(0378A)
984 Beate martyr, prospera
985 Diem triumphalem tuum,
Quo sanguinis merces tibi
Corona, Vincenti, datur.
5Hic te ex tenebris saeculi,
Tortore victo, et judice,
Evexit ad coelum dies,
Christoque ovantem reddidit.
Nunc angelorum particeps,
10Collucis insigni stola:
(0379A)Quam testis indomabilis
Rivis cruoris laveras.
Cum te satelles idoli,
Praecinctus atris legibus,
15986 Litare divis gentium
Ferro et catenis cogeret.
Ac verba primum mollia
Suadendo blande effuderat:
Captator ut vitulum lupus
20Rapturus, alludit prius.
Rex, inquit, orbis maximus,
Qui sceptra gestat Romula,
Servire sanxit omnia
Priscis deorum cultibus.
25Vos, Nazareni, assistite,
(0380A)Rudemque ritum spernite,
Haec saxa, quae princeps colit,
Placate fumo, et victima.
Exclamat hic Vincentius,
30987 Levita de tribu sacra,
Minister altaris Dei,
Septem e columnis lacteis.
Tibi ista praesint numina;
Tu saxa, tu lignum colas:
35Tu mortuorum mortuus
Fias deorum pontifex.
Nos lucis auctorem Patrem,
Ejusque Christum Filium,
Qui solus, ac verus Deus,
40Datiane, confitebimur.
(0381A)988 Hic ille jam commotior:
Audesne, non felix, ait,
Jus hoc deorum, et principum
Violare verbis asperis?
45Jus et sacratum, et publicum,
Cui cedit humanum genus?
Nec te juventae fervidae
Instans periclum permovet?
Hoc namque decretum cape:
50Aut ara thure, et cespite
989 Precanda jam nunc est tibi,
Aut mors luenda est sanguine.
Respondit ille altrinsecus:
Age ergo, quidquid virium,
55Quidquid potestatis tibi est,
(0381B)Palam reluctor, exere.
Vox nostra quae sit accipe:
Est Christus, et Pater Deus:
(0382A)Servi hujus ac testes sumus:
60Extorque, si potes, fidem.
Tormenta, carcer, ungulae,
Stridensque flammis lamina,
Atque ipsa poenarum ultima,
Mors Christianis ludus est.
65O vestra inanis vanitas,
Scitumque brutum Caesaris!
Condigna vestris sensibus
Coli jubetis numina:
Excisa fabrili manu,
70990 Cavis recocta et follibus:
Quae voce, quae gressu carent,
Immota, caeca, elinguia.
His sumptuosa splendido
(0382B)Delubra crescunt marmore
75His colla mugientium
Percussa taurorum cadunt.
(0383A)Adsunt et illic spiritus:
Sunt sed magistri criminum,
Vestrae et salutis aucupes,
80Vagi, impotentes, sordidi:
991 Qui vos latenter incitos
In omne compellunt nefas,
Vastare justos caedibus,
Plebem piorum carpere.
85Norunt et ipsi, ac sentiunt,
Pollere Christum, et vivere,
Ejusque jam jamque affore
Regnum tremendum perfidis.
Clamant fatentes denique,
90Pulsi e latebris corporum
Virtute Christi et nomine,
(0383B)Divique, et iidem daemones.
His intonantem martyrem
(0384A)Judex profanus non tulit,
95Conclamat: Os obtrudite,
Ne plura jactet improbus.
Vocem loquentis claudite.
Raptimque lictores date,
992 Illos reorum carnibus
100Pastos, manuque exercitos.
Jam faxo, jus praetorium
Conviciator sentiat,
Impune ne nostris sibi
Diis destruendis luserit.
105Tibi ergo soli, contumax,
Tarpeia calcentur sacra?
Tu porro solus obteras
(0384B)Romam, senatum, Caesarem?
Vinctum retortis brachiis,
110 (0385A)Sursum ac deorsum extendite,
993 Compago donec ossuum
Divulsa membratim crepet.
Posthinc hiulcis ictibus
Nudate costarum abdita,
115Ut per lacunas vulnerum
Jecur retectum palpitet.
Ridebat haec miles Dei,
Manus cruentas increpans,
Quod fixa non profundius
120Intraret artus ungula.
Ac jam omne robur fortium
Eviscerando cesserat,
Nisusque anhelus solverat
Fessos lacertorum toros
125 (0385B)Ast ille tanto laetior
(0386A)994 Omni vacantem nubilo
Frontem serenam luminat,
Te, Christe, praesentem videns.
Quis vultus iste? proh pudor!
130Datianus aiebat furens:
Gaudet, renidet, provocat
Tortore tortus acrior.
Nil illa vis exercita
Tot noxiorum mortibus
135Agone in isto proficit,
Ars et dolorum vincitur.
Sed vos, alumni carceris,
995 Par semper invictum mihi,
Cohibete paulum dexteras,
140Respiret ut lassus vigor.
(0386B)Praesicca rursus ulcera,
(0387A)Dum se cicatrix colligit
Refrigerati sanguinis,
Manus resulcans diruet.
145His contra Levites refert;
Si jam tuorum perspicis
Languere virtutem canum:
Age ipse, major carnifex.
Ostende, quo pacto queant
150Imos recessus scindere,
996 Manus et ipse intersere,
Rivosque ferventes bibe.
Erras, cruente, si meam
Te rere poenam sumere
155Cum membra morti obnoxia
Dilancinata interficis.
Est alter, est intrinsecus,
(0388A)Violare quem nullus potest,
Liber, quietus, integer,
160Exsors dolorum tristium.
Hoc, quod laboras perdere
Tantis furoris viribus,
Vas est solutum, ac fictile,
Quocunque frangendum modo
165Quin imo nunc enitere
Illum secare, ac plectere:
997 Qui perstat intus, qui tuam
Calcat, tyranne, insaniam.
Hunc hunc lacesse, hunc discute
170Invictum, et insuperabilem,
Nullis procellis subditum,
Solique subjectum Deo.
Haec fatur, et stridentibus
(0389A)Laniatur uncis denuo:
175Cui praetor ore subdol
Anguina verba exsibilat.
998 Si tanta callum pectoris
Praedurat obstinatio,
Pulvinar ut nostrum manu
180Abomineris tangere:
Saltem latentes paginas,
Librosque opertos detege,
Quo secta pravum seminans
Justis cremetur ignibus.
185His martyr auditis, ait,
Quem tu, maligne, mysticis
Minitaris ignem litteris,
Flagrabis ipse hoc justius.
(0389B)Romphaea nam coelestium
190Vindex erit voluminum,
(0390A)Tanti veneni interpretem
Linguam perurens fulmine.
Vides favillas indices
Gomorrheorum criminum.
195Sodomita nec latet cinis,
999 Testis perennis funeris.
Exemplar hoc, serpens, tuum est:
Fuligo quem mox sulfuris,
Bitumen et mixtum pice
200Imo implicabunt tartaro.
His persecutor saucius
Pallet, rubescit, aestuat,
Insana torquens lumina,
Spumasque frendens egerit.
205Tum deinde cunctatus diu,
(0390B)Decernit, extrema omnium
Igni, grabato, et laminis
(0391A)1000 Exerceatur quaestio.
Haec ille sese ad munera
210Gradu citato proripit,
Ipsosque pernix gaudio
Poenae ministros praevenit.
Ventum ad palaestram gloriae:
Spes certat, et crudelitas
215Luctamen anceps conserunt
Hinc martyr, illinc carnifex.
Serrata lectum regula
Dente in frequenti exasperat:
Cui multa carbonum strues
220Vivum vaporat halitum.
Hunc sponte conscendit rogum
1001 Vir sanctus ore interrito:
(0391B)Ceu jam coronae conscius
Celsum tribunal scanderet.
225 (0392A)Subter crepante aspergine
Scintillat excussus salis,
Punctisque fervens stridulis
Sparsim per artus figitur
Arvina posthinc igneum
230Impressa cauterem lavit.
Vis unde roris fumidi
In membra sensim liquitur.
Haec inter immotus manet
1002 Tanquam dolorum nescius,
235Tenditque in altum lumina:
Nam vincla palmas presserant.
Sublatus inde fortior,
Lugubre in antrum truditur:
Ne liber usus luminis
240 (0392B)Animaret altum spiritum,
Est intus imo ergastulo,
(0393A)Locus tenebris nigrior.
Quem saxa mersi fornicis
Angusta clausum strangulant.
245Aeterna nox illic latet,
Expers diurni sideris:
Hic carcer horrendus suos
Habere fertur inferos.
In hoc barathrum conjicit
250Truculentus hostis martyrem,
1003 Lignoque plantas inserit,
Divaricatis cruribus.
Quin addit et poenam novam
Crucis peritus artifex,
255Nulli tyranno cognitam,
Nec fando compertam retro.
(0394A)Fragmenta testarum jubet
Hirta impolitis angulis.
1004 Acuminata, informia
260Tergo jacentis sternerent.
Totum cubile spiculis
Armant dolores anxii:
Insomne qui subter latus
Mucrone pulsent obvio.
265Haec ille versutus, vafra
Meditatus arte, struxerat:
Sed Belzebulis callida
Commenta Christus destruit,
Nam carceralis caecitas
270Splendore lucis fulgurat,
Duplexque morsus stipitis
(0395A)1005 Ruptis cavernis dissilit.
Agnoscit hic Vincentius
Adesse, quod speraverat,
275Tanti laboris praemium,
Christum datorem luminis.
Cernit deinde, fragmina
Jam testularum mollibus
Vestire semet floribus,
280Redolente nectar carcere.
Quin et frequentes angeli
Stant ac loquuntur cominus:
Quorum unus ore augustior
Compellat his dictis virum:
285Exsurge, martyr inclyte,
Exsurge securus tui,
Exsurge, et almis coetibus
(0395B)Noster sodalis addere.
Decursa jam satis tibi
290Poenae minacis munia,
Pulchroque mortis exitu
Omnis peracta est passio.
1006 O miles invictissime,
Fortissimorum fortior,
295Jam te ipsa saeva, et aspera
Tormenta victorem tremunt.
Spectator haec Christus Deus
(0396A)Compensat aevo intermino,
Propriaeque collegam crucis
300Larga coronat dextera.
Pone hoc caducum vasculum,
Compage textum terrea,
Quod dissipatum solvitur,
Et liber in coelum veni.
305Haec ille, sed clausas fores
Interna rumpunt lumina,
Tenuisque per rimas nitor
Lucis latentis proditur.
Hoc cum stuperet territus
310Obsessor atri liminis,
1007 Quem cura pernox manserat
Servare feralem domum:
(0396B)Psallentis audit insuper
Praedulce carmen martyris,
315Cui vocis instar aemulae
Conclave reddit concavum.
Pavens deinde introspicit,
Admota quantum postibus
Acies per arctas cardinum
320Intrare juncturas potest.
Vernare multis floribus
Stramenta testarum videt,
(0397A)Ipsumque vulsis nexibus
Obambulantem pangere.
325Implentur aures turbidi
Praetoris hoc miraculo:
Flet victus, et volvit gemens
Iram, dolorem, dedecus.
Exemptus, inquit, carceri,
330Paulum benignis fotibus
1008 Recreetur, ut pastum novum
Poenis refectus praebeat.
Coire toto ex oppido
Turbam fidelem cerneres,
335Mollire praefultum torum,
Siccare cruda vulnera.
Ille ungularum duplices
(0397B)Sulcos pererrat osculis:
Hic purpurantem corporis
340Gaudet cruorem lambere.
(0398A)Plerique vestem linteam
1009 Stillante tingunt sanguine,
Tutamen ut sacrum suis
Domi reservent posteris.
345Tunc ipse manceps carceris,
Et vinculorum janitor,
Ut fert vetustas conscia,
Repente Christum credidit.
Hic obseratis vectibus
350Densae specum caliginis
Splendore lucis advenae
Micuisse clausum viderat.
At vero postquam lectuli
Martyr quietem contigit:
355Aeger morarum taedio,
(0398B)Et mortis incensus siti:
Si mors habenda ejusmodi est,
1010 Quae corporali ergastulo
(0399A)Mentem resolvit liberam,
360Et reddit auctori Deo:
Mentem piatam sanguine,
Mortis lavacris erutam,
Quae semet, ac vitam suam
Christo immolandam praebuit:
365Ergo, ut recline mollibus
Rejecit aulaeis caput,
Victor relictis artubus
Coelum capessit spiritus:
Cui recta celso tramite
370Reseratur ad Patrem via,
Quam fratre caesus impio
Abel beatus scanderat.
Stipant euntem candidi
(0399B)1011 Hinc inde sanctorum chori,
375Parique missus carcere
(0400A)Baptista Joannes vocat.
At Christiani nominis
Hostem coquebant irrita
Fellis venena, et lividum
380Cor efferata exusserant.
Saevire inermem crederes
Fractis draconem dentibus.
Evasit exsultans, ait,
Rebellis, et palmam tulit?
385Sed restat illud ultimum,
Inferre poenam mortuo:
Feris cadaver tradere,
Canibusve carpendum dare.
Jam nunc et ossa exstinxero,
390Ne sit sepulcrum funeris,
(0400B)Quod plebis gregalis excolat,
1012 Titulumque figat martyris.
(0401A)1013 Sic frendit, et corpus sacrum
Profanus, ah! dirum nefas
395Nudum, negato tegmine,
Exponit inter carices.
Sed nulla dirarum fames
Aut bestiarum, aut alitum
Audet tropaeum gloriae
400Foedare tactu squalido.
Quin si qua clangens improbe
Circumvolaret eminus,
Trucis volucris impetu
Depulsa vertebat fugam.
405Nam corvus, Eliae datus
Olim, ciborum portitor,
Hoc munus implet sedulo,
(0401B)1014 Et irremotus excubat.
Hic ex frutetis proximis
410Infestus alarum sono,
Oculosque pennis verberans,
Exegit immanem lupum.
Quis perfidorum credere
(0402A)Ausit, rapacem belluam
415Tauris paratam congredi,
Cessisse plumis mollibus?
Ibat malignum murmurans,
Levi volatu exterritus:
Praedamque visam fugerat
420Custodis imbellis minis.
Quis audienti talia,
Datiane, tunc sensus tibi?
Quantis gementem spiculis
Figebat occultus dolor?
425Cum te perempti corporis
Virtute victum cerneres,
Ipsis et impar ossibus,
Vacuisque jam membris minor?
Sed quis, tyranne pertinax,
430 (0402B)Hunc impotentem spiritum
1015 Determinabit exitus?
Nullusne te franget modus?
Nullus: nec unquam desinam.
Nam, si ferina immanitas
435 (0403A)Mansuescit, et elementia
Corvos voraces mitigat,
Mergam cadaver fluctibus:
Insana nunquam naufragis
Ignoscit unda, et spumeum
440Nescit profundum parcere.
Aut semper illic mobilis
Incerta per ludibria
Vagis feretur flatibus,
Squamosa pascens agmina:
445Aut sub fragosis rupibus
Scabri petrarum murices
1016 Inter recessus scrupeos
Discissa rumpent viscera.
Ecquis virorum strenue
450 (0403B)Cymbam peritus pellere
Remo, rudente, et carbaso,
Secare qui pontum queas?
Rapias palustri é cespite
Corpus, quod intactum jacet,
455 (0404A)Levique vectum lembulo
Amplum per aequor auferas.
Sed complicatum sparteus
Claudat cadaver culleus.
Quem fune connexus lapis
460Praeceps in altum deprimat.
At tu per undas emices
Rorante praepes palmula,
1017 Donec relictum longior
Abscondat aspectus solum.
465Haec jussa quidam militum
(Eumorphio nomen fuit),
Violentus, audax, barbarus,
Furore fervens arripit.
Funale textum conserit,
470 (0404B)Suto quod implet corpore.
Emensus et multum freti
Inter procellas excutit.
O praepotens virtus Dei,
Virtus creatrix omnium:
475 (0405A)Quae turgidum quondam mare
Gradiente Christo straverat,
Ut terga calcans aequoris
Siccis mearet passibus,
Plantas nec undis tingeret
480Vasti viator gurgitis.
Haec ipsa virtus jusserat,
Rubrum salum dehiscere,
Patente dum fundo aridum
1018 Secura plebs iter legit.
485Nec non et ipsa nunc jubet,
Servire sancto corpori
Pontum quietis lapsibus
Ad curva pronum littora.
Saxum molaris ponderis,
490 (0405B)Ut spuma candens, innatat,
Tantique custos pignoris
Fiscella fertur fluctibus.
Cernunt stupentes navitae,
Vectam remenso marmore.
495 (0406A)Labi retrorsum leniter
Aestu secundo, et flamine.
Certant et ipsi concito
Pontum phaselo scindere:
Longe sed artus praevolant
5001019 Telluris ad mollem sinum.
Prius relatos denique
Humus quieta suscipit,
Quam pulsa summis nisibus
Carina portum tangeret.
505Felix amoeni littoris
Secessus ille, qui sacra
Fovens arenis viscera
Vicem sepulcri praebuit:
Dum cura sanctorum pia
510 (0406B)Deflens adornat aggerem,
Tumuloque corpus creditum
Vitae reservat posterae.
Sed mox subactis hostibus,
(0407A)1020 Jam pace justis reddita,
515Altar quietem debitam
Praestat beatis ossibus.
Subjecta nam sacrario,
Imamque ad aram condita,
Coelestis auram muneris
5201021 Perfusa subtus hauriunt.
Sic corpus: ast ipsum Dei
Sedes receptum continet.
Cum Machabaeis fratribus,
Sectoque Isaiae proximum.
525 (0408A)Simplex sed illis contigit
Corona poenarum: quibus
Finem malorum praestitit
Mortis supremus exitus.
Quid tale sector ausus est?
530Truncata nunquid corporis
1022 Segmenta post serram feris
Objecit, aut undis dedit?
Num Machabaei martyris
Linguam tyrannus erutam,
535Raptamve pellem verticis
(0409A)Avibus cruentis obtulit?
Tu solus, o bis inclyte,
Solus brabii duplicis
Palmam tulisti: tu duas
540Simul parasti laureas.
In morte victor aspera,
Tum deinde post mortem pari
Victor triumpho proteris
Solo latronem corpore.
545Adesto nunc, et percipe
1023 Voces precantum supplices,
Nostri reatus efficax
Orator ad thronum Patris.
Per te, per illum carcerem,
550Honoris augmentum tui,
(0409B)Per vincla, flammas, ungulas,
Per carceralem stipitem,
Per fragmen illud testeum,
Quo parta crevit gloria,
555 (0410A)Per quem trementes posteri
Exosculamur, lectulum:
Miserere nostrarum precum,
Placatus ut Christus suis
Inclinet aurem prosperam,
560Noxas nec omnes imputet.
Si rite solemnem diem
1024 Veneramur ore et pectore
Si sub tuorum gaudio
Vestigiorum sternimur:
565Paulisper huc illabere,
Christi favorem deferens,
Sensus gravati ut sentiant
Levamen indulgentiae
Sic nulla jam restet mora,
570 (0410B)Quin excitatam nobilis
Carnem resumat spiritu,
Virtute perfunctam pari.
Ut, quae laborum particeps
(0411A)Commune discrimen tulit,
575Sit et cohaeres gloriae
Cunctis in aevum saeculis.