praeda, atra percitus ira
Festinansque petit trux nemora alta lupus
Et fugiens torquet flammantia lumina retro
Infestumque canem dente minatur acri;
Sic animum, sic ille caput, sic ora ferebat,
Dira sic rabie fervida corda tument.
Contectus tenebris immane refugit in antrum.
Sidit, mox surgit, perstrepit atque gemit.
Inde regressus tunc tota sub nocte vagatur
Occultamque anceps itque reditque viam.
Credunt (nec vero pietatis amore negamus)
Foetam olim stabulum destituisse bovem,
Cedentis tractim custodem signa secutum
Perlustrasse agri condita quaeque diu,
Inde reverti moerentem ne forte vagando
Obvia crudeli sit laniata fera.
Flexo vix cursu, mugitus personat ingens,
Nocturna ac totum contegit umbra nemus
Incertoque pede ille errat, formidine mutus,
Abdita sed repetit splendidiorque dies.
Oh, quid maius miranti tunc protinus adstat!
Umbroso circum palmite septa specus.
Pallentes hederae tereti cum fornice frondem
Flectunt et late pendula bacca micat.
Virginis in medio veneranda illustris imago,
Aut superum aut priscae mirificum artis opus!
Septem stant circum fulgentes tempora stellae,
Nigra fluit turgens, ceu levis unda, coma.
Lactea gemmato redimuntur colla monili,
Flavo abdunt pectus lintea tincta croco.
Desuper incurva ad gremium sua brachia tendit
Coniunctasque manus more precantis habet.
Candida vestis, quam signant passim astra corusca,
Molliter ex toto corpore torta ruit.
Nube leves humeros sublimis amicta decenter,
Multa sol oriens imbuit ora rosa.
Serpentem super oppressum pede nixa triumphat,
Laeta orci saevi iam domuisse ducem.
Ille furens volvit sublato pectore terga
Tentans, si possit, solvere grande caput.
Ingenti at magnae victricis mole represso
Igne micant oculi, faux nigra turget hians.
Tum, rabie caecus, lingua micat ore trisulca,
Horrida squamoso sibila datque sinu.
Tendit utrimque nova exsurgens sua cornua luna,
Gaudens sub tenerum scamna dedisse pedem,
Centum ac aligeri sublimi ex aethere lapsi
Certatim manibus florea serta gerunt.
Arboris ingentis magnum curvantur in arcum
Rami arcteque tenent aedis utrumque latus
Defenduntque simul quum torridus aestuat aër
Quumque riget cano frigida bruma gelu.
Hinc atque hinc tellus, nullo cogente, venustos
Passim dat flores, hisce suavis odor.
Oh, mirum! Haud longe tantum defleta iuvenca
Herbosoque genu flexa recumbit humo
Luteolumque modo vitulum connixa tenellum
Ubere nunc nutrit, nunc trepidum illa fovet.
Fertur confestim vicina per oppida rumor,
Undique mox visum plurima turba ruit.
Hic struxere dein solido de marmore templum:
Tantus erat quondam religionis amor!
Certatim huc properant diverso tramite gentes.
Aestivo invitat tempore festa dies.
Quisque precatur inops, persaepe vovetque precando.
Diva pie impetrat, servat et ille fidem.
Cerea per muros pendent longo ordine vota,
Vitrea fax ingens lumina mille refert.
Perspicuo argento, caelato insignis et auro,
In medio ara sacro fumida thure calet.
Vectae huc densantur longinqua per aequora merces,
Hic et venalis stridula verba fori.
Sicut apis sollers volitat per amoena vireta,
Compleat ut dulci sedula melle favos,
Huc vir natorum studiosus semper amator,
Utilium huc rerum provida mater adit.
* * *
Aedis ostia iam patent,
Pes pede haeret euntibus,
Versa pectora pectora
Conterunt venientibus.
Clamor et strepitus magis
Crescit, aethera percutit,
Cursitant pueri leves
Gestiuntque puellulae.
Creta dat cava sibilos,
Picta tympana murmurant.
«Hic, viri, nova serica!»
Conclamat procul institor.
«Hic et aurea pendula
Ac corusca monilia!
En tibi omnia suavia!
Quidquid est pretiosius
Hic minoris. O, currite!».
Quanta ubique frequentia!
Quanta et undique copia!