765Unde illa abscedit. — Nec vocem gressus eundo,
Nec vox tardabat gressum; sed mutua fantes,
Ut ratis, ibamus celeres, vento acta secundo
Turbaque Spirituum, quasi bis exstincta, cavatos
Haerebat defixa oculos, me vivere mirans.
770Sermonem ipse sequens: fors, dixi, illa ire moratur
Alterius causa: sed tu, si noveris, ede
Quo Piccarda manet; nec dicere mitte, tot inter
Qui me respiciunt, num sit quis forte notandus. —
Haec mea cara soror, quae nescio an integra morum
An magis exstiterit praestanti praedita forma,
Nunc rutilo in Caelis serto redimita triumphat.
Ille prius dixit; sic fari est deinde secutus:
Non hic est vetitum appellari nomine quemquam;
Delerit veteres macies quum lurida formas.
780Hic (et tenso monstravit digito) est Bonajuncta,
Est Bonajuncta ex Luca. Aliis macilentior ille
Haud procul, Antistes sacrorum maximus olim
Ex Turonum terra fuit; exstinctasque Falerno
Volsinii anguillas nunc per jejunia purgat.
Multos praeterea ostendit; ac quisque vocari
Nomine gaudebat: nullius taedia vidi.
Vidi Ubaldinum ex Pila frustra ora movere,
Impellente fame; atque pedum te deinde gerentem
Quo gentes multas, Bonifati, ad pascua duxti;
790Et Rigogliosum vidi, qui haurire Lyaeum
Desiit haud unquam, quamvis minus arida fauces
Tum sitis afficeret, quam nunc saevissima torquet.
Ut qui, conspiciens multos, dehinc eligit unum,
Sic ego Lucensem, cui notior esse videbar,
Omnibus antetuli. Verborum murmur in ore,
Quo Deus hos punit vindex, illum edere sensi,
Et mihi, nescio quid Gentucca, sonabat ad aures.
Spiritus o, dixi, qui mecum verba videris
Tam conferre avidus, claro, quae pectore condis,
800Pande sono, ac nos alterna fac voce fruamur. —
Jam nata est, ac nondum se velamine texit,
Quae patriam dabit esse meam tibi femina gratam,
Ille inquit, quamvis alii hanc utcunque reprendant:
Haec tecum praevisa gere; et, si in murmure nostro
Cepisti errorem, facient te vera scientem.
At dic: vatemne aspicio, nova carmina dulci
Edentem plectro, ac tali incipientia cantu
Vos, precor, experto dociles in amore, puellae?
Quidam ego sum, rettuli, qui, quos sub pectore sensus
810Subdit Amor, servo, talesque ad carmina duco.
Nunc nodum, is dixit, video, qui attingere dii
Et me et Guittonem et Scribam modulamina cantus
Impediit, cunctas qui nunc adeo allicit aures.
Sat mihi comperitur, quod vos sectamini Amorem,
Atque huic haeretis; quod nunquam fecimus ipsi:
Quisquis et illius tentat transmittere fines,
Quam stilus abludunt inter se nescit uterque.
Haec ubi dicta dedit, contentus paene quievit.
Ut volucres, agit ad tepidum quas bruma Canopum,
820Aequata nunc fronte viam per nubila carpunt,
Ocius inde volant, oblongoque ordine tendunt;
Sic gens illa gradum, cordisque cupidine multa
Ac macrore levis, versa tum fronte, citavit.
Ac, veluti longo lassatus pectora cursu
Vir quondam, sociis dimissis, sistit anhelans,
Donec ab immodico respirent ilia pulsu;
Sic agmen socium sivit transire Foresis,
Ac me pone sequens: quando te, ait, ipse revisam?
Nescio, respondi, quantum mihi vivere detur;
830Haud ita confestim tamen hanc provolvar ad oram,
Quam mea vota velint; quippe urbs, ubi lucis in auras
Aetherias veni, magis ac magis usque bonorum
Fit vacua, et certum excidium incursura videtur.
Vade age, subjecit: qui prima est causa malorum,
Hunc ego equi video per saxa rigentia cauda
Raptari in vallem, qua nulla piacula culpae:
Praecipitat quadrupes cursu magis usque citato,
Percutit, exanimemque virum lacerumque relinquit.
Non istos longum converti videris orbes,
840(Ac caelum aspexit), tibi quum clarere videbis
Quod nunc ulterius nequeunt mea pandere dicta.
Sed tu jam maneas, oro: sunt tempora valde
His pretiosa locis: tecum vestigia ducens
Jam nimis amitto . Sic fatus, praepes abivit.
Qualis fortis eques, digressus ab agmine, in hostes
Prosilit, ut pugnae primos acquirat honores;
Haud secus is me deseruit, solusque remansi
Cum geminis, mundi qui tam praeclara fuere
Lumina. Quumque is tantum abît, ut captare sequentes
850Tunc possent oculi, veluti mens ante loquelas,
Altera cum gravidis ramis vivacibus arbos
Visa est haud longe, quum illuc modo lumina ferrem.
Circumfusa manus frondes tollebat in altas,
Nescio quid pia turba loquens; velutique puelli,
Quicquam illum orantes, qui non respondet, et alte
Rem tenet optatam, ut major sit proinde cupido:
Mox, quasi consilium mutans, ex arbore cessit.
Nos quoque, tot questus frustrantem ac vota petentum,
Venimus ad plantam; at: ne huc accedite, et ultra
860Tendite, nescio quis mediis ex frondibus inquit:
Planta est ulterius prima demorsa parente;
Haec est illius tristi de germine nata.
Virgilius Statiusque et ego discedimus ergo,
Parentes monitis; ac sub latera ardua rupis
Progredimur. Memores estote, hinc dixit, ut olim,
Postquam se implerunt dapibus multoque Lyaeo,
Nubigenae Theseum bello impetiere bimembres;
Utque olim Abramidae prona cervice biberunt,
Quos ideo haud voluit Gedeon deducere secum,
870Quum Madian versus colles descendit in hostem.
Sic, rupis dorso haerentes, audimus eundo
Crimina multa gulae, multum lucrata malorum.
Plusquam mille gradus patefacto hinc tramite solo
Vadimus ulterius, sub pectore quisque volutans,
Nullam edens vocem: Quid mente putatis, euntes
Sic vos tres soli? vox protinus impulit aures.
Sum simul excussus, subiti ceu belua motus
Capta metu; erexique caput, vox unde veniret
Luminibus quaerens. Nunquam vel massa metalli
880Aut vitri, ardenti sic fulgida prodit ab igne,
Ut quendam aspexi, dicentem: ascendere sursum
Si mens est vobis, opus hic est flectere gressum:
Hac quisque ingreditur, regnum cui pacis aditur.
Lumine perstrictus, Vates sum versus ad ambos,
Ut qui carpit iter, vocem prout auribus haurit.
Mense velut Maji, venientis nuntia lucis,
Spirat odoriferis imbuta vaporibus aura
Herbarum ac florum; allambi mihi flamine frontem
Sic mediam sensi, ac motis fragrantia pennis
890Missa est ambrosiae. Felix, cui gratia Caeli
Temperat esuriem, vox altera dixit, et esus
Cui nisi justus amor, nisi potus justa cupido.