1Mente tibi memora, si quando, lector, in Alpe
Te nebula offendit, per quam sic ipse videres,
Sicut per pellem talpae; ut, simulac vapor umens
Ac densus cœpit rarescere, spicula solis
5Debiliter penetrant; levis haec tibi surget imago,
Ex qua conjicias, quo sensu lumina primum
Vidi iterum solis, qui praecipitabat in aequor.
Sic duce progressus quum fido passibus aequis,
Exivi tenebris ad jam intermortua in imis
10Lumina agris. O mens, quae nos ita imagine rerum
Saepius abductos a sensibus imprudentes
Aufers, mille licet dent circum cornua bombos:
Quae te causa movet, non suppeditante ministro
Sensu? Te lux alma movet, quae manat ab alto
15Sponte sua aut ducente Deo, qui donat habere
Terrigenis. Non ampla magis, quam forma volucrem
Mutatae in parvam, quam plus juvat edere ab ore
Cantus, nescio quae, species animo obvia venit;
Quae mihi sic intus mentem perstrinxit, ut extra,
20Quae res apparent hujus penetralia inire,
Prorsus desierint. Menti deinde impluit altae
De cruce vir pendens, fixus fronte, ore superbus
Ac ferus, et talis claudebat lumina morte.
Hunc circa magni majestas ASSUERI,
25Atque ESTHER conjux, et servantissimus aequi
MARDOCHAEUS erat, tam verbis integer, ut re.
Atque haec se postquam per sese rupit imago,
Bullae instar, si, quo fit turgida, deficit umor,
Cernere visus eram simulacrum triste puellae
30Altos edentis gemitus, ac talia fantis:
«Cur, suadente ira, voluisti rumpere vitam,
O regina, tuam? Te exstinxti, perdere natam
Dum fugis. En modo sum, mater, tibi perdita, et ipsa
Alterius prae morte tuam LAVINIA ploro.»
35Ut solet abrumpi somnus, si clausa repente
Lumina percellat nova lux, atque ante renatat
Fractus, quam occĭderit totus: sic decidit audax
Fingere vis mentis, simulac lux perculit ora,
Candida plus nostro quam more. Ego volvere visus,
40Quas devenissem, cupidus cognoscere sedes,
Quum vox audita est: «Hic est ascendere», fata,
Quae genus omne aliud curarum a corde removit:
Tamque alacrem me cepit amor, verba ista locutum
Respicere ac scire, at nunquam consistere discat,
46Donec eum offendat. Sed sicut, sole gravante
Nostram aciem nimis effuso qui lumine celat
Os sibi: non secus hic virtus me tota reliquit.
«Hic est de Superis, qui sponte, precante neque ullo,
Monstrat iter rectum, si quis vult scandere,» dixit,
50»Lumine seque suo abscondit. More utitur illo
Nobiscum, quo quisque sibi servire laborat.
Nam si quis manet orantem, qui novit egentem
Hunc opis esse suae, stat corde negare maligno
Certus. Nunc tanto aptemus suadente ministro
55Plantas, et nos ardor agat superare, priusquam
Incumbant tenebrae; nam posthac nulla daretur
Copia scandendi, donec redeunte diei
Luce nova.» Sic doctor. — Ego vestigia servans
Scalas corripui, atque gradus me primus habebat.
60Hic alae sensi quasi quodam praepete motu
Percussus propius vultum, audivique: «Beati
Pacifici, mala queis pectus non incitat ira.»
Jam jubar extremum tenebrae, quae pone sequuntur,
Supra assurgebant sic, ut stellae undique adessent.
65»O mea vis, mihi cur tu ita surripis?» Haec ego mecum,
Robur ubi crurum sensi cessare coactum.
Ventum erat ad summas scalas. Nos sistere ad instar
Navis, quae tandem tutis allabitur oris;
Intendique aures paulum, si forte novellum
70Per stratum audirem quicquam; dein voce magistrum
Sic rogo: «Dic, dulcis pater, ecqua injuria in isto
Eluitur circlo? Non stet, pede stante, loquela
Hic tua.» At ille: «Boni haud integra cupido politur
Hic; hic nimirum male tardis vapulat usus
75Vir remis. Ast ut tibi detur apertius ista
Percipere, adverte, atque aliquid tibi forte parabit
Nostra boni fructus mora. Nec sine amore creator,
Nec res ipsa creata fuit, sic incipit ille,
Aut natura, aut sponte sua, quod tu quoque nosti.
80»Ingeneratus amor nullo unquam tempore falsus
Est animi; ast alter se posse errare frequenter
Sensit, seu mala quum species, seu dira libido,
Segnities seu lenta adamet. Bona prima petenti
Recte servantique modum, si forte secunda
85Appetat, haud amor iste potest mala gaudia ferre.
Ac simulac ruit in vetitum, majorve minorve
Cura ultro bona sectari persuadet, in ipsum
Artificem convertit opus. Jam hinc discere quibis,
Cuilibet ut det amor virtuti semen et omni
90Vestro auso, quod pœna manet. Sed sensus amoris
Privi quum nequeat non prospectare salutem,
Res odii proprii semper secura manebit.
Sed quia nec scissus, nec per se stare sine illo
Primo ullus posset, sic et praescinditur omnis
95Causa odii in primum. Superest, si recta mihi mens
Haec discernenti est, ut, quae mala quispiam amaret,
In similem ista sui caderent; atque aestus amoris
Iste fimo in vestro natura triplice constat.
Est qui, vicino afflicto, se excellere posse
100Sperat; et idcirco tantum de culmine in imum
Hunc cupit ejectum. Est qui rem famamque veretur,
Et decus, atque auram vulgi ne amittat, ubi alter
Emineat; quare tantus dolor occupat istum,
Ut contraria amet. Sunt quos injuria suevit
105Exagitare ira, cupidosque ulciscier hostem
Efficere; et genus hoc hominum sibi figat oportet
Mente malum alterius. Venit infra amor iste triformis
Orbe sub hoc flendus. Volo nunc, sat lumine claro
Concipias alium bona captantem ordine pravo.
110Quisquis confuse apprendit, quod posse juvare
Se putat, unde quies animo illabatur, et optat:
Nam quisquis mētam cupide contendit ad istam.
Si vos, cessantes cognoscere sive potiri
Talia, lentus amor trahit, haec, ubi rite dolendo
115Paenituisse prius vos constet, sumere pœnas
Jussa corona fuit. Quae non sinit esse beatos,
Altera imago boni est, felicem ducere vitam
Non donat; non ista quidem natura benigna
Cujuscunque boni fructus radixve putanda est.
120Qui sibi amor nimis indulsit, seque et sua amavit,
Per tres nos supra circos est flebilis; ast hic
Quare tergeminus dicatur, mitto docere,
Tecum animo ut reputes, studeasque inquirere causam.»