1Tempus erat, quum frigus adhuc lunare diurna
Aura fovere nequit, terra vel sidere saepe
Saturni victa, et Geomantes surgere ab oris
Majorem Eois fortunam, aurora priusquam
5Exierit thalamo, prospectant calle potitam
Indocili nigrare diu; quum femina balba
Affuit in somnis, oculos transversa tuentes
Visa movere, supraque pedes distorta manusque
Trunca ambas, atque os cerae suffusa colore.
10Hanc ego spectabam, ac veluti sol frigida membra
Nocte gravata solet recreare: ita solvere linguae
Nodos hinc dederam obtutu, et mox corpore toto
Tollere se arrectam atque expertia sanguinis ora
Fœda colorabam, ut dominae voluisset amator.
15Atque ubi sic lingua potuit garrire soluta,
Tales illa sonos modulari cœpit, ut aegre
Inde aures mentemque intentam flectere quissem.
«En ego sum,» cantabat, «ego, dulcissima Siren,
Quae pelago in medio possum deducere cursu
20Nautas; tanta meo manans ex ore voluptas
Sensibus insinuat. Traxi modulamine Ulyxem
Errore e longo, et, mecum qui convenit usu,
Raro abit, usque adeo plenus manet.» Ore profari
Nondum desierat, cum femina sancta citato
25Me propter venit gressu, ut demitteret illam
Confusam. «Andaee, o Andaee, ecqua ista?» feroci
Clamabat vultu, isque aderat, qui fixa tenebat
Lumina in alterīus vultum, quae incedere honesta
Visa erat. Haec illam comprendere, scindere apertae
30Anterius pannos monstrique ostendere ventrem.
Atque hic fœtenti, quem circum halabat, odore
Mi somnum excussit. Quum lumina circumferrem,
En bonus Andaeus: «Te», dixit, «voce vocavi
Ter saltem, surge atque veni; invenienda petiti
35Est porta ingressus.» Tunc nītens membra levavi.
Alta dies cunctos complerat lumine sacri
Montis circuitus, et erat sub sole recenti
Ad renes iter amborum. Hunc ego pone secutus
Fronte incedebam, qualis qui pondere pressam
40Curarum hanc gestat, pontis falcatus in arcum
Dimidium, mihi quum vox exaudita: «Venite,
Transitus est istic», — ita dulce et come locuta,
Qualem hac mortali nemo unquam audivit in ora.
Expansis cigni candorem imitantibus alis,
45Ad se nos vertit, qui sic est ore profatus,
Stans supra summum defensae pariete utrimque
Marmoreae scalae, dein plumas movit, et aura
Ambos afflavit, «Qui lugent esse beatos«,
Testatus; nam animos jam libertate fruentes
50Copia solandi his dabitur. — Dux talibus infit:
«Quid tibi, adhuc immota solo qui lumina figis,
Quum procul haud absit, qui nos super imminet ales?»
Huic ego: «Tanta animum suspendit cura novello
Percussum ostento, quod me flectitque trahitque
55Ad se, ut non usquam hunc possim deflectere ab isto.»
«Illius antiquae lamiae an tibi contigit ora
Cernere,» ait, «quae sola dolet jam nos super astans?
Vidistin’, ut vir sese dissolvat ab ista?
Sit satis, acceleraque gradus et suspice signum,
60Quod rex aeternus magno circum rotat orbe.»
Qualis qui falco prius insistebat, utrisque
Innixus pedibus, qua clamor venit ad aures,
Vertit se arrectum et protendit corpore toto,
Tantus amor dapis est, trahit istum tanta cupido:
65Talis factus eram et talis, quoad finditur alta,
Quae dat iter rupes scandentibus, ire studebam,
Usque ad quam potui manibus prensare coronam.
In quintum ut data porta fuit venientibus orbem,
Hinc illinc vidi fusam lacrimasque cientem,
70Impressam ora solo plebem. Haec vox omnibus una:
«Haesi anima in terra«, singultibus interrupta
Sic, ut vix possem flentum captare querelas.
«O animae electae, queis dant lenire dolores
Justitia et spes juncta simul, sublimia montis
75Unde sit ascensu nobis superare, docete!»
«Huc si venistis, securus uterque jacendi,
Et vos fert animus breviorem carpere callem,
Dextra legat vobis extremas marginis oras.»
Prex fuerat vatis, paulo nos ante fuere
80Reddita responsa haec. Quare verba ista locutum,
Quid reliqui lateat, plane ignorare putavi:
Atque hic luminibus quaesivi lumina nostri
Et ducis et domini. Laetus tunc annuit ille,
Ut desiderium explerem, quod in ore ferebam.
85Libertas mihi quum patuit, fuit ardor adire
Illum, quem voces prius effecere notandum.
«O cujus lacrimae id dant maturare,» rogavi,
«Quo sine supremum patrem reperire potestas
Non est, majorem me propter siste parumper
90Curam. Quis fueris, narra, et cur dorsa feratis
Conversa ad caelum, et si me impetrare rogando
Illius inde loci quicquam tibi forte praeoptas,
Unde huc vivus adhuc vero cum corpore veni.»
Isque mihi: «Disces, cur ad se vertat Olympus,
95Quod post nos gerimus, sed primum id scito, fuisse
Me successorem Petri. Se immittit in agros
Sestrim Claveriumque inter pulchrum agmen aquarum,
Atque sibi titulam mea gens a nomine ducit
Hujus, quod titulis nostris est culminis instar.
100Unus iter mensis confecerat, et nova luna
Vix bene prodierat, quum sensi, quam gravet illum
Pontificale decus, qui limi immune tueri
Hoc studet, et prae isto quantumvis pondus habendum
Pro pluma. Doleo, me paenituisse meorum
105Serius — heu! — morum. At simulac mihi contigit uti
Munere Romani Pastoris, cœpit inanis
Vita patere mihi: didici non posse quiete
Illic corda frui, non ultra tendere cursum
Esse datum vestrae conclusis limite vitae;
110Quare hujus me cepit amor. Hic terminus haesit,
Huc usque infelix superis semota Deoque
Haec anima erravit misere, rerum omnium avara;
Nunc, ut et ipse vides, hic cogor pendĕre pœnam.
Hic quid avarities faciat, pœna indicat illas
115Expurgans animas, quas paenituisse dolendo
Constat, nec totus tormentum atrocius isto
Mons habet; et sicut non sese arrexit in altum
Nostra acies, defixa solo, sic numinis ira
Justa hanc in terra mersit. Quo more bonorum
120Auri dira fames cunctorum exstinxit amorem,
Unde labor fusus frustra perit, hoc tenet aequus
Judex captivos plantasque manusque revinctos
Nos hic; quamque diu fert regem justa libido,
Tam nos immoti ac protensi stare jubemur.»
125Poplite constiteram flexo farique paratus;
At simulac cœpi, atque is tantum senserat aure
A me hoc obsequium: «Quae», inquit, «te causa volutum
Affixit terrae?» — «Majestas vestra gradusque
Supremus mentem, quae recti est conscia, morsu
130Impulerant», dixi. — «Crura erige, surgito, frater!»
Respondit. «Ne erra, tecum conservus et ipse
Sum mistusque aliis, quibus imperat una potestas,
Matthaei si unquam sententia venit ad aures
Sancta tuas: ‹Quae nec nubent›,» ait, «ipse videbis
135Sat nitide, cur ista loquar. Modo perge, morantem
Non ego te ulterius patiar, me namque morando
Turbas fundentem lacrimas, quibus illa laboro
Ut mihi mutarem, quae ego te dixisse recordor.
Inde nepos est nata mihi. Huic ALAIA nomen,
140Quae bona natura est, dum ipsam corrumpere vitent
Turpibus exemplis prognati sanguine nostro.
Haec mihi apud vestros post mortem est sola superstes.»