562Ut Caeli primi Septentrio (nescius ortūs
Aeque ac occasūs, celari nescius ullā,
Ni scelerum, nebulā; proprio qui munere fungi
Illic quemque dabat, tanquam per marmoris aequŏr
Dirigit inferior puppes attingere portum),
Constitit, ad currum, velut inventura quietem,
Gens ea, quae Gryphum jam venerat inter et illum,
Confluxit. Quorum unus, tanquam missus Olympo:
570De Libano, ter dulce canens, pulcherrima, dixit,
Sponsa, veni; atque alii clamabant uniter omnes:
Sponsa, veni. Quales, quum vox extrema sonabit,
Exsurgent tumulis, redivivaque membra Beati
Gratantes, laeto complebunt aethera cantu;
Haud aliter curru, ad vocem cantantis, ab alto
Centum perpetuae vitae nuntii atque ministri
Extulerunt sese: benedictus, quisque canebat,
O qui ades; ac, flores jaciens circumque supraque,
Clamabat pariter, manibus date lilia plenis.
580Vidi ego, mane novo, roseo fulgere colore
Eoam Caeli partem, dum cetera late
Lumine caeruleo splenderent picta sereno,
Et tenui nebula tectum sic surgere Solem
Ut longum possent oculi perferre nĭtorem.
Sic florum in nimbo, manibus qui jactus in auras
Angelicis, extra currum recĭdebat et intus,
Velo tecta caput niveo, redimitaque oliva,
Vestibus in rubris, viridi circumdata amictu,
Visa mihi est mulier. Mea mens, quam ex tempore tanto
590Haud stupor illius confregerat ore trementem,
Quanquam non oculis nossem, virtute latenti,
Quae ex illa effluxit, veteris vestigia flammae
Continuo sensit, simul ac mihi lumina virtus
Perculit, a teneris quae me succenderat annis.
Protinus ad laevam vertor, quo more parenti,
Si timor aut dolor incĭderit, convertitur infans,
Virgilio ut dicam: sanguis mihi contremit omnis;
Agnosco agnosco redivivae semina flammae.
Virgilius sed nusquam aderat: discesserat ille
600Virgilius, pater ac ductor; dulcissimus ille
Virgilius, cui me mandaverat illa tuendum.
Quam prima amisit mater, quaque ipse fruebar,
Non valuit regio, ne, quae ros terserat, ora
Rursus turparent lacrimae. Fletum edere, Dantes,
Parce ob Virgilii abscessum, fletum edere parce;
Majori est flendum causa. Ceu ductor in altam
Aut proram, aut puppim, quondam se nauticus infert,
Ut reliquis operam exercentes navibus illinc
Prospiciat, stimulatque suo bene munere fungi;
610Sic meo ut audito converti nomine vultum,
(Quod rerum ob seriem sum commemorare coactus)
Ex currūs laeva mulier, quam in turbine florum
Ante ego conspexi angelico, mihi vertere visa est
Lumina cis ripam; quamvis, quod vertice candens
Pendebat velum, praecinctum fronde Minervae,
Os cerni haud sineret. Regaliter ore protervo
Sic deinde est orsa; ut valido sermone perorans,
Quae robusta magis retur, postrema relinquit.
Fige oculos, mihi fige oculos; sum ego, sum ipsa Beatrix.
620Quomodo dignatus tandem es tu accedere monti?
Nunquid nescieras mortalem hic esse beatum?
Lumina dejeci nitidas in fluminis undas.
At, me ibi conspiciens, vicina in gramina verti:
Tam fuit ingenti mihi mens onerata pudore!
Ut mater nato, sic est tunc illa superba
Visa mihi: improperantis enim pietatis amarus
Est sapor, ac latices absinthii porrigit ori.
Vix ea conticuit, cecinit chorus aliger hymnum
In te speravi, Domine, usque pedes; ac deinde quievit.
630Ut nix arboribus, juga summa per Appennini,
Fit gelu, ab Arctois sufflata coactaque ventis;
Hinc fluit, in sese penetrans, quum ventus ab Afris
Efflavit terris, ut cera resolvitur igne:
Sic ego tum carui lacrimis gemituque, priusquam
Ii cantum ediderint; semper qui voce sequuntur
Quos dant siderei concentūs aetheris orbes.
At, postquam audivi numeris ex dulcibus, illos
Indulgere mihi; et quianam, quasi dicere, torques
Sic miserum, mulier? mea quae praecordia circum
610Astiterat, glacies, tum spiritus undaque facta,
In fletum ac gemitus oculis prorupit et ore.
Stans illa in currus laeva, sic deinde secuta est,
Aligeris conversa piis: Noctuque diuque
Vos tenet aeterni vigiles lux alma diei,
Nec quod saecla gerunt sopor aut nox occulit unquam;
Major proinde mihi responsum est reddere cura,
Quod bene percipiat, qui flet trans fluminis undas,
Ut par et culpae mensura sit, atque doloris.
Non tantum caeli influxu, qui semina certum
650Dirigit ad finem, prout sit nascentibus astrum;
Divinae sed opis quoque, quae trahit inde vapores
In pluviam, quo nostra acies accedere nescit,
Hĭc, ineunte aevo, tali fuit indole pulchra,
Ut vi naturae ipse suae se moribus aureis
Induere, ac miros potuisset reddere fructus.
Verum fit tanto magis hispidus atque malignus
Semine cum tristi campus, cultore carendo,
Quo vigor est terrae major. Primum ore decoro
Hunc ego sustinui; ac, juvenilia lumina monstrans,
660Per rectum ducebam iter: at, quum deinde secundae
Aetatis tacto mutavi limine vitam,
Hĭc, me distituens, alii se dedidit amens.
Terrenos exuta artus, quum spiritus essem,
Ac magis excellens forma, et virtutibus aucta,
Illi grata minus, minus illi acceptaque veni;
Per falsum se misit iter, simulacra bonorum
Vana sequens, plenamque fidem praestantia nunquam.
Numinis afflatum implorans, per somnia frustra
Atque aliter monui; fuit illi tantula cura!
670Atque adeo in praeceps iit, ut via nulla salutis
Jam foret, inferni nisi gentem ostendere regni.
Inferni proin limen adii, perfusaque fletu
Ductorem hīc illum petii, qui detulit istuc.
Rupta essent decreta Dei, transmittere Lethen
Si foret huic fas, atque dapem hanc haurire liceret,
Symbola quin praeeat lacrimarum, quas dolor ingens
Exprimat ex oculis, ut paenituisse patescat.