1Usque adeo haerebant intenti avidique, decennem
Exsaturare sitim visus, ut sensibus omnis
Mortua vis esset reliquis; et clauserat illos
Hinc atque hinc paries mittentis cetera curae:
5Sic ad se attonitos lux risus alma trahebat
Retibus antiquis; quum me divertere vultum
Compulerant nymphae ad laevam; nam has obstrepere auri:
«Haesisti nimis!» audieram. Et qua lege solemus
Cernere, percussi modo visum a lumine solis,
10Ipse diu carui lace. Ast ubi pauca tuendo
(Pauca quidem ad multum, quod sensus icerat, unde
Abscessi ingratis) acies recreate redivit,
Tum latus in dextrum vidi procedere turbam
Insignem decore atque pedem cum sole referre,
15Et septemgeminis adversa petentibus ora
Flammis. Ac veluti tutando pectora scutis
Vertit sese acies in gyrum signa secuta,
Tota priusquam in se mutarier ordine possit;
Non secus illa cohors regnum caeleste colentum,
20Quae procedebat, pertransiit agmine longo,
Ante suum anterior quam temo flecteret axem.
Inde iterum nymphae ad radios rediere rotarum,
Et sanctum gryphus currum sic movit, ut una
Alarum pluma haud fuerit tamen icta tremore.
25At quae ad Lethaeum mulier me traxerat amnem,
Et STATIUS mecum ipse rotam, quae perficit orbem
Arcum intra minimum, sumus una pone secuti.
Sic altum unusquisque nemus vacuumque pererrans,
Illius culpa, quae falso credidit angui,
30Angelicum ad numerum gaudebat fingere passus.
Et quantum trino resoluta sagitta volatu
Conficiat spatii, forsan, tantum ipse videbar
Progressus, donec curru est delapsa BEATRIX.
Nescio, quid cunctos mussantes innuere «Adam!«
35Sensi, qui quandam sunt plantam cingere adorti
Floribus, atque omni spoliatam frondis honore.
Huic coma plus tanto spatiosa patere videtur,
Quanto haec plus tollit sese; et mirabilis Indis
Alto esset capite, huic similem si ea silva tulisset.
40»Vita beata tibi est, qui rostro scindere lignum
Dulce hoc gustanti fugis, o gryps; nam male tortus
Hinc abiit venter!» Sic circa robora plantae
Clamabant alii. Tum animans vice duplice natus;
«Sic fas est semen justi cujusque tueri.»
45Atque ad temonem versus, quem traxerat alis,
Arboris ante pedes viduae raptavit, et illum
Istius trunco religatum liquit in ista.
Utque solent istic plantae, quum decidit alto
Lux ingens, magno lucis permixta nitore,
50Quem post caelestem piscem radiare videmus,
Turgere, ac dein quaeque novo vestita colore
Laetari, ante suos quam alio sub sidere Titan
Quadrupedes jungat: violis haec rubrius arbor,
Languidiusque rosis late decus expandebat
55Vitam ingressa novam, quum ramos ante soleret
Tendere sic nudos. Mente haud comprendere quivi,
Nec numeros omnes licuit, nec verba notare.
Fingere si possem, ut somno fera lumina victus
Paulatim ad calami sonitum demiserit Argus,
60Lumina, queis tanti steterat vigilasse diurnas
Nocturnasque horas; ceu qui exemplaria spectat
Pictor, et ipse modum scribendo imitarier ausim,
Quo me devinxit somnus. Sed quilibet istud
Artifices curent docti. Quare haec ego mitto,
65Dicturus velum somni ut mihi lux scidit, et vox
Clamantis: «Surge, o quid agis?» Quo corde JOANNES,
PETRUS, JACOBUS spectatum milia florum
Ducti, queis malus fulgebat laeta, suoque
Angelicas turbas pomo alliciebat hiantes,
70Perpetuisque epulis sponsalia in aethere agebat,
Atque ad se victi verbum rediere sub illud,
Per quod majores sunt pulsi pectore somni,
Videruntque scholae jam defecisse sodales,
MOSEN ELIAMque, immutatamque magistri
75Esse stolam; hoc redii, et super astantem ilicet ipsam
Vidi, quae fuerat pia dux ad fluminis undam,
Cui dixi totus trepidans: «Quo est versa BEATRIX?»
Ast illa: «Ecce hanc cerne nova sub fronde sedentem
Plantae ad radicem. Comitantum cerne catervam:
80Cetera post gryphum conscendit turba canendo
Dulcius ac gravius carmen.» Nec dicere scirem,
Fusior an fando fuerit; mihi nam illa tenebat
intentos oculos, mihi quae praecluserat omnes
Jam sensus: nudoque solo sola illa sedebat,
85Qualis quae posita est illic custodia plaustri,
Quod prius ad truncum gemina fera praedita forma
Vinxerat. Hanc septemgeminae cinxere corona
Nymphae, prae manibus portantes lampadas illas,
Quae Boreae atque Austri securae flamina spernunt.
90»Incola eris silvae hic modicum, sine fine futurus
Mecum urbis Romae civis, qua Christus ab urbe
Romanus dici voluit. Quare aspice currum,
Ut prosis mundo, cujus sunt pessima facta,
Atque redux illuc fac scribas omnia visa.»
95Dixit; ego totus dominae mandata paratus
Fungier, et mentem atque oculos, quo jusserat illa,
Contendi. Nunquam motu tam praepete venit
Ignis condensae nebulae, quum decidit illa
Ex regione imber, quae plus distare putatur;
100Ut vidi in plantam volucrem Jovis aethere lapsum,
Flores rumpentem atque novas cum cortice frondes,
Qui pariter toto percussit robore currum.
Quare hic nutavit, ceu tempestatibus acta
A dextra laevaque ratis superantibus undis.
105Deinde triumphalis vidi se immittere cunis
Quadrigae vulpem, membris testantibus ipsam
Pastu omni caruisse bono. Sed turpia centum
Huic ausa objiciens mulier facta arbitra nostri,
Egit praecipitem, fugientemque impete tanto,
110Quantum ferre unquam sine carnibus ossa valebant.
Dein qua ex parte prius volucris devenerat, ipsum
Vidi secretam currus descendere in arcam,
Corporis atque sui vestitam linquere pennis.
Et qualis corde erumpens lugubre dolenti,
115Haec vox exivit caelo: «Mea cumbula, quanam
Merce onerata male es!» — Mihi deinde dehiscere visa est
Terra rotas ambas inter, vidique draconem
Exire et fixam per currum attollere caudam,
Qui, retrahentis acum vespae de more, malignam
120Caudam ad se traxit, currus partemque revulsam
Corripuit secum, hac illac sine lege vagatus.
Quodque fuit reliquum, ceu vivax gramine tellus,
Se texit plumis, casta fors mente bonaque
Oblatis. Et utraeque rotae se tegmine eodem,
125Et temo induerant, citius, quam ut poscat apertum
Os gemitus. — Versa sic moles sancta figura
Partibus ipsa suis capita est emittere visa.
Trina superstabant temonem et singula currus
Unumquodque latus. Surgebant cornua primis,
130Ut tauris; unum sed cornu in fronte gerebant
Quattuor. Haud unquam in terris par cernere monstrum
Contigit. Hoc supra, velut arx in vertice montis,
Sublimi meretrix habitu secura sedebat
Liberius, praesensque oculos agitare protervos.
135At similem verito, ne quis potiatur adempta,
Juxta illam vidi arrectum pede stare gigantem,
Inque vicem interdum conjungere basia labris.
Et quoniam cupidos in me semperque vagantes
Verterat illa oculos, stricto ferus ille flagello
140A capite ad plantas totam decidit amator,
Et gelidis plenus furiis, et pessimus ira
Dissolvit monstrum, traxitque per avia silvae
Usque adeo, ut contra meretricis cœpta novamque
Ista mihi una feram fuerit pro tegmine scuti.