1»Sis nobis tutela, Deus, ter sancta potestas
Pugnas pugnantum ac virtutum, luce beatos
Qui clara affulgens ignes haec scamna tenentum
Illustras totos.» Vocalem ita visus, ut ante,
5Ille mihi arripuisse notam est hosque edere cantus,
Quem super expandit duplicatum flamma nitorem.
Mox ipse, atque alii rursus duxere choream:
Utque favillarum quam velocissimus imber,
Sese improviso mihi velavere abeuntes.
10In dubio haerebam et mecum: «dic, ipse loquebar,
Dic Dominae, guttis praesenti dulcibus omnem
Exsaturare sitim.» — At toto pudor ille potitus
Pectore, conantem depromere verba soluto
Ore, BEATRICEM me compellare vetabat,
15Ut quem debilitat somnus. Nec passa BEATRIX
Balbutire diu est, verbis et talibus infit,
Illo mi radians risu, qui quemque bearet
In medio igne hominem: «Te falso impervia fantem
Jam video: quare, qui pœnam jure poposcit
20Laesus, is ultores jure haud est passus inultos?
At tibi mox mentem expediam, tu figito dicta
Haec animo; mea enim magni sententia doni
Instar erit. — Qui vir non venit lucis in oras
Prognatus, frena illa indignans apta volenti
25Virtuti, sese damnatus perdidit, una
Damnavit genus omne. Ideo per saecula multa
In magnis jacuit gens strata humana tenebris
AEgra, Dei Verbo donec descendere visum est,
Junxit ubi persona hujus sibi sponte rebellem
30Naturam auctore a proprio longeque remotam,
AEterno tendente arcum tantummodo Amore.
Fac nunc advertas et, quae dicam, accipe mente.
Ex nihilo ista creata recens natura parenti
Juncta suo, qualis ficta est, fait integra, justa;
35At propriam ob noxam regno est depulsa beato;
Nam sese a vero vertit vitaque priore.
Pœna igitur, quam crux subeundam praebuit illi,
Si commetiri est naturam, quam sibi sumpsit,
Cum pœna, nullum tanto unquam jure momordit.
40At pariter nunquam ulla fuit tam injuria pœna,
Si tu personam, quae se compressit in istam
Naturam, inspicias. Ex uno simplice facto
Diversa exstiterunt. Placuit mors una Deoque
Judaeisque: ob eam tellus concussa tremore
45Horruit, et portas patefecit regia caeli.
Ne mirere ultra, si quem sic farier audis,
Ultores irae justae justam esse cohortem
Ultam. Ast implicitam tibi mentem haerescere nodo
Districtam vario video, quo magna cupido
50Hanc extricatam exspectat. Tu talia tecum:
‹Haec audita mihi facile est advertere mente;
Sed me causa latet, cur solum hac arte redemptos
Nos Amor is vellet.› Frater, manet ista sepulta
Lex oculis cujusque hominis, cur flamine sancti
55Nondum etiam ingenium flammis adolevit amoris.
Ingenue ipsa quidem, nam huc spectant multa virorum
Consilia, atque parum sunt internoscere verum
Apta, loquar, quare fuerit ratio ista legenda
Digna magis. Quae omnem bonitas divina repellit
60Livorem, proprii tota ardens ignibus ignis
Flammat ita, aeterni ut diffundat ubique decoris
Divitias. Quicquid privum modo manat ab ipsa,
Nunquam deletur. Neque enim hujus signa, moventur,
Quae semel impressit. Quicquid privum impluit ipsa,
65Non comitante alia causa, manet omne solutum
Servitio (neque enim a rerum virtute novarum
Id pendet) plus huic sese conformat eoque
Plus placet. Ardor enim Sanctus, luce omnia lustrans
In quem plus similem sibi adit, vivacius igne
70Fulgurat. Humanae cuncta haec dant crescere stirpi;
Deficiente uno, simul ipsa minuta necesse est
Nobilitate cadat. Quae libertate carentem
Hanc facit, est culpae labes; haec unica causa est,
Diversam a summo quae ipsam deformat Amore;
75Namque parum istius lucis se luce colorat:
Et nunquam in decus antiquum sese ipsa reponet,
Ni plenum instauret, quod culpa reliquit inane,
Accumulans justas contra mala gaudia pœnas.
Vestra ubi se in proprio maculavit semine totam
80Natura, istorum est ornatu exuta decorum,
Et pariter procul a Paradisi sede beata
Pulsa; nec amissam sortem reparare potestas
Huic fuerat, bene si advertas, ratione modove
Ullo, ni ipsa vadum ex istis transmitteret unum;
85Aut Deus indulgens culpam dimitteret istam
Solus, vel natura suo medicata furori
Vestra esset. Modo tu in barathrum defige profundum
Consilii aeterni visum, et mea collige dicta,
Intentaque tuis pro viribus accipe mente.
90Limitibus finita suis humana propago,
Sat facere haud unquam poterat, nam copia deerat
Quam minimum inferius descendere, in omne futurum
Tempus parendo, quando se tollere in altum
Obsequiosa minus voluit. Nunc causa patebit,
95Cur generi humano noxae via clausa piandae est.
Ergo vias aperire suas caeleste necesse
Numen erat, lapsique hominis succurrere vitae,
Integra ut huic fieret; via seu foret utilis una,
Sive ambae. At quoniam tanto jucundius esse
100Fertur agentis opus, quanto manifestius ampla
Elucet bonitas cordis benefacta parantis,
Primus Amor, propria qui signat imagine mundum,
Ut vos erigeret, voluit percurrere cunctas
Ipse vias. Nec quum veniet nos ultima terris,
105Nec quum sol primum emicuit, tam utrique profundum,
Nec tam magnificum facinus fueritque foretque.
Nam supremus Amor sese largitus, ut apta
Progenies humana foret sese erigere, ultro
Largior est, quam si solus dimitteret ipse.
110Nec sat justitiae ratio quaecunque fuisset
Altera, ni Deus ipse Deo generatus, Adami
Indutus carnem ingenitum decus objecisset.
Nunc curam expletura omnem, nonnulla revertor
Ad loca declaranda, ut ibi tu cernere possis
115Non secus atque ego nunc. Haec tu tecum: ‹Aëra cerno,
Humorem, terram atque ignem et mixta omnia eorum
Semina corrumpi atque parum diuturna manere.
Et tamen ex nihilo fuerunt haec ipsa creata;
Quare, si verum dixi, corrupta resolvi
120Haud unquam possent.› — Frater, chorus ales Olympi,
Sincera haec regio, qua praesens ipse moraris, —
Qualia nunc constant, — pura atque integra creata
Haec possunt vere dici; at primordia rerum,
Quae modo dixisti, tum quae nascuntur ab ipsis,
125Omnia deducunt formam a virtute creata.
Materies, ex qua constant seorsim, ipsa creata est,
Visque creata fuit per se apta inducere formam,
Insita sideribus circum informanda rotatis
Corpora. Sanctorum radius, motusque globorum
130Pro cujusque habitu, cui priva potentia juncta est,
Attrahit alituum pecudumque gregisque marini
Plantarumque animas. Bonitas at summa Parentis
Hanc nostram spirat vitam non conciliatam
Externis rebus, simul inspirans sui amorem,
135Ut desiderio dein Patrem semper anhelet.
Hinc tibi colligere est, quare caro vestra resurget,
Si bene perpendas, qui tum fuit edita, primos
Quum Primus nobis genitores condidit Auctor.»