VENIT heri attonitas inopinus rumor ad aures,
EUTROPIUM sacras ante iacere fores,
Oraque pallenti monstrare simillima cerae,
Anxiaque assiduo colla rotare metu,
Et lacrimis turpare genas; et ad illa, supinas,
Quae modo calcarat, tendere, Templa, manus.
Post etiam, ut porta fuerit bipatente receptus,
Semianimem fracto procubuisse genu,
Tactaque consertis prensare altaria palmis,
Et tremulo insuetas ore movere preces.
Quae mihi cum rumor memorasset, omittite, dixi,
Conciliat nullam fabula vestra fidem:
Novimus Eutropium. Quis eo felicior uno?
Divitias magni Caesaris unus habet.
Ille duos terret bissenis fascibus orbes,
Caesareque est paullo Consul utroque minor.
Idem, ubi quadriiugos agitant Circensia currus,
Audit, et applausus non capit ipse suos.
Mille trahit sella comites sublimis eburna,
Et latus innumerus stipat utrumque cliens.
Vix fora sufficiunt statuis; et publica nusquam
Ulla Corinthiaco porticus aere caret;
Marmoraque Eutropium, fastique librique loquuntur.
Non habet, hoc fulcro stante, ruina locum.
Haec ego perstabam memorans: et sacra citato
Cum sociis propero visere templa gradu,
Et video, (heu! quanti video, documenta cothurni?)
Eutropium nuda voluere corpus humo,
Oraque pallenti monstrare simillima cerae,
Anxiaque assiduo vertere colla meru,
Tactaque consertis prensare altaria palmis,
Et tremula insuetas edere voce preces:
Heu, quantum humanis, exclamo, in rebus inane est?
Iam, nihil est, fieri quod potuisse negem.
Ecce! suas Consul timet ipse, fugitque secures!
Lictorisque videt pallidus ora sui!
Et metuit fasces, et fulmina conscius horret!
Et mala, quae populis intulit, ipse subit!
Est, fateor, nostris etiam, est, in rebus inane:
Sed fuit in rebus maius inane tuis.
Nam quid erant plausus, et opum portenta tuarum?
Et tituli, et pleno signa reposta soro?
Quid blandita tibi Melibaeo purpura fuco?
Tota merus fuerat spes ea resque vapor:
Aut vapor, aut omni si vanior esse vapore
Exoriens vel aquae bulla, vel umbra potest.
Respice, quot gladii tergum insectentur, et hostes?
Mille tuam expectant undique tela necem.
Coniurata fremit manus, et violenta minatur.
Si quid opis possunt ferre Theatra, ferant.
Illa voluptatum consueta Sagina tuarum,
Infamisque suis illa palaestra probris,
Et toties ornata tuo Circensia luxu,
Et Veneto toties factio culta sago,
Quin properant? operaque iuvant servare patronum
Mutua? Age, atque datam reddere coge vicem.
Cessant, inquis; et est impensi oblita favoris
Factio. Res alias denique Circus agit.
Sane alias res Circus agit. Nunc ille quadrigas,
Pisaeoque actos puluere laudat equos;
Atque aliis plaudit; te vero sibilat: imo
Cum tibi Circus adhuc plauderet, egit idem.
Non fallebar ego tunc inscius; omnia noram:
Dictaque erant a me non semel ista tibi.
Saepe, quid obsequio, dixi, lassaris inani?
Verus emi tali non solet arte favor.
Fulcra caduca time: studium est mutabile vulgi:
Crede mihi, non te, sed tua, Circus amat.
Dixi ego: sed surdo cantata est fabula. Circi
Carior et Caelo, et Numine, plausus erat.
Ergo age, sis; illosque ad signa recurrere plausus
Nunc tibi, nunc arma et tela parare iube,
Hinc clypeos obtende tuos; hic utere vulgo,
Quasque vides, Circi vince favore, minas.
Nempe vapor fuit, ille favor. Fueritque: iuvabunt
Te parasitorum, ne perimare, greges.
Nullus adest. Quique ante tuas obsederat aedes
Creber adulator (respice) nullus adest.
Absit et hic: poterunt tituli defendere. Nuper
Dictus es, et patriae et Caesaris esse pater.
Ah, titulos fragiles! o scutum imbelle! retundi
Obice tam vano spicula nulla solent.
Adde, quod hos Caesar titulos iam sustulit omnes:
Et patriae patrem te vocitasse, pudet.
Ne qua etiam fieret te Consule vilior annus,
Tempora iam titulos erubuere tuos.
Utraque te tabulis erasit Roma; probrumque
Eutropii fastis iussit abesse suis.
At potes ad statuas fortasse recurrere; quales
Isthmiaco multas vivere in aere vides?
Curre, miser: Steterant tua quo simulacra, videbis
Mota loco, et vacuo strata iacere foro.
Hic informe caput, fracta cervice: resectas
Inde manus; truncos inde rigere pedes.
Quaeritur Eutropius nunc ipse: Repertus, easdem
Diruta quas poenas signa dedere, dabit.
Restat adhuc, rutili moles congesta metalli,
Qua tibi vix Crassos passus es esse pares;
Restat, et Assyrii luxus consueta voluptas,
Qua novus hic nobis Sardanapalus eras:
Hac potes, hac fera tela potes mollire. Quid aras
Curris ad has? Aurum ferre spodondit opem:
Hac ope dum fidis, caelum ruat omne,. movebit
Eutropio nullos villa ruina metus.
Sic, puto, dicebas, cum quondam ego sana monebam,
Rumperet ut fastus nostra medela tuos.
Ecce! fefellit opem fidissima gaza: nec auri
Copia promissam praestat amata fidem.
Quo fugias porro, miser? En penetralia Templi
Spreta tibi toties, iam tibi sola favent.
Quaeque tuis numquam fuerant altaria donis
Culta, tuum gladios in caput ire vetant.
Excipiuntque sinu; longeque infesta coercent
Agmina; et avelli nulla per arma sinunt.
Scilicet A R A suos his vindicat artibus hostes;
Quos prius in sensos senserat esse, iuvat.
At tua quas referunt tibi iam Circensia grates?
Perfida patronis, quos habuere, nocent.
Haec tibi si quondam (et poterant) praevisa fuissent,
Humida iam lacrimis non foret ara tuis.
Flecte tamen maestos etiamnum ad pristina vultus,
Et quaecumque putas fida fuisse, vide:
Exclamare voles: vere est in rebus inane:
Tota merus fuerat spes mea resque vapor.
Quid iuvat haec; inquis, sero exprobrare? iuvabit,
Ve, quamvis sero, discere vera velis.
Denique dum tactam procumbis inermis ad aram,
Vera, licet, nolis discere, vera doces.