1Optanti melius curae male cura repugnat;
Nostra ideo ingratis huic gratificata voluptas
Spongiam aqua haud saturam extraxit. Sic inde recessi,
Incessuque meus ductor loca libera legit,
5Usque oram stringens, angusta ut mœnia obire est
Radendo pinnas; nam guttas turba refundens
Ora per atque oculos labis, quae distinet orbem
Totum, parte alia stratis nimis artubus exstat.
O antiqua, tibi male sit, lupa, quae acrius instas
10Praedae, quam quaevis aliarum turba ferarum,
Indomiti ob rabiem ventris sine fine profundam!
O caelum, cujus mutari turbine sortes
Hic dicunt, quando adveniet, quem propter abire
Haec properet? — Nos interea procedere lentis
15Passibus ac parcis, et ego circumspicere umbras,
Quas lugere pie audieram atque effundere questus;
Et forte audivi clamari: «O alma Maria!»
Prae me cum gemitu multo, quo femina prolem
Enixura novam solet, atque haec insuper addi:
20»Tantum pauper eras, quantum esset discere in illo
Hospitio, divina tui posita est ubi sarcina ventris.»
«FABRICII o mens casta boni,» vox altera dixit,
«Tu paupertatem voluisti fœdere junctam
Virtuti, potius quam turpi crimine habere
25Divitias multas.» — Sic mi placuere loquelae
Istae, ut progrederer passu, ne nescius essem
Illius, unde sonum vocis venisse putabam.
Ast ea praeterea celebrabat, fundere largam
NICOLEI dextram teneris servasse pudorem
30Virginibus, vitam suadentis vivere honestam.
«O quae tam pulchris sermonibus uteris,» inquam,
«Dic mihi, quae fueris, dic, cur tu sola retexas
Tam dignas laudes; neque enim fraudata manebis
Mercede, haec fando, reduci si explere licebit
35Hujus mi breve iter vitae, quae ad funeris horam
Praecipitans volat extremam.» — Haec mihi talia contra:
«Non quod ego quicquam maneam solaminis inde,
Dicam, at quod tanta donat te gratia luce,
Ante extrema tibi quam vitam abscinderet aetas.
40Radices male nata meo de stipite planta
Traxit, Christiadum quae cunctis officit umbra
Terris, ut raro laetum sit carpere fructum.
At si quid Liloa Brugaeque ac cetera possent
Oppida capta manu hostili, mox afforet ultor;
45Quod regem posco, qui cunctos judicat aequus.
Nomen apud vestros HUGO CAPETUS habebam;
Ex me sunt orti, qui regnavere, PHILIPPI,
Et qui nuper ALOYSII sub nomine regnant.
Ipse Parisiaco lanio prognatus in auras
50Luminis exivi, antiqui quo tempore reges
Defluxere omnes, excepto qui induit artus
Obscurum cineris panno referente colorem,
Inque mea bene firma manu me frena tenentem
Imperii vidi, ac tanta me mole potitum
55Partarum nuper rerum, et, quod praestat, amicis,
Ut capiti nati viduatum principe sertum
Impositum fuerit nostri, atque ex ossibus hujus
Principium traxere suum istorum ossa sacrata.
Sanguinis opprobrium donec non abstulit ingens
60Dos Narbonensis nostri, minus ille valebat;
Sed nec erat tamen ille nocens. Vi fraudeque praedam
Inde est ille suam aggressus; dein, tristia facta
Emendaturus, Pontes Normanaque cepit
Oppida, quosque colunt peregrini Vascones agros.
65CAROLUS Italiam irrupit nece CONRADINI
Emendaturus, dein THOMAM ad astra retrusit,
Emendaturus. Non multum tempus abesse
Post istud video, quum emerget CAROLUS alter
Ex Gallis, melius testatus seque suosque.
70Absque armis exit solus, tela illa reportans,
Queis depugnavit Judas, mucrone potitus,
Quo Florentinae ventrem disrumperet urbi.
Hic sibi non terram lucrabitur, at male factum,
Et probrum: istud eo gravius, quo infamia damnis
75Illi pensatur levior. Mihi cernere frontem
Alterīus videor, qui captus navibus exit,
Deinde suam vendit natam pretiumque pacisci
Non fugit, abductas quo praedo more puellas
Mancipat. — O auri dira, exsecranda cupido,
80Quid tibi jam restat conandum, ubi sanguine nostro
Ad te traxisti genitos sic acriter actos,
Ut jam nulla suae carnis sit cura tuendae?
Utque minus male facta futuraque pensitet aetas,
Lilium Anagninas video pervadere ad Arces
85Inque illo, hic Christi qui munere fungitur, ipsum
Comprendi Christum, derisum rursus, acetum
Et fel huic video renovatum, interque latrones
Viventes hunc occisum. — Novus ecce Pilatus
Tam ferus, ut nondum abscedat satiatus, et absque
90Decreto desiderii jam carbasa in aedes
Infert sacratas. O caeli aeterna potestas,
Quando erit, ut detur laeto mihi cernere vultu
Ultam justitiam, quae, quo est magis abdita, tanto
Dulcius ulcisci reputat, quod pectore condit.
95Quod mihi suadebat modo fari illa unica sponsa
Flaminis aeterni, et quod tu quaesisse rogantem
Sensi, nunc pandam, detracta nube, videndum.
Tam dudum nostris precibus conceditur uti
Cunctis, quam dudum lucet; sed nocte cadente,
100Tum vice mutata vox huic contraria voci
Usurpanda venit. Tunc PYGMALIONA citamus,
Qui fuit, argenti stimulante cupidine et auri,
Proditor et praedo et cognati caede cruentus.
Et MIDAE avaritiem miseram, sua damna secutam
105Ingluviem ob diram, quae risus usque futura
Materia est multis. Tum quisquis nomen ACHANI
Insani memorat, furtim spolia ampla potiti,
Ut quoque nunc contra videatur percitus ira
JOSUE bacchari. Dein cum consorte SAPHIRA
110Arguitur. Canimus sub calcibus HELIODORUM
Semianimum. Hunc totum circa POLYNESTORIS implet
Opprobrium montem, per quem POLYDORUS ad umbras
Descendit. Tandem compellant nomine CRASSUM:
‹Dic nobis, quoniam meministi, quid sapit aurum?›
115Elata interdum, pressa modo voce solemus
Haec fari, ut stimulis hortatur quemque libido,
Nunc celerare magis, nunc lentis passibus uti.
Quare per lucem, mihi quae bene dicere fas est,
Non usurpabam solus; verum haec loca propter
120Nemo alius fuerat, qui mallet tollere vocem.»
Nos hinc digressos ardor superare jubebat,
Ut vires animusque dabant, iter. Hic mihi visus
Intremere est totus, quadam ceu mole ruente,
Mons, et diriguere gelu mihi pallida membra,
125Ut quem mors subeunda manet tortore trahente.
Haud certe est tanto concussa tremore, priusquam
Latonae nidum praeberet candida Delos,
Ederet illa uno ut partu duo lumina caeli.
Dein exaudiri sonus undique circumfusus
130Tantus, ut accedens lateri sit talia fatus
Doctor: «Me ductore tui, timor omnis abesto.»
«Gloria in excelsis«, cuncti una voce canentes
Concrepuere, «Deo!« quoad stans prope verba notavi.
At nos immoti suspensique ora tenere,
135Sicut pastores quum primum perculit aures
Hic cantus, donec cantu tremor ille peracto
Destitit. Hic pariter nostrum nos rursus inimus
Sanctum iter atque solo fusas aspeximus umbras,
In fletus iterum versas. Inscitia nulla
140Me tanto afflixit cupidum rem discere bello,
Ni memorans erro, quanto tunc sum mihi visus
Frangi volventi; duce quod properante rogare
Nequaquam ausus eram, nec per me noscere quibam.
Sic ibam timidus, mentisque exercitus aestu.