QUAE tibi cumque per hanc, non exspectatas tabellam
De nostro properat fama referre statu.
Illa scies, animo quamvis incepta virili.
Esse puellari tota peracta manu.
Ipsa ego, quae vixdum patrata a caede revertor,
Telaque adhuc hauste sparsa cruore gero,
Ipsa rei seriem calamo trepida ante retexam,
Certior auditae stragis ut esse queas.
Tu maculata rubris qua squallet epistola guttis,
Relliquias fusi sanguinis esse puta.
Si porro, et quae sim, patriamque genusque requires,
Scriptaque sit quali littera nostra loco;
MERARIS illa ego sum, rapti post fata mariti,
Autumnis viduo iam tribus usa toro.
Patria quam genuit Bethulia, maenibus altis
Ardua, et aerii culmine fulta iugi.
Hoc sibi tuta situ poterant ea valla videri,
Assyrio tutum si quid ab hoste foret.
Quem tamen ille locum 3 quam tutam crederet urbem,
Cum trepidare sui crederet astra metu?
Ecce Semiramio Babylonius agmine Praede
Irruerat fines nuper ad usque meos:
Iamque suis fossae et moenia cinxerat armis,
Claudebatque omnes obsidione vias.
Civibus una meis restabat aquatio. Largi
Non procul a muro frigora fontis erant.
Praestitit obsessis liquor hic solacia, donec
Abdita fontanis vena meabat aquis.
Post ubi et ista suas male praedidit hostibus undas
Desitus arenti fugit ab ore latex.
Inde hominum pecudumque laber. Defecta labare
Omnia: nec diram viscera ferre sitim.
Ubera cum querulus vagitu posceret infans,
Repperit agnatos lacte carere sinus.
Et lacrimas oculi, caussae quas mille iubebant,
Fundere cum vellent, non habuere suas.
Haerebant sicco praemortua verba palato,
Et saepe in mediis diriguere labris.
Ergo animos, cogente siti, gladiosque globati
Sumimus, armata fontem aperire manu:
Irrita caepta. Feris obstat Babylonius armis
Miles, et a patria nos fugat hostis aqua:
Praelia miscentur lymphaeque haemina cupitae
Empta ter effusa sanguinis imbre fuit.
Hoc plebs icta malo, rebus dissidere; seque
Flebilis Assyrio subdere velle iugo.
Quinta ubi defesso Hyperionis aura iugales
Viderit, et quintam luna reducta facem,
Tum nisi mutatis steterit Bethulia rebus,
Accelerentque novam castra Tonantis opem,
Admittatur, ait, portisque receptus apertis
Quaeque volet victor, quaeque lubebit, agat.
Vox tam dira meas ubi primum contigit aures.
Prorupi vidua flens, in aperta, domo.
Et facinus tam triste mei conciscere cives,
Parcite, clamavi, parcite velle nefas.
Quin potius geminate preces; surdosque querelis
Grandibus, et planctu sollicitate polos.
Quod bifido stravit tot quondam mellia telo
Numen, et haec poterit vertere castra sola.
Vix ea cum tactto caepere calescere motu
Pectora, et insueto feruere membra foco.
Esse DEUM sensi. DEUS est; quid longa moraemur?
Hoc duce, bellatrix esse, puellae, volo.
Promite tela viri. Date non mihi pila, nec arcus;
Praegravis est humeris vestrae pharetrae meis.
Arma mea, armillae; mea tela potentia, mitrae;
Florida Sidonia sit mea vestis acu.
Annulus in digitis, clypei septem plicis instar,
Et cerussa mihi, cassidis instar erit.
Thoracem poterunt pensare monilia: Flavae
Pro galea poterunt esse comante comae.
His furor, his rabies Babylonia concidet hastis.
Nesciet, hos enses esse; fuisse, sciet.
Sic ego. Mox pictam Phrygio subtemine pallam,
Quam dederat nuptae primae inventae, peto.
Inde laboratis, multoque rigentibus auro
Cingor, et immen siem per sola Syrma trahe.
Tum madidos myrrha studeo fucare capillos,
Ambrosioque omnes tingore rore sinus.
Et digitos omnes ardentibus urere gemmis,
Festaque in insuetum ponere serta caput.
Vos tamen o Superi, vosque aurea sidera testor,
Nullius infelix haec mihi suadet amor.
Sed patriae me cuna meae, caelique supremum
Numen, ad haec rerum tendere caepta iubet.
Ergo age. Luna suum iam paene pereger at orbem,
Et refugo instantem viderat ore diem:
Egredior portis. Sequitur vestigia nutrix,
Impositumque humeris conscia portat onus.
Quas ubi conspexit primae e statione satelles.
Inicit audaces praedam in utramque manus.
Deductamque vias per, et agmina Martia, certat
Sestere supremo munus inerme duci.
Ille quidem solio tum forte reclinis in alto.
Circumstante procul milite, iura dabat.
Regia pendebant Tyrio conopea texto;
Multus iis adamas, multa smaragdus erat.
Velabant aulaea locum: stratamque tegebant
Arte laborato vellere Seres humum.
Torua viro facies, et frons horrenda: superbis
Ora superciliis ebria, verba minis.
Nos tamen ut vidit (licet hoc impuni fateri)
Nullus ei tote mansit in ore tumor.
Sed placidus, nomen, generisque domusque rogavit
Stemma; meae fuerit quae mihi caussa fugae.
Caussa mihi, dixi, magnae male conscia culpae
Patria, et offensi Numinis ira suit.
Namque lues urbem, caelo ulciscente, flagellat;
Excidiique minas feminae virque vident.
Semianimes vix arma ferunt: rabidamque queruntur
Impatiente mora torrida labra sitim.
Quinque dies aegre, totidemque resistere noctes.
Tantale poterunt viscera sicca fami.
Sponte sua tunc tela cadent; ultroque supinas
Assyriis tendent, debita turba, manus.
Quae mihi nota forent cum certis omnia signis,
Deserus patrios, pulsa timore, lares:
Et tua me furtim supplex in castra recepi;
Nusquam alibi vitae spes mihi maior erat.
Non tulit orantem subtexere plura: sed ultro,
Quicquid aves rerum poscere, dixit, habe.
Nec tantu, quae poscis, habe: sed quanta clientum
Audeat hic nemo poscere, dixit, habe.
Inde levavit humo: suaque in cimelia ductam
Assyrias inter degere iussit opes.
Quasque ministrabant ipsi sua prandia, totas
Ad mea praecepit prandia ferre dapes.
Has, Holoferne, tamen dixi, has mihi mittere parce:
Ad stomachum faciet vilior esca meum,
Provida discesse. Satis haec annona, canistro
Huc portata meo, quinque diebus erit.
Nec metus ulterior. Nam sexta auror a priusquam
Venerit, omne meum perficietur opus.
Una, precor, fiat mihi copia: Numen ut extra
Castra meum, patrio libera more, colam.
Mos erit, ut noctu iam iamque cadentibus Astris.
Ante preces, viva membra lavemus aqua.
Fons viva salit uber aqua; largeque refusus
Proxima nativo subluit arua gelu.
Huc mihi cursus erit. Votis ibi rite per actis
Converso repetam castra relicta gradu.
Hoc quoque, dixit, habe. Te nemo moretur euntem;
Obiciatve ullam, te redeunte, moram.
His ego promissis, impune per omnia noctu
Caestra, per excubias, armae, virasque vagor.
Sic mihi prima dies abiit, sic proxima primae;
Sic mihi sors etiam tertia noctis iit.
Miles itu erebro redituque assuetus, opertas
Ad mea certabat pandere vota fores.
Quartus ubi clauso succedere vesper olympo
Ignea Phaebeis sidera iussit equis,
Cena struebatur regali splendida luxu:
Accubuere meri, mascula turma, duces.
Meraris una viros inter dum iussa recumbo,
Hei, quis erat, tales inter adesse, rubor?
Sed rubor hic iusto patriae concessit amori;
Possem ego ut hac cives arte iuvare meos.
Post quam prima fames epulis exempta secundas
Appetiit sumptu luxuriante dapes:
Ampla coronato vacuantur cymbia Eacho,
Et madet effuso mensa, natatque, mero.
Ipse alios cyathis superare capacibus omnes
Ductor, et epoto se sepelire cade:
Donec ab offusa caligine tecta lababant,
Monstrabatque faces una lucerna duas.
Surgitur. Officium nutantia genia recusant,
Et truncum ignavi destituere pedes.
Mens iacet: appotae titubant emortua linguae
Murmura: cognatum vita cadaver habet.
Ergo ministerio properant subeunte clientes
Ebria composito membra locare toro.
Post, et ego ipsa sequor; pavide secura pudoris:
(Nam mihi non dubio pro vade numen erat.)
Ingredior; clausoque DEUM venerata cubili,
Ad mea consilium caepta, manumque paro.
Ecce tibi! rauco resonantes gutture rhonchos
Accipio, et madida vina regestae gula.
Leniter adrepo. Video inter stragula vastum
Corpus, et effusa pinguia colla iuba.
Cetera lustro oculis. Insignis acinace Mede
Stare sub imposito visae Columna tholo,
Corripio ferrum, et vaginae interritae soluo:
(Nulla alias fuerat tacta machaerae mihi.)
Tum laevae complexae iubam: novae miles, in hoste
Experior dextrae, non mea telae, manu.
Cervicemque ferox repetite vulnere pulso,
Totaque dirupto gutture colla seco.
Exiliit sanguis torrente citatior; atroque
Obruit infelix amne cubile cruor.
Mox caput aevulsum, perae metuente recondo;
Et spolia e thaelamo, quae placuere, lego:
Tempus erat, lacitis quo iam iam languida bigis
Soluere nocturnos lunae parabat equos:
Egredior castris ex more; ducisque reuvulsum
Asporto pera dissimulante caput.
Inde per anfractus, perque aviae, et inviae, tutum
Moenia ad obsessae molior urbis iter:
Et portis vicinae meis, Aperite (quid obstat?)
Murmure submisso, dixi, aperite fores.
Continuo valva bipatente repagula soluunt,
Acceptamque intro me famulamque trahunt.
Tum, quam quisque potest mihi proximus, instat et urget.
Quaque redux portem sata, referre iubet.
Ordior: et clarae seriem omnem voce retexens
Exhibeo pugnae parta trophaea meae.
En caput! immani caput a cervice recisum:
Ingluvie longa pingue, madensque mero
Nunc atra sanie, taboque informe fluente:
Et foedum aspectu, et sanguine turpe suo.
Morte natant oculi, tristaque a necte laborant.
Lethaeoque rigent orae in honora gelu.
Toruae tamen facies, etiamnum assueta, minatur;
Sed magnum esse suas sentit inane minas.
Hic Holoferneus, hic est, stolido qui sidera fasus
Presserat, et pavidi iam timor orbis erat.
Heu quanta infelix spe decidit? Ipse peremptum
Ense suo, et nostrae se videt esse manu.
Extimuit primum, gressuque pavente refugit,
Torvum ubi conspexit virque puerque caput.
Non aliter, vecta quam si deprensus an urbe
Viva Semiramii cerneret orae Ducis.
Macte animis, cives: Habet hoc; ne cedite; vester
Non aliud, quam quod cernitis, Hostis habet.
Caussa timoris abest; propius succedite. et ultre
Toruae per admotas ora probare faces.
Tum cedente metis; clamor sublatus; et omnis
In nova mutatus gaudia planctus iit.
Vicimus, unanimes conclamant, vicimus hostem,
Et domino terimus iam Babylonae gradu.
Hoc Holofernus habet. Qum arma capessimus? Arma,
Arma citi iuvenes; arma date, arma, viri.
Dum trepidant hostes ignari, castra petamus;
Territa ner sensu. nec duce, castra valent.
Mox truncu ex altis suspendunt maenibus hostem,
Ut socium viso terreat ore gregem.
Inde, velut catulis tigris furit incita raptis,
Impete non alio vulgus in arma ruit.
Iamque propinquabant inimicis agmina castris:
Senserunt vigiles armae venire canes;
Fit fremitus; non arma viri; non signa manipli;
Non novere suos ebria turba duces,
E media surgunt alii vertigine somni;
Pars nuda iniecta corpora pelle tegunt.
Ait alii curso trepido ad praetoria rapti.
Quid fieri iubeat ductor, agique, rogant.
Vox ibi nulla. Modis iterum gravioribus instant,
Exercentque fores; vox ibi nulla tamen.
Vi demum fecere viam: mediumque tyranne
Intulerant cautos in penetrale pedes.
Ecce! pavimentum sanie sparsum omne recenti;
Et non ambiguae conscia caedis humus!
Terruit infelix conspecti sanguinis omen:
Et petoratori signa madentis erant.
Intima rimantur; veloque sub inde reducto.
Inveniunt trunci corpus inane ducis.
Tum vero exangues, animisque cadentibus, omnes
Femineo clamant castra perisse dolo.
Mox fuga proiectis quacumque capessitur armis,
Optima sunt agiles tela cuique pedes.
Nos sequimur, iaculisque aversum sternimus agmen,
Sternit ut alipedem Cressa sagitta gregem.
Perfugium nusquam ullus habet; Babylonaque Saluus,
Unde tot exterant milia, nemo redit.
Fac tamen, ut redeat de tot modo milibus unus;
Paruum operae pretium de Babylone feret.
Nempe suo poterit tot milia dicere Regi
Caesa puellari disperiisse manu.
Nuntius o utinam tali de strage supersit!
Facta minor strages, ni superesset, erat.