219Ut quum mane novo vibrat sua lumina terris,
220Christus ubi interiit, dum Libram subter Hibērus
Labitur, et Ganges nonae calet aestibus horae,
Sol erat, urgebatque diem nox proinde cadentem,
Margine quum ripae laeto sese Angelus ore
Obtulit extra ignem; mundo sunt corde beati
Voce canens viva, plusquam det nostra sonorem.
Mox ait: ulterius non est fas ire, priusquam,
O Animae sanctae, vos flamma momorderit: euge,
Hanc intrate alacres; neu surdis auribus este
Ad cantum hinc missum. Sic, quum prope venimus, inquit.
230Expavi his dictis; ac sum formidine factus,
Non secus ac fovea vir qui defigitur alta;
Consertis manibus steti, et ignem ardescere cernens,
Ante inspecta mihi comburi corpora flammis
Mente revolvebam. Versantem talia fīdi
Respexere duces. Potes hic perferre dolorem,
Non mortem, mihi Doctor ait: reminiscere, fili:
Geryonis si te potui traducere dorso,
Quid faciam propiore Deo? Si mille per annos
Haec te, crede quidem, cohiberet flamma, nec unum
210Eriperet crinem. Si falli reris, adesto,
Experiare manu, atque tui velaminis ora;
Eja age pone metum, teque huc interritus infer.
Ast ego perstabam firmus, mentique repugnans
Ipse meae. Ut monitus se fundere vidit inanes,
Turbatus paulum: fili, nunc prospice, dixit;
Hoc tibi transmisso spectabitur igne Beatrix.
Qualis, ab audito perculsus nomine Thisbes,
Pyramus in media reseravit lumina morte,
Atque illam inspexit, quum candida mōra colorem
250Induerunt nigrum; sic protinus omnis abivit
Tunc mea durities, audito nomine, in alto
Quod mihi perpetue manet indelebile corde;
Ac me ad Doctorem verti. Quid sistimus ergo?
Concutiens ait ille caput; mox, ore renidens,
Ut fit quum puero, capitur qui munere pomi,
Surrisit; seseque prior conjecit in ignem;
Exorans Statium, ut retro vestigia ferret,
Qui sese in medio prius inter utrumque ferebat.
Ingressus flammam, tanto fervore teneri
260Undique me sensi, tantoque urebar ab aestu,
Ut bullens vitrum, quaerens solamen, adissem.
Dux mihi dulcisona praebebat voce levamen,
Usque Beatricem memorans; atque: illius ora
Cernere jam videor, dicens. Ducebat euntes
Adversā vox parte canens; illique meantes
Intenti, exterius, quo dat conscendere trames,
Venimus. Hīc medio resonans vox lumine: adesto,
Gens, dixit, dilecta Deo. Mihi vivida vicit
Lux oculorum aciem, nequiique intendere visum.
270Sol cadit, inde inquit, post quem jam vespera surgit:
Ne mŏra vos segnis teneat; vestigia raptim
Tendite, quum nondum tenebris involvitur aër. —
Celsa per incisam ducebat semita rupem
In partem, qua Sol radiis mihi terga feriret
Occiduus. Vixdum paulum processimus alte,
Sensimus ex cessante mei tum corporis umbra
Quod Sol deciderit. Nostrum tum quisque, priusquam
Nox unam formam immenso protenderet orbi,
Stravit membra gradu: plus namque ascendere vires
280Naturā fuerant montis, quam infracta cupido.
Ut grex caprarum, qui pridem celsa protervus
Per juga saltabat, placide dehinc stratus in umbra,
Fervescente die, depastas ruminat herbas,
Dum pastor, baculo innixus, recubantibus astat;
Utque gregis custos, procul a praesaepibus absens,
Ducit apud pecudes noctem, ne forte ferarum
Has petat incursus: sic nos decumbimus illic;
Illi pastorum similes, atque ipse capellae;
Rupe cava hinc illinc saepti. Vix inde videri
290Quid poterat; sed, prout poterat, fulgescere Caelo
Sidera, plus solito magna atque corusca, videbam.
Haec mihi cernenti, ac versanti plurima mecum
Incubuit somnus; somnus, qui saepe, priusquam
Eveniant, homini praesagus facta revelat.
Tempore, quo primum Veneris (puto) sidus ab oris
Tollitur Eois, igne ardens semper Amoris,
Egregia mulier formā atque virentibus annis,
Visa mihi est pictos per campum carpere flores,
Ac dare, cantando, has voces: quo nomine dicor
300Discere siquis avet, sum Lia, et bracchia tendo,
Ut mihi componam sertum: me hīc floribus orno,
Ut mihi complaceam ad speculum. Germana moratur
Ad speculum semper Rachel, nescitque revelli.
Me juvat ornari, juvat illam lumina pasci;
Illam spectandi, me detinet ardor agendi. —
Jamque redux Caelo lux matutina rubebat,
Quae peregre advectis hōc gratior aethere fulget
Quo propius venere domum: nox omnis abibat,
Ac somnus cum nocte simul mea membra reliquit.
310Surrexi, aspiciens jam surrexisse Magistros.
Dulce illud pomum, quod per tot sedula ramos
Quaerit gens hominum, ut tua sit satiata cupido
Plene hodie efficiet; dictis est talibus usus
Tunc mihi Virgilius. Nunquam tam grata fuerunt
Munera, et unde mihi manaret tanta voluptas.
Tam me cepit amor, tamque impulit ire voluntas,
Ut magis atque magis semper succrescere plantis
Sentirem pennas. Quum scalam evasimus omnem,
In me Virgilius defixit lumina, et inquit:
320Tempus habentem ignem, et nullum sibi tempus habentem,
Me duce, vidisti, fili: nunc vectus es illuc,
Cernere quo ulterius non est mihi facta potestas:
Huc ego te ingenio deduxi atque arte magistra.
Nunc tibi dux esto, tua sit dux ipsa voluntas.
Nulla tibi via jam superest nec celsa nec arcta.
Aspice Solem illuc media tibi fronte micantem,
Aspice odoriferos flores herbasque nĭtentes,
Et quas sponte parit tellus haec daedala plantas.
Dum veniat, quae, fletu oculos suffusa decoros,
330Ad te me misit, potes hic consīdere, et ire
Per virides tractus. A me non amplius ullum
Exspectes monitum: tua mens nunc libera, sana,
Ac recta est: crimen foret illi obsistere velle;
Teque ideo dominumque tui regemque corono.