VIVIS, et Assyrio pergis temerarie luxu
Ducere continuos, Sardanapale, dies?
Im probaque oblectas Romanis ora theatris?
Et, quicquid Circi pompa profanat, amas?
Nec tangunt animum meditatae IUDICIS irae?
Nec mala, quae talis parturit ira, times?
Verte gradum, Iuvenis; non est tua semita, verte:
Hac periere omnes, quodquod iere, via.
Iam mea, non nescis, quid in hac tibi littera charta
Nuntier. At quis cam mittat, et unde? rogas:
Mittit eam Senior tibi Dalmata: perpete nimbo
Accola Bethlemiae qui lavat antra casae.
Ecce! Palaestinos deserta per horrida dumos
Dum sequor, et Socias inter oberro feras;
Aridaque incusso serio praecordia saxo,
Et refero Mauram Solis ab igne cutem,
Nec molles inter condi sino lumina plumas;
Sed rude non strato quaero cubile solo:
Hic mihi, seu potis Acheoius imbuit undis
Torrida (nam procul est Massicus) ora liquor;
Hordea seu mando plebeiae tosta polentae,
Duratoque gravem pane repello famem:
Sive aliud quid ago; validis mihi vocibus aether
Intonat: et tragicae terreor aere rubae:
Terreor. Heu quali marcentia buccina cantu
Funera, de tumuli surgere mole iubet?
Surgite, funerei rediviva in corpora manes,
Oranda est aequo caussa suprema foro.
Surgite. Iam meritis arserunt oppida flammis;
Obruta sunt uno templa domusque rogo.
Omnia regna cinis. Caret alite mobilis aer;
Solaque iam vacuos incolit aura lares.
Amisere suas vidui maris aequora Phocas,
Nec videt ulla feras silva, nec arva boves.
Surgite. Iura dari summus iubet ultima Praetor;
Sontibus ille forum flebile Praetor aget.
Ecce tibi! nondum tuba finiit ultima murmur,
Raucus adhuc tremulo stridet in aere sonus,
Iamque movet tellus; maris aestuat unda; dehiscunt
Istius hinc omnes, illius inde, sinus.
Prolatoque seges Cadmeia vertice surgit,
(Tota nihil praeter vulgus inerme, seges)
Non missura suos hastatum fulmen in hostes,
Sed rea divinos ante statura pedes.
Namquam alio tantae coierunt agmine gentes:
Horruit, a numero territa turba suo.
Quae miseris facies? quae informi in corpore forma?
Conscia quis pingit luridus ora color?
Frigidus ossa tremor, dolor ilia, guttura clamor,
Atque oculos fletus, pectora planctus habet.
Iam periisse sciunt, se iudice, quisque. Nec acta est
Caussa, tamen caussa se cecidisse vident.
Inde graves alius vocat in sua funera montes;
Tutus ab iniecta possit ut Alpe tegi.
Atque alius, Pelagi vovet omnibus esse sub undis,
Dum queat aspectu Iudicis esse procul.
Irrita vota! cavum Thaumantias Iris in arcum
Iam coit: exstructo iam rubet aura throno.
Iam tonitru caelum quatiente fatiscit: et omnis
Aligerum aetheria prodit ab arce phalanx:
Purpureoque vehens caeli per inania curru
Ipse triumphali cum trabe Praetor adest:
Qui rapidum pernix, quacumque per aethera fertur,
Spargit in insensas flammea tela tribus.
Dant procul Astra locum: trepidat Leo; cedit Orion;
Parthasis ad vetitas ursa recurrit aquas:
Iuna silet, pallensque gravem confessa timorem
Abditur: et radiis orbita Solis eget.
Denique substructa cum sedit in Iride Praetor,
Et stetit hinc Actor plurimus, inde Reus,
Hei mihi! quas lites intendere sontibus actor
Ille? quibusque uti restibus ille solet?
Vastum a peritur ibi, monstrosa mole, volumen,
Grandibus inscriptum patre ab utraque notis;
Omnis apex ibi pondus habet. Leger omnia quisque;
Qui nihil ante unquam legerat, illa leget.
Quo tamen, heu! quo quisque metu legi? omnia coram,
Quae male vel dixit, vel male fecit, erunt.
Fervia sunt oculo penetralia pectoris omni;
Abdita, quae numquam visa fuere, patent.
Hinc metamorphosis miseranda: Videbitur albo
Candidior Cygno, qui tibi coruus erat.
Quique tibi Cygnis erat albior omnibus, ille
Iam tibi prae coruis omnibus ater erit.
Crimina nemo sibi reus exprobrata refellit.
Testis adest noxae quilibet ipse suae.
Quos igitur Iudex meliores dexter habebit,
Eximias illos inter amabit oves.
Sed scelerum quos atra teget caligo, manebunt
Dedecores inter, turba sinistra, capros.
Me miserum! quantas trepidare ibi cerno tiaras?
Luget ibi sceptrum, purpura luget ibi.
Iulius abiectis metuens ibi supplicat armis,
Nec socero maior iam cupit esse gener.
Destituit mutum Sapientia Graia Lyceum;
Seque videt linguae Tullius esse rudem.
Nec sua Lucullum delectant praedia. Damnat
Crassus opes; caelique aemula tecta Nero.
Artificemque gulam mutatus Apicius odit;
Et Siculum Verres Menroris odit ebur.
Naso suos plorat, ploratque Tibullus amores,
Nec Ledaea memor cogitat ora Paris.
Sola metu virtus caret omni: Ea tuta tribunal
Ambit, et a nullo fulminis igne timet.
Illam oculis Iudex invitat amantibus unam,
Sublimemque levi nube sedere iubet.
Protinus aeriam capit inter nubila sedem
Illa, suumque iubet se comitare gregem.
Ascendunt (miranda fides!) de paupere vulgo
Lazarus, et misera pallida turba fame.
Quisquis opes contempsit, habet: quique ultima primis
Praetulit, hac primum repperit arte locum.
Quos mala Circeis numquam ulla fefellerat herbis
Illecebra, aut volucri noxius igne puer,
Hos aeternus ibi potato nectare rivus,
Nec defecturi copia mellis alit.
Suavior Orphea canit illis Musica; et ipsi
Suavius Orphea voce lyraque canunt.
Palma manus, diadema caput, collumque monile,
Et digitos aurum, et gemmea pala gravat.
Quosque attria prius lacero centone lacerna
Texerat, e Tyrio stamine laena tegit.
Suspicit hos oculo populus livente sinister,
Et positos illo ringitur esse loco.
Hic natum excelsa residentem in nube tuetur
Stratus humi, turba cum pereunte, pater.
Ridet ibi flentem facies fraterna sororem,
Inque vicem ridet, fratre gemente, soror.
Coniugis est coniux, comitis comes, hospitis hospes
Immemor, et matris filia, neptisavi.
Sollicitum sua quemque tenet fortuna: nec ullam
Alter ab alterius faedere sentit opem.
Quae saevum rabies agit hic inopina Neronem,
Iussum, Petre tuos ante iacere pedes?
Quos prius ille (nefas!) insutos pelle ferina
Ante impastorum miserat ora canum,
Aut oleo mersos ardere subegerat, (alta
Suevimus ur piceas urere nocte faces)
Invidus aerio dum fulgere cernet in arcu,
Et Septemgeminum Solis habere iubar;
Infremet ore; gemensque, Hos sprevimus, inquiet, olim,
Hos olim et ludos fecimus atque iocos.
Credita mentis inops, delitaque turba: nec vitra
Quam calcandus humi, res inhonora, cinis:
Heu male decepti! viden' ut radiante, beati
Seminis, haud dubias praeferat ore notas?
Nos tandem, ah caeci! (sed tandem, et sero videmus
Nos Hyperionam numquam habuisse facem:
Sed flexisse vagos, per et avia et invia, gressus,
Unde, lucrum est, fessos, grande, tulisse pedes.
Quid modo fastus opum, stolidaeque superbia vitae
Profuit? ah vacui corporis umbra fuit.
Umbra fuit, fugitque cita pernicius umbra:
Sed brevis haec quantum dedecus umbra tulit!
Ipsa voluptatum Babylonia pocula, nobis
Hausta semel, quantam progenuere sitim?
Has Nero cum sociis; has altera turba querelas
Cum sociis; atque has altera turba dabit.
Tum collecta diu, sic orsa novissima, sontes
Ad populos perget Indicis ira loqui.
I, mala progenies, terraeque pudenda propago,
I procul, atque oculis turba facesse meis.
Dum mea torquebant vacuum ieiunia ventrem,
Urebatque gravis guttura sicca dolor,
Tu dapibus satiata tuis, depellere notam
Distuleras atro pane, rogata, famem.
Ebria tu, Bacchoque madens, inimica negaras
De saliente meam fonte rigare sitim.
Nadus oberrabam, gelidisque obiecta prunis
Membra per hibernas diriguere nives:
Deliciis tu cincta tuis, ostroque gravata
Abnueras trita me refovere toga.
Denique me morbus, me carcer habebat; et hospes
Cogebar media sternere membra via:
Te thalamos inter mollique cubilia pluma
Tranquillus tenuit, nocte iuvante, sopor:
Nec tibi cura mei: Sed carcer, et hospes, et aeger
Excidit ex animo, barbara turba, tuo.
I, stygios pete, prona, lacus; ubi sulfure vivo
Bullit, et aeterno pascitur igne focus.
Haec ubi dicta dabit; centum undique fulgura, centum
Fulminis in turbas vadique tela ruent:
Adfremet immani tonitru circumfluus aer,
Et maris horrendo mugiet unda sono.
Dissiliet laxata sinus, et ad infima rictu
Terra dehiscenti Tartara pandet iter.
Obviaque erumpet Lethaeis flamma cavernis,
Ultor ut involvat corpora pacta rogus.
Inde omnes uno tellus sorbebit hiatu,
Aeternoque teget clausa vorago situ.
Clamor ibi, stridorque fragorque dolorque furorque
Et facies, qualem nullam habet orbis, erit.
Quo feror? aut ubi sum? Tuba iam vocas ultima:
Ille meas aures verberat, ille tuas (clangor
Hinc per membra fluit mihi frigidus omnia sudor,
Cogit et assiduus me lacrimare timor.
Quaque tuba quondam clangente resurgere cogar;
Territus hac, prope abest, ut minitante cadam.
Nec possum, fateor, nec, si tentem omnia, possum
Ora mihi, in tanto, sumere laeta, metu.
Tu ramen, o Iuvenum confidentissime, Indo,
Hac reboante, peres deditus esse, tuba?
Et fora per, plateasque vagus potes ire per omnes?
Atque hilaros iuncta ducere nocte dies?
Et testudineo securus stertere lecto?
Et Sybarita meris sternere sigma rosis?
Et latices praelo domitis potare Caleno?
Et volucrum assiduas strage novare dapes?
Et Paphiae rideus animum indulgere palaestrae?
Et Cyprios inter laetus ovare choros?
Et condire potes Sotadeo prandia cantu?
Et, quocumque lubet vivere more, potes?
Ah! nimium nimiumque potes. Minus incipe posse:
Et nimium exemplo desine posse meo.
Lamque gradum, (repeto) non est bona semita, verte:
Hac periere omnes, quodquod iere, via.