Decurrit flavus montano flumine Crathis
Arvaque luteola subdita inundat aqua.
Declives prisci ripas tenuere coloni.
Virtus multa viris, semper agreste genus.
Silvaque frondescens postrema cacumina condit
Indomitasque ubivis occulit alta feras.
Frigus iners, frutici sic terra negata tenello,
Ramos ut numquam mitia poma gravent.
Nodosa ast ilex ornusque rigore notanda
Multiplici et fagus prole referta sua
Perpetuis umbris loca circum cuncta retexunt.
Horrendum visu! Tegmine triste nemus!
Urget utrimque tamen vallis medioque fragosum
Dat sonitum flumen nec breve, quippe Netus.
Iucundos nutrit limoso hic gurgite pisces
Vicinumque tumens irrigat amnis agrum.
Montes quum incipiunt molli descendere clivo,
Planities viridi gramine laeta patet.
Hic aestate nova pulchre flavescit arista,
Floribus hic late coerula lina nitent
Arbuteique virent foetus montanaque fraga,
Mora rubent, ingens unde redundat odor.
Cornigera hic errare vides armenta per amplam
Luxuriem herbarum, hic candida balat ovis.
Caseus hinc pressus, nivei ac sat copia lactis,
Discolor hinc grato lana colore micans.
Mugitusque ciens iam prima in proelia taurus,
Pulvere commoto cornibus astra petit.
Saltibus in vacuis cito post vestigia matris
Optatae trepidans parvulus hinnit equus.
Rebus quam multis loca deliciisque referta,
Si tuta essent aut insidiosa minus!
Erumpunt hinc crudeles persaepe latrones,
Impasta ut caeco bellua clausa specu,
Captosque aut pretio bellantum more remittunt,
Erranti aut tradunt membra resecta cani.
Barbara gens, auri cupida, atro sanguine foeda,
Ne pendat poenas invia lustra petit.
Sedem iam patriam dulcesque perosa penates,
Datque ducem sibi, sed iussa scelesta duci.
Nil sibi inausum umquam noctuque diuque vaganti,
Nil est insuetum criminis atque doli.
Effera, vindictae stimulata cupidine saeva,
Messes nunc urit, nunc pecus omne necat.
Horrida forma viris, cervix habitusque superbus,
Acrior at vultus terribilisque minis.
Surgit crinito, galeae instar, vertice conus,
Serica quo temere cingula longa cadunt.
Rusticus atque niger pannus, rudi arte decorus,
Auratis globulis pectora lata premit.
Poplite nexa femur perstringit densaque bracca,
Hinc gladii capulus curvus utrimque micat.
Duri praecingunt sic pinguia crura cothurni
Ut properante gemat terra repulsa gradu.
Dummodo tuti sint, humero suspensa sinistro,
Ignea dant acrem tela retorta sonum.
Neve dolo aut turba simul excipiantur inermes,
Non stabilis sedes, non mora certa diu.
Pressi clamorem dant auditoque repente
Concurrunt signo, nota tenentque loca.
Heu, pater, heu, iuvenis crudeli morte peremptus!
Heu, misero nato flebilis usque tuo!
Magna tibi virtus studium magnumque tuorum.
Quem inveniet pietas integritasque parem?
Quanta tibi spes olim! Quanta mihi, alme, parabas,
Quot soboli et patriae quantaque mente sagax!
Magnanimosque celer quondam tu sponte secutus,
Tentasti oppressis turpe levare iugum.
Tigribus Hyrcanis stirps et crudelior ipsis
Talem ergo potuit perdere saeva patrem!
Tertius annus erat quo saltu Silvius atro
Abdiderat sese. Heu, terque quaterque miser!
Nec reputat tandem mala, demens!, quanta patravit,
Dedecoris quantum postea seque manet.
Oblitus patriae primique oblitus honoris,
Pugnas quum dubias acer inibat eques,
Nonne brevi scelerum formas expleverit omnes,
Civibus invisus, mox gravis ipse sibi?
Praedonum turba numerosa exceptus et ille
Vastabat praedo saevus ubique loca.
Mille pericla tamen duros et mille labores
Pertulerat gnavus, semper ad arma celer.
Idcirco socii regemque ducemque reposcunt.
Rex demum et princeps, non minus acer erat.
Iam iam conveniunt diversi namque erat hora
Undique tum parto membra levare cibo.
Cespitibus mensam circa quisque exstruit altam
Gramineoque solo corpora fusa iacent.
Postquam exempta fames amor et compressus edendi,
En canis et trepidans virque timore stupens.
Pervigil assiduo urgebat latratibus hostes
Insidiasque sagax ille docebat herum.
Omnia sublimi hic lustrabat vertice circum,
Somno dum reliqui lumina fessa dabant.
Is narrat magnam iam iam adventasse catervam
Quae cito nunc totum pergit obire nemus.
Silvius extemplo surgens hortatur amicos,
Circum terque refert pocula plena mero.
* * *
Pellite nunc, socii, nunc curas pellite vino,
Cuique vigor nunc crescat Iaccho.
Adveniant hostes magno numero. Anne timetis,
O fortes peioraque passi?
Sunt multi, at trepido ceu dammae corde paventes.
Nos pauci, sed plurima virtus.
Aerato, heu miseri!, muro nos undique censent
Marmoreo aut hic aggere septos.
Sed vix per silvam noster iam fulserit ensis,
Diffugient timidi ocius aura.
Omnes unanimi, tentis ad sidera dextris,
Iuramus mare, sidera, terram!
Pellite nunc, socii, terrorem pellite vino,
Mox omnes in utrumque parati,
Seu versare dolos hostemque exstinguere ferro
Seu certae succumbere morti.