1
Candidulae ergo rosae sub imagine tota videnda
Militia alma mihi patuit, quam sanguine Christus
Effuso sponsam sibi scripsit: at altera plaudens
Alis, quae decus inspectat celebratque canendo
5Illius, qui corda sibi succendit amore,
Et qui se ad tantum bonitate evexit honorem;
Non secus atque examen apum, quod florida poscit
Rura modo atque modo cellas, ubi dulce saporem
Auget opus; florem in magnum, qui ornatus abundat
10Tot foliis, bloc descendebat, et inde redibat,
Ascendens ubi semper Amor propriam incolit aedem.
Fulgebat vivo facies his omnibus igne,
Auro remigium alarum; sic cetera candent,
Ut nix nulla aeque. In gremium dilapsa rosai
15Hanc per et hanc seriem candorum, quicquid adepta
Pacis et ardoris fuerat, dum ventilat alas,
Turba dabat. Nec jam volitantum exercitus, inter
Florem quodque supra est positus, spatio undique pleno,
Obstabat quicquam splendori, oculisque tuentum;
20Nam, prout est dignum, se lux divina per omnes
Naturae immittit partes, ut nulla potestas
Huic obstare queat. Tuta illa beataque regna,
Usque adeo antiquaque novaque frequentia gente,
Visu et amore suo signum contendere ad unum
25Gaudebat simul. O lux triplex, quae unico in astro
Flamine splendoris scintillans lumina cuncta
Sic exples, nostros de caelo respice fluctus.
Barbara si quondam gens ex regione profecta,
Quam semper Tegeaea tegit pia mater amata
30Se cum prole rotans, Romam mirata simulque
Arduum opus stabat longum defixa stupensque,
Quum res mortales Lateranum se extulit ultra;
Qui modo ab humano ad divinum, a tempore fluxo
Veneram ad aeternum, atque a te, Florentia, justum
35Ad populum ac sanum, quo tunc haerere stupore
Plenus debuerim! Hunc inter et gaudia tanta
Nil audire mihi linguaque silere libebat.
Utque peregrinus, qua votum solvit, in aede
Gaudet pascendo visum, ac se posse referre
40Sperat quicquid in hoc vidit; sic luce sub illa
Viva iter intendens oculis per cuncta vagabar,
Et sursum et deorsum mihi saepius orbe remenso.
Vidi compositos ad amorem fulgere vultus,
Ornatos risuque suo alteriusque nitore,
45Et praeportantes gestu decora omnia honesto.
Jamque inspecta mihi generalis forma beati
Regni tota oculis fuerat, quos nullibi fixos
Detinui, et, desiderio inflammante, petebam
Divae oculos Dominae, cupidus, quae mente tenebant
50Res me suspensum, scitarier. — Unus ad ista:
Responditque alter. Tuna qui spectare putabam
Ora BEATRICIS, seniorem tegmine vidi,
Quo Superi, indutum, suffusum oculosque genasque
Comi laetitia gestuque pium, ut decet esse
55Corde patrem tenero. Ast ego mox: «Ubinam illa?» Mihi iste:
«Ut tibi sat fiat, me movit sede BEATRIX;
At si suspicias qui tertius ordine summum
Circlus habet scamnum, rursus manifesta videndam
Se dabit in solio, benefactis ante paratis
60Quod sortita fuit.» — Visus sine voce levavi,
Deque repercusso aeterni splendore Parentis
Hanc suo ego vidi capiti fecisse coronam.
Quantus ab extrema regione, ubi flammeus aër
Plus tonat, humanus tendit despectus, ad imum
65Oceani magis extremum, mihi tantus ab ista
Ad Dominam suspectus erat. Sed nulla nocebat
Mi ratio spatii; neque enim ad me forma meabat
Mista interposito medio. «O mihi femina dia,
In qua spes viget ista mihi, cui tanta salutis
70Cura meae fuit, ut sineres claustra infima leti
Signa tui portare pedis! Quot quantaque novi,
Haec accepta tuae virtuti cuncta, bonoque
Ingenio refero! Mihi servo posse dedisti
Libertate frui, rationibus usa modisque,
75Queis fieri id posset. Tua splendida dona tuere,
Ut, quam tu sanasti, animam de corpore solvam
Dignam, quae placeat tibi!» — Sic sum voce precatus.
Ast ea, tam longe distans mihi visa, benigne
Risit respexitque, aeternum deinde petivit
80Fontem. Sed senior sanctus mihi dixit: «Ut istam
Conficias omnino viam satiatus abunde,
Quo me prex simul et sancti vis misit amoris,
Fac properes acie hoc circumvolitare viretum;
Hujus enim aspectus divini luminis igni,
85Plus ubi conscendas, oculorum aptabit acumen.
Et Superum Regina, sui quae me ardet amore
Totum, quicquid opus fuerit, non nescia fidi
BERNARDI, qui ego sum, praebebit larga favoris.»
Qualis, qui venit ex populis fortasse Liburnis,
90Ut, quem nostra refert sacrum Veronica, vultum
Inspiciat, nondum satiatus murmure priscae
Famae; ast haec secum, pignus monstrante ministro:
«Jesu Christe, Deus, vere fuit istane imago
Hic tua?» Talis eram mecum, miratus amorem
95Hujus vivacem, qui, dum isto degit in orbe,
Contemplando illam pacem gustasse putatur.
«Fili, gratificans, cui large gratia favit,
Cognita erit nondum», dixit, «sors haec tibi pulchra,
Donec defixa haec oculo miraberis ima;
100Arrecta sed utraque acie circumspice circlos,
Et circlum invenies, qui semotissimus alte
Surgit, Reginam donec spectare sedentem
Sit tibi, quam pietate colunt haec subdita regna.»
Sustuleram obtutūs, et sicut mane novello
105Quae pars in plano plus vergit solis ad ortum,
Exsuperat partem, qua lux festinat in aequor:
Sic, paene ad montem pergens ex valle profectus,
Partem orae extremae reliquam fulgore videbam
Vincere prospectum totum; utque videmus in ora
110Exspectante axem, Phaëthonti qui male cessit,
Hinc magis atque magis lumen clarescere, et inde
Passim diminui, sic illius Aurisflammae
Pacificae magis ac magis increbrescere fulgor
In medio, similique modo lentescere ubique.
115Inque illo medio plus quam millena volantum
Agmina ego vidi passis plaudentia pennis,
Singula splendoris distinctaque lumine et artis.
Lusibus illorum, et concentibus arridentem
Mirabar faciem, quae oculos inspecta beabat
120Cunctorum Superum. Quod si mihi copia tanta
Esset dicendi, quanta est via vivida mantis,
Hujus ego gaudii minimam tentare canendo
Non ausim partem. Ut defixa intentaque in ignem
Lumina nostra suum vidit BERNARDUS, ad illam
125Mox sua convertit, tanto inflammatus amore,
Ut mea in obtutu haererent ardentius isto.