1Milia forte procul bis hinc tria milia fervet
Sexta hora, atque umbras hic mundus ad usque cubile
Inclinat plenum, quum sensim se arduus aether
Altius assurgens nobis ostendere talem
5Incipit, ut stella ex minimis spectantis in isto
Fundo aciem fugiat; et prout clarissima solis
Ancilla adventat, sic caelum clauditur uni-
Cuique extra flammam, quae agmen pulcherrima claudit;
Non secus hoc circum ludens sine fine triumphus,
10A quo victus eram, punctum, simile ignibus illis
Incluso, quos includit, vanescere sensim
Visus et exstingui est. — Quare me, quaerere rursus
Os Dominae rerum penuria amorque coëgit.
Hac mihi dicta tenus si omnino includere in una
15Omnia laude velim, minus hac ego sim vice functus.
Non modo, quam vidi, trans fines unica nostros
Forma modum excedit, sed dignum est credere, solum
Artificem ipsius toto hoc gaudere creatae
Formae portento. Hic me victum sponte fatebor
20Plus, aliqua quam parte sui superatus et haerens
Argumenti unquam steterit, qui comica tractat,
Aut tragicos animos. Namque ut minus apta tuentis
Lumina sol, mihi sic risus meminisse beantis
Parte sui minuit mentem. Quo ex tempore primum
25Illius in terris mihi cernere contigit ora,
Hoc usque ad visum, non intercisa sequenti
Hactenus ista fuit vati via; sed modo oportet
Praeterlabentem ulterius desistere cura.
Ut solet, ad summum quum venit, quisque peritus
30Artis; non aliter qualis nunc ipsa renidet
Missa erit, utentique tuba hanc majore reservo,
Quam nostra ista fuit, quae altam deducere cantu
Materiam properat, longo quasi functa labore.
More ac voce ducis prompti rursum illa locuta est:
35»Nos sumus egressi majore ex corpore ad illud,
Quod mera lux caelum est; lux mentis amore repleta,
Optimi amore boni, cui gaudii copia abundat,
Gaudii vincentis gustando dulcia cuncta.
Militiam hic dabitur Paradisi cernere utramque,
40Unamque ore illo, quod tu veniente videbis
Tempore judicii extremi.» — Ceu nube repente
Elisum fulgur, quo visus tota facultas
Dejicitur sic, ut fraudetur imagine rerum
Fortius irritantum oculos; lux vivida talis
45Me circumfulsit tali et velamine liquit
Fulgoris cinctum, ut nihil internoscere quirem.
«Semper Amor caelum hoc componens, colligit intus
Vim talem, ut proprio candelam accommodet igni.»
Vix brevis hic sermo, quem accepi, venit ad aures,
50Quum sensi fines ultra virtute potitus,
Incensusque nova sic vi, ut lux nulla niteret
Tam mera, quam mea non defendere pupula posset.
Et lumen fluvio vidi simile, inter utrasque
Effulgens splendore oras, quas undique mirum
55Ver depingebat. Scintillae ex flumine tali
Vivae erumpebant, florum et genus omne subibant,
Ut circumscriptus nitido carbunculus auro.
Exin, multiplici ut temulentae copia odorum,
Sese iterum miro mergebant gurgite, et, una
60Ingressa, exibat mox altera. — «Summa cupido,
Quae nosse haec tibi visa modo ardet pectus et urget,
Quo plus turgescit, nisi eo plus grata probatur:
At prius haec potanda tibi unda est, quam sitis aestum
Exsatures tantae.» Sic sol, qui nubila ademit
65Cuncta meis oculis, ait atque haec insuper addit:
«Flumen et hae gemmae, ingressus semper repetentes.
Risus et herbarum veri praeludia et umbrae
Sunt hujus gaudii; non quod sint talia acerba
Per se, verum oculi arcta tui est culpanda facultas.»
70Nullus tam propero vultu in lac irruit infans,
Cunctatus praeter morem se solvere somno,
Qualis ego, cupidus speculis melioribus uti,
Cernuus inspiciens undam, quae plurima circum
Sese effundebat, visus meliore datura
75Condicione frui. Utque illam bibit utraque circa
Palpebras suggrunda meas, sic illa rotunda
Visa mihi est fieri species, quae longa patebat.
Deinde, instar gentis sub larva et tegmine falso
Longe diversum vultumque habitumque ferentis
80A primo, si aliena sibi haec unquam exuat ora,
In quibus evasit: sic flores, atque favillae
In majora mihi pompae sunt gaudia versae;
Quare ambos caeli potui lustrare cohortes.
O lux alma Dei, per quam spectare triumphum
85Regni mi licuit veri, vim tu ipsa ministra,
Ut, qualem hunc vidi, talem describere verbis
Nunc possim. In caelo est lumen, quod cernere donat
Ora Creatoris cuicunque hoc patre creato,
Qui modo, amore avidos inhians dum pascit in ipso
90Visus, pace sua fruitur; quod crescit in orbis
Formam sic ampli, Phœbea ut lampas ad istud
Arcta foret. Quicquid nobis est cernere in ipso,
Tantum uno constat radio, quem mobile primum
Parte sui summa retrorsum flectit, et inde
95Vita sibi ac virtus venit; et ceu clivus in imo
Lympharum speculo sese inspicit, instar aventis
Cernere se ornatum varie pulchreque virentem
Luxuriae ac florum ditem: sic luminis orbem
Hunc circa superastantes affigere vultum
100Huc, veluti in speculum, per plus quam milia vidi
Limina digestos, de nostris quotquot ad illa
Sese contulerant reduces caelestia scamna.
Quod si splendoris tantum gradus infimus in se
Collegit, foliis in cunctis quanta patebit
105Haec rosa? Nec visus me deficiebat in alto
Atque amplo spatio, verum est mihi cognita tota,
Quanta erat, et qualis gaudii hujus summa beantis.
Hinc procul, et propius consistere nec juvat hilum,
Nec nocet. Omne regente Deo nullius egeno,
110Naturae lex pro nihilo est. Flavente rosai
In centro aeternae augescit, decrescit oletque
Laudis odor varius vernanti tempos in omne
Soli. — Non secus, ac mutum farique studentem,
Me traxit secum surridens dulce BEATRIX
115Atque ait: «En quanta est albarum turba stolarum
Ornatu fulgens! Cerne urbem, quam ampla patescit!
Nostraque scamna vide numero sic plena frequenti,
Perpaucam ut gentem noster desideret orbis.
Magno illo in solio, intenta quod mente tueris
120Ob superimpositum solio sertum, ante novellam
Quam sponsi hanc cenam delibes, vita sedebit
Magni HENRICI, quae in terris Augusta coletur,
Erectum, prius huc quam sit migrare parata,
Italiam veniet. Sed quae vos caeca cupido
125Fascinat, infanti similes jubet esse, premente
Qui miser esurie perit altricemque repellit.
Divinique fori Praefectus tunc erit unus,
Qui occulte atque palam callem haud insistet eundem,
Quem premet is rectum. Sed longum munere sancto
130Non sinet hunc fungi Deus, at detrudet in arcam,
Simon ubi magus est merito; inferiusque, daturus
Huic locum, Anagninus pastor pelletur in antrum.»