1Jam sĕnis albebat Tithoni succuba, Gangis
Prospectans oras, complexu et dulcis amici
Exibat, cui frons ardebat lucida gemmis
Sic positis, ut signa ferae, quae frigore torpet,
5Atque sua cauda percellit quemque, referret.
Et nox de gradibus, per quos contendit in altum,
Atque unum, atque unum ascensu superarat, ut inde
Cernere erat tollenti aciem, et jam tertius alis
Deorsum ibat flexis, quum me, qui quicquid Adami est
10Attuleram mecum, devicit somnus in herba
Compositum, locus unus ubi jam quinque sedentes
Nos conjungebat. Tristes quo tempore questus
Ordītur, primum quum mane rubescit, hirundo,
Fors memori antiquos servans sub corde dolores,
15Et quo nostra magis mens carne soluta minusque
Indupedīta gravi variarum pondere rerum,
Dum sua visa legit, quasi numen habere putatur;
In somnis aquila est mihi visa ex aethere pendens,
Suspensa, auratis plumis, alisque parata
20Delabi expansis, et ibi mihi adesse videbar,
Agmen ubi comitum Ganymēdem fama suorum
Deseruisse refert, Divum quo tempore raptus
Est ad concilium. Volvebam talia mecum:
«Fortasse hīc rapiat de more, et forsitan unco
25Dedignata pede est aliunde abducere praedam»:
Deinde videbatur paulo magis ire rotando,
Terribilisque velut fulgur descendere, meque
Corripere, atque ignem me attollere ad usque supernum,
Atque ibi cum volucri simul ipse ardere videbar
30Jam mihi et incendi. Usque adeo me coxit imago,
Fugerit ut somnus, sua rumpere vincla coactus.
Non aliter, somno expulso, vertebat Achilles
Evigilans oculos circum, quas tangeret oras
Nescius, hunc mater postquam asportaverat antro
35Philyridae, et somno demersum advexerat ulnis
Ipsa suis Scyrum, unde exin dicuntur Achivi
Abduxisse virum; quam turbida lumina pandi
Excussus subito fugiens, ubi membra reliquit
Somnus, et expallens haesi, ut qui territus alget.
40Quique mihi solamen erat, tantummodo solus
Haerebat latere, et Sol jam processerat horas
Plures quam binas, et ego mare prospectabam.
«Parce metu», dixit qui dux dominusque praeibat,
«Spemque fove, in tuto nam res est nostra, jubeque
45Non premere, at cunctas animum diffundere vires.
Jam tibi perventum est sub limina Purgatori.
En illic scopulus, quo clauditur undique clivus;
En illic aditus, rupes ubi scissa videtur.
Ante, sub Auroram solitam praecedere Solem,
50Quum tibi vis animae interius sopita jaceret,
Per flores fuso, quibus illic vallis abundat,
Ornata advenit mulier, sic ore locuta:
‹En ego LUCIA sum, vos istinc surripere istum
Me sinite evinctum somno. Sic tramite sistam
55Hunc facili.› Mansit retro SORDELLUS et umbrae
Binae. Haec apprendit te, et prima luce micante,
Clarius ascendit, me illam post terga secuto.
Hic te deposuit, mihi sed prius annuit ipsa
Luminibus pulchris aditumque ostendit apertum;
60Dein pariter tua membra sopor, nosque illa reliquit.»
Ac veluti dubius qui pendet, singula tactu
Atque oculis sibi certa facit, vertitque timorem
Dulce in solamen, simulac sibi vera patescunt:
Sic ego mutabar. Sed ubi mea corda soluta
65Curis cognovit doctor, petit ardua montis,
Atque ego pone altum properabam vincere culmen.
Lector, jam sentis, me audacibus altius alis
Tendere iter: quare mirari desine, si quid
Artis majoris, quae sunt dicenda, requirunt
70Materiae fulcrum. Haud illuc accedere nobis
Est visum, atque loco placuit considere in illo,
Unde aliquid rupti sum primum cernere visus
Rimae instar, murum quae partes findit in ambas.
Tum portam, inferiusque gradus vidi ordine trinos,
75Per quos huc itur, diverso saxa colore
Suffusa, et custos etiamnum haud hiscere adortus
Hic erat; utque magisque magisque ego lumina visus
Contendi, hunc vidi saxo insedisse superno,
Conspectu talem, qualem sufferre nequivi;
80Inque manu ensis erat nudus, qui fulgida Solis
Tela remittebat nos contra, ut saepe tuentem
Luserit inspectus. Tunc ille: «Hinc dicite stantes,
Quae vobis est mens? Ubi dux? Ne multa dolenda
Afferat hic vobis ascensus damna, cavete.»
85»Caelestis mulier, non harum nescia rerum,»
Contra respondit sapiens, «modo dixerat: ‹Illuc
Scandite, ubi porta est.›» «At fauste dirigat illa
Sic vobis gressus», pacato janitor ore
Addidit. «Ante gradus ergo procedite nostros.»
90Venimus huc, primusque gradus de marmore cano
Tamque politus erat tersusque, ut, qualis imago
Conspicienda mea est, mihi tota legenda pateret,
Ceu contra speculum. Color inter utrumque secundo,
Et rubrum, et fuscum fusco superante. Lapillus,
95Unde gradus constat, scaber et semiustus, ubique
Fissus; at inferius positis qui tertius haeret
Insistens gradibus, referebat ab igne nitentem
Porphyridem, veluti venis spectare micantem
Sanguineum est rivum. Super istum stabat utrisque
100Caelestis custos pedibus, prope limina sidens,
Quae solido ex adamante mihi sunt fulgere visa.
Per tres sponte gradus me ductor traxit, et inquit:
«Tu fac, demisse hunc ores, ut clave recludat
Portam.» Me sanctos advolvi, poplite flexo,
105Ante pedes pius ac dixi: Miserere, foresque
Pandito; terque prius planxi mihi pectora palmis.
P mihi septenos descripsit cuspide ferri
In fronte et: «Fac ista laves tibi vulnera, ubi intus
Ipse aderis», dixit. Cinis exsiccatave terra,
110Fossa modo, visa est vestis simulare colorem,
Ex qua tum geminas caelestis protulit ales
Claves. Ex auro fuit altera, et altera puro
Argento fulgens. Alba prius usus, et exin
Flava sic tetigit portam, ut satis esset aventi
115Intus ferre pedem. «Quoties ex clavibus istis
Una redit fallax, quia non se verterit apte,
Haud aditus patet. Est pretiosior una, sed una
Artis et ingenii plus poscit, clausa priusquam
Pandat, et haec illa est, quae nodum solvere possit.
120A PETRO has habui, qui inquit, se malle, potitum
His, me errore animi potius reserare paratum,
Quam clausas nimium parcentem tangere valvas,
Ante meos dum fusa pedes gens pectora pulset.»
Deinde fores portae sacratas impulit, usus
125His verbis: «Hac ite, sed haec advertite mente,
Hinc egressurum, quem ferret forte voluntas
Respicere.» At vero ut distortae in cardine utrimque
Robustae fuerunt valvae solido aere sonantes,
Queis sacra munitur domus: haud ita mugiit acre,
130Nec tam Tarpeja infremuit, virtute Metelli
Ablata penitus, quo decedente macendum
Emunctae fuit. — Ad primum se arrexerat auris
Cantum, «te«que «Deum laudamus!« voce videbar
Dulcisonisque modis permiste audire canentes,
135Parque erat auditae cantus et vocis imago,
Quam saepe in templo cantantibus organa reddunt,
Quae modo verba sinunt captare, modo illa retundunt.