Ter viridi fuerant ornati gramine campi,
Ter concrerat aquas frigore bruma pigra.
Evius explerat ter Massica prela racemis,
Horrea ter large frugibus alma Ceres.
Nec minor Italicis bellandi prima cupido,
Priscae virtutis non minor ardor erat.
Eripiunt hosti summo conamine tandem
Oppida quaeque tenet more subacta suo.
Voti compos iamque suos Oenotria fines
Possidet, haud ulli praetereunda loca.
Salve, gente potens, rerum cui copia multa,
Vatum et magnorum prospera alumna virum.
Salve, bellatrix ingens, priscae aemula Romae,
Terris quae late, quae dominaris aquis.
Tuque ducis Libyci turbas mirata cruentas,
Immitem et pugnam, multa strepente lacu.
Tuque decus Lari, iam parva colonia quondam,
Aedibus, o felix, nunc memoranda sacris.
Quid tibi nunc dicam, Tritonidis inclita sedes?
Victa quidem, at perstant integra iura tibi.
Fortis ubi Tyrii generosi Antenoris ossa
Terra fatali nuda sepulta iacent.
Mantua, quid referam? Tibi quid, vicina Cremona?
Quidve boni tandem, dulcia quaeve loquar?
Salvete, oppida diro olim subiecta tyranno,
Morem nunc patrium, nunc leve fertis onus.
Omnibus Italiam Deus ipse replevit abunde,
Alpibus et sepsit tergeminoque mari,
Excelso ut solio populisque verenda sederet,
Esset uti felix ac domina una sui.
Oh, qualis fragor! Oh, qualis sonat undique plausus!
Quidne novi aut magni gaudia tanta ferunt?
En rex, ut Titan rutilans qui surgit ab unda,
En coniux, Phoebi ceu rubicunda soror,
En dux et princeps vultuque insignis et aevo,
Fulgenti ut noctu sidera bina polo.
Festini primum fidi videre Sicani,
Vidit mox Calaber, Daunius ipse volens.
Alpina ab rupe ad summum Siculumque Pachynum
Tuscisque ex oris Hadriae ad usque sinum
Itala gens una plaudit dextraque revincta
Integrat aeternum foedera pacta recens.
Interea Lidam nec adit qui certa reportet
Nec tamen, utque solet, Silvius ipse monet.
Acceptae quondam fidei secura tenaxque,
Haud umquam tenero fervet amore minus.
Vicini immo spe reditus vehementior ardor,
Torrens ut placido flamine pruna viget.
Attamen est quidam vultu nummisque superbus
Tantam qui retur rumpere posse fidem.
Saxo ceu frustra sectatus milvus ab alto
Discindit liquidum ex aëre lapsus iter
Infestaque specus tutum circumvolat ala,
Pumice quo scrupeo pressa columba latet;
Non secus ille domi rurique insistit ubique,
Silvio at usque suo Lida fidelis erat.
Multo saepe vafer fletu precibusque fatigat,
Quamvis ipsa neget, munera fertque malus.
Non bene compressa ferventi concitus ira,
Non cessat dubias addere saepe minas.
Tunc et cognatos et multa rogare parentem,
An possit natae flectere corda suae.
Omnia Lida tamen temnit cunctisque resistit,
Aequoris ut saevi fluctibus alta silex.
Undique maturis iam frugibus arva nitescunt,
Culmos inque leves falx rigida icta strepit.
Passim labentes spicas sitibunda puella
Colligit et laetum fundit ad astra melos.
Iamque fere medius sol ignibus omnia vestit
Lanigerasque sono fistula mulcet oves.
Pastor glandiferae recubat sub tegmine quercus,
Stat prope respirans fortiter ore canis.
Forte dolens cultum tum Lida reviserat hortum,
Membraque ibi viridi straverat aegra solo.
Intonso capiti vites umbracula texunt,
Crines et flatu commovet aura levi
Moerentemque gravis sensim sopor occupat atque
Silvius ante oculos visus adesse furens
Et minitans, gladio destricto, talia fari:
«Perfidiae poenam denique, saeva, lue.
Absentem turpes ignes celare putabas,
Impune aut tuto tot scelera usque fore.
Huc veniat, veniat, si vult, huc proditor ille,
Oscula nunc tepido sanguine mixta legat.
Frustra clamantem gladio hoc paulo ante petivi,
Tartara in atra modo volvitur umbra silens.
Ultra quid remoror? Rabie nunc corda redundant.
I quoque tu velox, en via, carpe virum».
Voce hac de somno confestim excussa puella,
Surgere tentat humo, rursus at icta cadit.
* * *
Occidis, virgo, similis nitenti,
Heu!, rosae pulchrae, quam Aquilo reclinat,
Dira vel grando, viola rosaque
Pulchrior ipsa.
Quo refers circum teneros ocellos
Quidve adhuc anceps moriens requiris?
Fugit atrox qui potuit puellam
Caedere fidam.
Sed tibi primus superest amoris
Ardor occultus, minus haud amoena
Efferi in temet iuvenis cruenta
Tristis imago.
Siste post tantos animi labores,
Nunc adi dulcem requiem sepulcri.
Quot iacent illic nimium fidelis
Vota puellae!
Tu modo, ceu fellis egens columba,
Virgo iam celso residens Olympo,
Ne vaces instans veniam precari.
Parce furenti.