Virginis augustae festum sollemne recurrit,
Turribus aera sacris aere repulsa sonant.
Murmure iam certant crepitantia tympana rauco,
Vallis circum, mons infremit atque nemus.
Iamque fugacis ovis blandaeque oblita capellae,
Nunc stridore replet rustica avena domos.
Virginis en simulacrum aedis sub limine primo:
Pectora pulsantur, flectitur omne genu.
Serica vexillum velamina pandit in auras,
Urget turba virum mobile nuda caput.
Convenit huc agris tectisque effusa paternis
Pubes, suadet enim currere pompa sacra.
Illam namque diem solidam inter gaudia degit,
Corpora tam longo fracta labore levans.
Sole sub occiduo, excussa iam pulvere putris
Glebae, suspendit deses aratra iugo
Pastosque inde boves intra stabula ante refecta
Colligit et pecudem setigeramque suem.
Prandia per noctem vigilans aut curat abunde,
Vestes aut nitidas instruit arte nova.
Versae ceu magno segetis saepe aggere structo,
Umbras si tremulas messor anhelus adit,
Accurrunt una celeres tractimque columbae
– Nam timidas stimulat tum malesuada fames –,
Alto haec de scopulo, quo late prospicit anceps,
Quercu haec, qua nidum progeniemque fovet;
Haud secus hi vario festini tramite pergunt,
Quum primum Eois Lucifer exit aquis.
Nunc capita angustis nigrisque undantia vittis,
Nunc folia inter abhinc candida lina patent.
Matres atque viri, pueri innuptaeque puellae,
Confertum agmen idem, sed pede, carpit iter.
Finitimi ex pagis fidique vocantur amici,
Quique nec a festo stirpe propinquus abest.
Agresti atque humili sed honesto splendida cultu
Ornantur prima ac interiora domus.
Tum late medioque parant convivia tecto,
Adsunt et circum proxima quisque tenet.
Moxque dapes onerant mensas ac pocula splendent
Exundansque replet magna canistra Ceres.
Blanda quies primum, tranquilla silentia ubique,
Quisque studet cupido pellere dente famem.
Crateras demum statuunt et vina coronant
Largeque exhilarant tristia corda mero.
Magnus tum strepitus, tum dulcia verba salutis
Alternis donant accipiuntque simul.
Exempta ergo fame, pateris mensaque remota,
Molles quot ludi, gaudia quanta manent!
Ad numerum pars crura movet nutantia, grato
Quippe cibo et vino satque superque gravis.
Fausta canens una pars tollit ad astra fragorem,
Vocibus et raucis excita tecta sonant.
Tunc risus, tunc et plausus fremitusque virorum,
Qualem iam scenae plebe favente darent.
Praecedunt agiles iuvenes puerique iocosi,
Hos sequitur lento sed pede turba senum.
Hic salit et miscet revolutas arte choreas,
Grata sermonum ast hic vice verba serit.
Est qui procerum vexillum, in vertice quondam
Celsi quod montis pinus odora fuit,
Exercet magno in gyro vacuum aëra circum,
Saepe ut torto sub verbere turbo volat,
Aut ponit rectum dura sub fronte revulsa,
Dentibus aut nitidis sustinet acer onus.
Inde puellarum numerosa frequentia, sicut
Candida densantur lilia vere novo,
Flamine quum zephyri iucundo gramina mulcent
Atque comas nutat fontis amica salix.
Tortilibus nodis glomeratos arte capillos
Ignea circum humeros serica fusa premunt.
Auribus haec rutilos teneris aptavit inaures
Tinnitumque gradu dant properante levem.
Pendent huic tereti baccata monilia collo,
Ut niveo sparsi palmite rore botri.
Lactea purpureo sub tegmine pectora turgent,
Bina hic, cruda tamen, pendula poma latent.
Horrent ceu zephyris impulsae leniter undae
Et blando fremitu littora curva petunt,
Vestes sic roseae subnexaeque ilia circum
Undantes simili desuper orbe fluunt.
Interdum ut mites liquida inter nubila cycni
Vocales dant per lenia colla modos,
Foeminea incedens forma pulcherrima pubes
Dulce sic integro fudit ab ore melos.
* * *
Salve, sancta Parens, inclita virginum
Virgo. Te celebrant undique supplices,
Trino unique supremo
Dilectam penitus Deo.
Valde tu sapiens, munifica et potens,
Regis mater enim qui movet omnia,
Tu prorsus maculae expers,
Nostros at gemitus doles.
Tu bellum lacrimosum et miseram famem
Pestemque a populo et sanguine regio,
Dulcis Virgo, repelle,
Nostris et precibus fave.
Virtus sit iuvenum praesidium et decus,
Communis patriae maximus atque amor.
Castae sunto puellae,
Fidae et sollicitae matres.
Veram laetitiam da quoque cordibus
Intersisque diu gentibus Italis.
Esto dulce levamen
Aegris atque dolentibus.