1Jam post nos steterat caelestis nuntius ales
Angelus, ad sextum qui nos adverterat orbem,
Unius abradens ictūs vestigia fronte;
Et qui justitiam esuriunt, dixere: «Beati«,
5Ad nos voce sua et: «sitio«, non plura locuti.
Ast ego, plus quam alias per fauces, summa petebam
Jam levis usque adeo, ut dispendia nulla laboris
Passus, veloces sequerer sine corpore vates.
Tum sic VIRGILIUS: «Virtutis tutus honesta
10Flamma amor, alterius tangit praecordia semper,
Dummodo is hanc prodat. Sic, ex quo tempore sedes
Infernas subiit nostrum JUVENALIS in orbem,
Testatus crebro, qui te mihi junxit, amorem;
In te tale fuit studium mihi, tantaque cura,
15Ut nulli ignoto quisquam devinctior esset,
Quam tibi deinde fui. Quare brevius mini scalae
Hujus erit spatium. Sed dic, et qualis amicus
Parce mihi, fidenti animo si frena remitto,
Jamque ut amicitia junctus mihi fare vicissim:
20Quomodo avaritiae sedem tua corda dedere?
Inter doctrinae vim tantam, quanta redundat
Cura parta tua?» STATIUM verba ista parumper
Risu excusserunt; deinde illi talia contra
Is responsa dedit: «Quae singula dicis, amoris
25Dulcia signa mihi reputo. Persaepe videntur
Plurima, quae soleant dubitandi inducere falsas
Causas, quum verae lateant. Quae prima rogasti,
Sat mihi declarant te errorem mentis in istum
Venisse, ut credas me arsisse cupidine habendi,
30Dum mihi vita fuit; circlum fortassis ob illum,
Pronus ubi jacui. At discas volo, corde fuisse
Disjunctum nimis a nostro, qui congerere aurum
Hortatur furor. At ratio huic praepostera mille
Punita est menses, et ni mea cura putasset,
35Quae tu in naturas hominum, quasi percitus ira,
Clamasti: ‹Quid non mortalia pectora cogis,
Auri sacra fames?› misero in certamine et ipse
Versarer. Didici nimium me effundere posse
Luxuriante manu. Tunc hujus et ante malorum
40Factorum me paenituit. Quot crine resurgent
Tonso, quos hujus lugenda inscitia morbi
Viventes, et ad usque extremae tempora vitae
Emittet, cura expertes studioque dolendi?
Et scito culpam, opposita quae fronte repellit
45Directe culpam, simul hic siccare virendi
Virtutem huic. Quare si turbae immistus acervo
Flentis avaritiem jacui, dum crimina vitae
Abluerim, evenit, quia res contraria pœnis
His me damnavit.» — «Verum quum tu arma canebas
50Impia, nequitia gemina bacchante Jocastae,»
Dixit, bucolico qui quondam carmine lusit,
«Ex his, quae tecum tangit tua Musa, videris
Hic caruisse fide, sine qua benefacta sine ullo
Pondere spreta cadunt. Si res haec vera patescit,
55Qui sol, quaeve faces tibi disjecere tenebras,
Tempore ut ex illo dederis tua vela secunda
Post piscatorem?» Statius cui talia reddit:
«Tu mihi Parnassi suasisti primus adire
Speluncam, et fontis puros haurire liquores,
60Tuque Deum primus docuisti mente tueri,
Illius officio functus, qui nocte vagatur,
Qui fert pone facem, et se non juvat, attamen ipse
Lumine sat doctos ducit sua terga sequentes.
‹Magnus ab integro›, quum dixti, ‹nascitur ordo
65Saeclorum, redeunt virgo et Saturnia regna,
Jam nova progenies caelo demittitur alto.›
Te propter cecini, vates, te propter eundem
Sum Christum amplexus. Verum ut manifestius ista
Cernas, quae informo, aggrediar conferre colores.
70Vera fides, totum penitus quae impleverat orbem,
Sparsa ministrorum studio, quos summa potestas
Miserat, aeterni regni, et quae plurima fando
Tu prior attigeras, jam consonuisse novellae
Praeconum turbae vidi. Quare ilicet uti
75Illis cura fuit, quorum sic integra visa est
Vita, ut, Christicolas calvo insectante Nerone,
Illorum fletus pariter mihi flebilis esset.
Hos ope, qua potui, dum mansit vita superstes,
Juvi. Horum mores recti justique tenaces
80Suaserunt omnes alias mihi spernere sectas.
At Thebana priusquam agerem prope flumina Grajos
Cantando, ablutus sacrato a fonte redivi
Clam populo celans cultum formidine victus.
Meque diu exterius simulavi de grege caeco
85Mendaces venerante Deos; atque ista tepentis
Mollities animi me quartum cingere adegit
Usque orbem cursu, plus quam per saecla quaterna.
Ergo qui tegmen, sub quo bona tanta latebant,
Quae dico, primus dempsisti, dum via longa
90Scansuris nimium superest, dic: umbra TERENTI,
CAECILII, PLAUTI, VARRI qua in parte moratur?
Dic mihi, an aeternus, si scis, hos carcer in Orco
Damnet, quive orbis teneat.» — Tum doctor ad ista:
«Isti et ego pariter, nec non et PERSIUS una,
95Et plures alii cum GRAJO incedimus illo,
Aonides quem prae reliquis lactasse feruntur.
Nos saepe in primo tenebrosi carceris orbe
Commemorare juvat montem, qui tempus in omne
Nutrices nostras propria secum allicit umbra.
100Nobiscum EURIPIDES, nobiscum it lusor amorum
TEÏUS antiquus, CEUSque AGATHOque poëtae,
Atque alii, lauro queis vinxit Achaja frontem.
Hic de gente tua ANTIGONEN est, cernere, et una
DEIPHILEN, atque ARGIAM, ŒDIPODUMque, sororem
105ISMENEN tristem ut quondam. Spectabilis astat,
LANGIAE puras quae demonstraverat undas,
Nataque TIRESIA, nec non NEREIS aquosa,
Nec non DEIDAMIA choro stipata sororum.»
Jamque duo vates dederant finem ore loquendi,
110Intentis oculis simul omnia collustrantes,
Scandendi immunes ac nullo pariete clausi.
Quattuor at famulae, quae solis jussa capessunt,
Restiterant, quum jam temonem quinta teneret,
Altius assurgens ardentis lumine cornu,
115Quum ductor: «Vertenda reor jam dextera terga
Ad spondam extremam et circum orbem montis eundum,
Ut mos est nobis.» — Sic mos fuit indicis instar;
Suspectumque minus nos juvit carpere callem,
Assensum illā animā digni praebente poëtae.
120Illi incedebant primi, quos pone sequebar
Solus; at illorum sermones aure bibebam,
Qui mihi Apollineā ditabant pectora messe.
At cito colloquium jucundum abruperat arbor
In media comperta via, fragrantia odore
125Poma gerens suavi, bene nata. Atque abietis instar,
Quae, quo plus tollit se, plus decrescere ramos
Fert sibi, non secus haec quo plus pertingit ad ima;
Ne quis conscendat, credo. Qua in parte negabat
Mons iter, ex alto vis multa cadebat aquarum
130Lucentum scopulo, summas aspergine frondes
Allambens. Plantae vates accessit uterque,
Et subito frondes inter sic insonuit vox
Clamans: «Haec vobis venibit carius esca!»
Deinde inquit: «Major stimulavit cura Mariam,
135Ut magis atque magis splenderet cena marita
Integra, quam ut proprio serviret largius ori,
Quo jam pro vobis orat: Quasque edidit aevum
Priscum Romanae, sitis aestum flumine puro
Contentae explebant. DANIEL dum despicit escam,
140Huic mentem largis ditat sapientia donis.
Non secus atque aurum prima aetas pulchra fuisse
Fertur, quum jejuna fames ex glande saporem
Ducebat gratum, et sitienti quilibet amnis
Nectar erat. Dederant BAPTISTAE alimenta locustae
145Mellaque. Propterea hunc ornavit gloria tanta,
Ut nemo hoc major nostra sit origine natus,
Quod patet ex libris, qui Christi oracula tradunt.»