1In genitum inspiciens pariter cum flamine amoris,
Saeclorum a serie aeterna quem spirat uterque,
Primus rerum opifex, una, infinita potestas,
Quodcunque aut menti aut oculo obversatur, is omne
5Ordine perfecit tanto, ut, qui viderit istud,
Nemo carere queat potiundi illius amore.
Ergo oculos attolle rotas, mi lector, ad altas,
Recta illuc mecum suspectans, vis ubi motus
Una aliam alternis icit rapido incita cursu;
10Atque illic artem fac contemplere magistri
Intus amantis opus proprium, ut sua lumina ab isto
Haud unquam amoveat. Cerne, ut diffunditur inde
Circulus obliquus praesens afferre planetas,
Ut sat terrigenis fiat clamantibus illos.
15Quodsi non ipsis via torta obeunda daretur,
Permulta in caelo virtus effusa periret,
Omnis et inferius vis ferme mortua staret.
Quodsi plusve minusve a tramite declinarent
Recto cedentes, valde imperfectus ubique
20Ordo foret sursum ac deorsum, quo cuncta moventur.
Tu modo sede tua sedeas, ea mente volutans,
Quae leviter libas, si gaudia plena, priusquam
Deficias, o lector, amas. Tibi mensa parata est
Per me; fac dapibus per te vescaris opimis.
25Namque ea materies, quam sum describere adortus,
Omne meum ad sese ingenium curamque retorquet.
Quem sibi majorem novit natura ministrum,
Omnia qui signet caeli virtute superna,
Lumine quique suo metitur temporis horas,
30Illi, quam supra tibi paulo ostendimus ante,
Parti conjunctus per spiras ipse rotabat,
in quibus usque novum citius dat cernere mane;
Cumque eo eram, sed tam sensi me ascendere, quam qui
Senserit illapsam, quae motus prima ciendi
35Causa fuit, menti. Oh tu, mi divina BEATRIX!
Illa repente adeo magis et magis aucta decore
Apparens, punctum ut praevertat temporis actu.
Quantam debuerit per se diffundere lucem,
Quae species in sole inerat, quem corpore inivi,
40Haud distincta colore suo, sed flumine lucis,
Ingenium quamvis artemque usumque vocarem,
Non hanc exprimerem sic, ut vis cernere mentis
Hanc possit; sed credere erit, maneatque cupido
Spectandi. Quodsi nostrae simulacra videmus
45Mentis radere humum, nec tam se attollere posse,
Nil mirum. Haud oculus noster solem iverit ultra.
Illic talis erat domus alti quarta parentis,
Cui semper sat is est monstratque, ut spiret, et uni
Sit genitor genito. «Ne cessa solvere Soli
50Agminis angelici grates,» est fata BEATRIX,
«Qui tibi gratificans voluit te attollere ad istum
Sensibus humanis aptum.» Haud pietate profunda
Quisquam composuit pectus mortale, Deoque
Sic se subjecit totum, totaque paratum
55Gratus mente, anima, ut digessi, hac talia fante,
Me totum; et meus exardens se injecit in illum
Totus amor sic, ut defectum passa BEATRIX
Oblito exciderit: neque eam tamen ira momordit;
Sed sic surrisit, ridenti ut in ore renidens
60Limpida lux uni conjunctam in plurima mentem
Sit partita meam. Plerosque ego cernere vivos,
Vincentesque ignes sum visus, qui orbe coronae
Expanso medios nos circumiere rotati,
Voce magis dulces, quam visum luce cientes.
65Sic nos Latona genitam quandoque videmus
Aëre tam gravido cinctam, ut tantum ora videnda
Ultima sit zonae. Caeli, unde revertor, in aula
Copia gemmarum pretiosa et pulchra coruscat
Talis, ut advectam haud liceat subducere regno;
70Splendoresque illi resonabant cantibus illas:
Qui non tranantes illuc sibi sumpserit alas,
Notitiam hinc maneat, muto narrante, novellam.
Postquam illi ardentes modulati haec carmina soles
Ter nos circumiere, velut quae stantibus astra
75Volvuntur vicina polis, mihi visus adesse
Femineus chorus est, qui nondum lege solutus
Sit choreae, taciteque arrectis auribus astat,
Usque novas captare notas dum copia detur.
Inque uno ex ipsis, ut sensi, clara loquela
80Sic cœpit: «Quoniam caelesti gratia abundans
Lumine, quod veri flammas accendit amoris,
Et plus augescit, quo plus cor unit amantis,
Multiplicata tibi arridet, ac tanta refulget,
Ut te per scalas istuc adduxerit illas,
85Queis sine regressu nemo descenderit unquam;
Qui tibi de propria phiala sua vina negaret
Expletura sitim, sic liber, ut agmen aquarum,
Esset, quod pronum maris haud se immittit in aequor.
Scire cupis, quae sint ornantes floribus orbem
90Serti hujus plantae gaudentis pulchra tueri
Ora tuae Dominae virtute juvantis euntem
In caelum. Unus eram ex agnis, quos sanctus habebat
Grex; cui monstrat iter Calagurris nobile lumen,
Pinguis ubi crescit qui res non captat inanes.
95Qui mihi dexter adest propior, mihi frater et auctor
Is fuit ALBERTUSque est ipse COLONUS; AQUINAS
THOMAS dicor ego. Reliquos si est scire cupido,
Tu me oculis fantem sequere, ascendensque beatum
Fac lente inspicias sertum. Qui fulgurat ignis
100Alter, is ex risu CLUSINI erumpit, utrique
Qui sic sat fecisse foro narratur, in alto
Ut placeat regno. Nostrum qui propter honestat
Concilium, hic PETRUS est, cum quo paupercula stabat,
Thesauri ipse sui dum Sanctae munera Matri
105Obtulit. At lampas fulgens pulcherrima serti
Istius quinta est, tantum quae spirat amoris,
Ut tellus avide exspectet, qui vera reportent.
Lux alta intus adest, adeo ditata profundo
Consilii pelago, si verum vera loquuntur,
110Ut vate a tanto non surrexisse secundum
Constet. Quod juxta stat lumen, cereus ille est,
Qui illic carne gravis melius vidisse putatur
Naturam angelicam fungendaque munera Divis.
Luce alia in tenui ridet, qui templa sacrata
115Christiadum orator pro vi defenderat artis,
Ex cujus scriptis proprium convertit in usum
Multa AUGUSTINUS. Nunc tu si lumina visus
Ex luce in lucem laudantis verba secutus
Tranes, octavae tibi jam sitis altera restet.
120Omnigenum spectare bonum sibi gaudet in ista
Sancta anima illius, per quem pellacia mundi
Insidiosa patet docilem huic praebentibus aurem.
Corpus, quo expulsa est, sacra stat in aede Papiae;
Ipsa hanc ad pacem ex pœna exilioque volavit.
125Aspice praeterea, fulgentes mittere flammas
ISIDORI animam ardentem, BEDAEque, viroque
Majoris, vasta dum agitat sublimia mente,
RICHARDI. Iste est, unde tui ad me lumina visus
Se referunt, animae splendor, cui funeris hora
130Tarda nimis visa est meditanti gaudia nostra.
SIGERII aeterna haec lux est, quem stramine dictus
Dicentem audivit vicus, vera aspra peritum
Invidiosa homini concludere syllogismis.»
Exin, ceu certam quae machina nuntiat horam,
135Tunc quum sponsa Dei surgit sub mane novellum
Sponso accantatura suo, sibi ut aequet amorem.
Cujus pars unam trahit, et partem altera adurget,
Edens tinnitus numero tam dulce sonanti,
Ut bene compositum pectus turgescat amore;
140Sic mihi praesignis decore est rota visa moveri,
Et cantare melos, et respondere parata,
Harmonia suavique modo, quem agnoscere non est,
Ni sedes adeas, aeterna ubi gaudia vivunt.