PARS animae, Augustine, meae; Patieris uc aures
Pauxillum obtundat nostra querela tuas?
Non aliena querar. Sed ego, te iudice, solus
Et reus, ipse meae litis, et actor ero,
Me miserum! quae caussa duos violenta sodales
Tam procul et terris, et procul egit aquis?
Te Libycus rigua delectat Bagrada ripa,
Spectat ubi Tyriam Punica Byrsa domum.
At mea me patrio rapuerunt Carbasa portu,
Et tulit in Latium ventus et unda solum,
Tibris ubi infuso dominos Aniene Quirites
Alluit, et Septem est edita Roma iugis.
Hei mihi / cur sine te Tarpeia culmina vidi
Indiguit ductu nostra iuventa tuo.
In Sicula poteram diverrere tutius Aetna;
Non ibi saeva magis lustra Cyclopis erant.
Et nocuisse minus potuissent littora, Nautas
Attonitos cantu sueta ligare suo.
Insidet hic Siren iuga blandior omnia; et omnes
Occupat illecebris insidiisque vias.
Nexuit ista mihi laqueos; et nulla timenti
Damna, suis peperit grandia damna dolis.
Namque ego, (qui Circi deceptus amore, peribam,
Dum rota quadriiugis acta volabat equis.)
Te retuli revocante pedem; cessique monenti:
Et iussa est oculis meta valere meis.
At Capitolinos dum rursus obambulo colles,
Romanique tero martia septa fori,
Alter ibi incautum, rapuit me turbo. Nec alter
Augustinus ibi, qui revocaret, erat.
Agmine densato iuvenum globus obvius ibat
Flavia qua surgunt Amphitheatra via.
Munus ibi populo crudelis Arena parabat,
Mutua faedaret quo ferus ora cruor.
Iam fora concursu plateaeque viaeque calebant:
Inde frequens plebes, inde ruebat eques.
Implentur cunei: Podio pars sepectar ab imo:
Pars Caveae summa de statione videt.
Hic aliquis nostrum, reliquis audentior; Imus
Una omnes; superest dum locus, imus, ait.
Excipit alter, eo. Mox alter et alter, eamus.
Atqui ego vobiscum, parcite, nullus eo.
Ibis enimvero. Neque tu damnabis id unus
Quod populo toti munus Arena dabit.
Non lubet ire: Geram vobis ego cetera morem:
Nunc mihi nec lubet illo ire, nec ire licet.
Rumparis, licet, ibis. Et inter verba minati
Verbera; luctantem, quo voluere, trahunt.
Ducite, calmo: pedes si libertate carebunt;
Nostra sui certe lumina iuris erunt.
Ilicet ingressos, media inter equestria iussit
Lectius aptato quemque sedere gradu.
Sedimus. Arrecto Socii in spectacula vultu,
Hoplomachosque dari, Pinniraposque, vident.
Mox, sua quae pavido praeludat parmula Threci:
Mox, sua qua Samnis ventilet arma, notant.
Hinc Mirmilloni qua retia parte minentur;
Inde Secutorem qua petat arte Tridens.
Confusique favent, irascunturque: Cachinnos
Plausumque alterno turba furore ciet.
At meus interea labor est, divertere mentem,
Et matura oculis obdere vela meis.
Aut intenta libro defigere lumina; et illic
Seria priscorum voluere facta virum,
Scripserat Euganeo quae quondam pota Timavo
Penna, Antenorii docta ministra Titi.
Haec mihi Barchinos Itala inter signa furores
Rettulit, et lusci Punica bella ducis.
Et Trebiam, et Latio stagnantes sanguine Cannas,
Et Fabii lentas, hoste vagante moras.
Haec oculos tenuit ludo meliore voluptas,
Et gladiatorum mille mihi instar erat.
Inde diu nusquam mihi sica furentis Arenae
Visa; diu strages obvia nulla mihi.
Donec ab effuso populus clamore cachinnum
Sustulit: Hoc Dorylas, hoc Periander habet.
Tunc mihi quis ceras Ithaci de nave petitas,
(Opportuna meis auribus arma) daret?
Tunc egui, tunc nemo dabat. Suspecta tegebam
Lumina nequicquam: proditus aure fui.
Illa tegenda fuit. Quia dum reboante theatro
Vox eadem toties ingeminatur, Habet,
Insequiturque fragor: simul omnia visa moveri
Me circum; inque suo nemo manere loco:
Excidit hic oculis constantia. Clausa resigno
Lumina; visurus, quid novi Arena ferat;
Et video Dorylam (quem pinguior ante Sagina
Paverat, ac multus ventre gravarat adeps)
Extentum recubare solo: dum crassus hianti
Vulnere manaret, non minor amne, cruor.
Is populi imbellem renuens orare Favorem,
Indecorem pressi pollicis odit opem,
Victoremque iacens irritat; et otius ensem
Porrecta iuguli mergere Parte iubet.
Nec mora, saevit atrox repetito vulnere victor,
Et punctim immerso traicit ense gulam.
Triste nefas oculis, dignumque perennibus undis
In mera plaudentis gaudia plebis abit.
Quid misera de plebe queror? vicinior urget
Materies. Probro torqueor ipse meo.
Nam veluti magnis aucti torrentibus amnes
Prata per, et nulla per sata lege ruunt,
Mox solidas quercus, et celsa cacumina pinus,
Grandiaque insueto pondere saxa rotant,
Raptantur fragiles etiam inter magna myricae,
Nec servare locum victa genista potest.
Sic ubi diffusus per hiantia vulnera, (numquam
Aute mihi viso,) bulliit amne cruor,
Aeneadas rapuit magnos furor: abstulit idem
Me calor: et magnam pars ego parva sequor.
Continuo taedis mihi pectus Erinnyes atris
Cingere; et arma oculis sola placere meis.
Claudo repente libros; et praelia lecta perosus,
Ad fera, quae possim cernere, bella ruo.
Iam Mirmillo placet, cristaeque insignia Piscis;
Et iactum Gallo rete cavente placet.
Threcibus applaudo prior; et mox pollice verse
Pinnirapos, icti cum cecidere, premo.
Me, gladiatorum genus omne ab origine; Nomenque
Et famam, et vires discere, et arma, iuvat:
Quas numeret palmas; quot vulnera quisque: Merenti
Quam dederit tardus cuique lanista rudem?
Tota dies teritur Caveae inter, et inter Arenae
Dodecora: et longam se negat esse dies.
Nam licet edantur sectacula plurima, votum est
Plura dari. Saturum copia nulla facit.
Crescit amor ferri: Cumque auctorata quievit
Sica; auctoratus gaudia Culter habat.
Divisere diem Mars, et Diana: suoque
Ille gregi alternas servat, et illa, vices.
Hinc matutinas Gladiator surripit horas,
Tempora Venator posteriora, mihi.
Quando Cleoneum venabula fixa Leonem
Excipiunt: rabidam quando machaera Tigrim;
Luctantesque reos immanibus obicit ursis,
Aut alios aliis terret Arena feris;
Tunc oculis, tunc ore libet, tunc corpore toto
Indulgere, merasque osse putare dapes.
Etiiocus est, strages, faciunt quam cornua Tauri,
Dum vacuas iactat vanus in astra pilas:
Empta furore placent; rabidi cum vera bisontes
Praelia, venantum pacta cruore, gerunt.
Nec satis, illa semel spectasse: redire voluptas
Usque pedes, oculos usque videre iubet.
Sic, Iuvenum quo turba prius violenta nequibat
Pertrahere, huc, animo sponte ruente, feror.
Adscitasque traho mecum ad spectacula turmas;
Et doceo, exemplo quemque perire meo.
Hei mihi! quam subita mutata libidine mens est?
Ante, minus sitiens nemo cruoris erat.
Horror erat, pavidas cum, me spectante, bidentes,
Aut fessos traheret carnificina boves.
Visa Thyestea dape res immanior, olim
Sontibus illatam cernere posse necem;
Nunc, etiam insontes ubi barbara sica trucidat,
Rideo; et innocuum gaudia funus alit.
Hinc ego me (fateor) primae memor indolis, odi;
Dissimilemque mei nunc nimis esse pudet.
Tu quoque si videas talem, Augustive; Negabis
Talem te sociis ante fuisse tuis.
Non ego talis eram; dolet, Augustine. Precanti
Parce modo; et numquam post ego talis ero.
Atque adeo, mecum si Romam nuper iisses,
Talis ego numquam, credo, futurus eram.
Sed dum lenta tuos illic Carthago moratur,
Implicuitque meos hic sibi Roma pedes,
Incepere tuas fungi bona sidera partes,
Et faciles lapso supposuere manus.
Meque mihi; et, longi post intervalla furoris,
(Quod prope pluris erat) restituere tibi.
Namque ubi sacrilegae, solique intentus Arenae,
Nullam operam studiis, queis dederam ante, dabam,
Forte quiescenti cuneis in equestribus, illud,
Quod quondam memini te monuisse, subit.
Ut mea, Circensi nimio plus dedita ludo
Ad solitos vellem vertere sensa libros.
Verti ego tum certe; et Piseo a puluere vultus
Converti ad fontes, Aonis unda, tuos.
Utque prius biiuges tua vox vilescere currus
Iussit; ita Hoplomachi nunc iubet arma mihi.
Nec mora, iussa sequar. Caveae exsecranda facessat
Fuscina; damnati parmula Threcis eat.
Vana Secutorem tollant spectacula; cesset
Ferro agitare suas sera Diana feras.
Quae plaudente prius me fecit Arena, relinquat:
Exspectent lacrimas Amphitheatra meas.
Denique vos socii, caput horum et caussa malorum
Ite, meisque omnes moribus este procul.
Plus satis est, haesisse semel. Vestra omnia, quantum
(Heu quantum!) in falso nectare virus habent?
Vosque alii, quos aura meae vehit aequa iuventae,
Hoc Zephyro vestram flante inhibete ratem,
O Iuvenes. Ubi triste minis furit aequor apertis,
Cautior iratas navita sulcat aquas:
Subtrahit Aeoliis mature lintea flabris,
Et puppim tota providus arte regit.
Hinc fragilis vastas, Nereo mirante, per undas
In patriae portum salva carina subit.
Ast ubi decepto blanditur remige pontus,
Et Zephyri nullos incutit aura metus,
Vela volant; clavoque obdormit rector omisso:
Mersa perit caeco cymba repente vado.
Tunc facies mentita maris, tunc illa Favoni
Ira, per insidias dissimulata, pater.
Sera quidem Nautis, qui, subsidente carina,
Iam coram et scopulos, et vada caeca vident:
At vobis non sera; quibus licet aequora longe
Discere; et e nostris vestra cavere malis.