668Dum virides inter frondes mea lumina ferrem,
Aucupis occultas scrutantis more volucres,
670Ille mihi plusquam genitor: te proripe, dixit,
Quodque datur, melius sit curae impendere tempus.
Arripui conversus iter, vestigia Vatum
Pone sequens, sic inter sese alterna loquentum,
Ut me nil via vexaret. Tum fletus et unā
Est canor auditus: Deus o mihi labra reclude,
Ut mihi laetitiam simul excieritque dolorem.
Quid, Pater, hic sonitus? dixi. Sunt, rettulit, Umbrae,
Ut puto, quae, quod debuerant, nunc rite rependunt.
Non secus ac gradiens suspensa mente viator,
680Si gentem assequitur, tendentem tramite eodem,
Ignotam, haud cunctatus iter, respectat euntem;
Sic, nostrum in tergum veniens, citioreque gressu
Praeteriens, nos spectabat pia turba Animarum,
Obtutuque silens. Cava lumina quaeque gerebat,
Pallentem faciem, atque omni sic carne carentem,
Ossibus ut cutis haereret. Non Thessalus olim
Est tam Erysichthon ingluviae consumptus edaci,
Quum proprios, cogente fame, discerperet artus.
En, mecum ajebam, Solymae gens passa ruinam,
690Quum genetrix nati fecit sibi pabula corpus.
Intus erant oculi, gemmā velut ānulus expers;
Quique omo in humani structura perlegit oris,
«ᙏ» bene in istorum potuisset cernere vultu.
Pomorum atque undae unus odor pariebat in illis
Esuriem atque sitim: quis tam mirabile credat?
Dum, causae ignarus, stupeo quod tantus inesset
Squalor, et informis macies, mihi protinus Umbra
Ex imis capitis latebris tum lumina vertit
Ac fixit, mox inclamans: quae gratia! dixit.
700At nunquam agnorim; sed vox mihi prodidit illud
Aspectus quod delerat: mens indice ab illo
Est penitus mihi facta memor: novique Foresem.
Oh, me compellans, maciem ne adverteris, inquit,
Qua tenuor, scabiemque adimit quae ex pelle colorem:
De te vera refer; dic quae sint, deprecor, illae
Quae tibi sunt comites, Umbrae: ne absiste profari. —
Me tua, respondi, quam raptam funere flevi,
Non minus affligit facies, tam informis et horrens
Quod mihi conspicitur: quapropter dissere, quaeso,
710Quid vos sic terit: attonitum me dicere noli;
Non bene nam fantur, quos altera cura fatigat. —
Numinis aeterni virtus, tunc ille reponit,
Quas retro vidisti, in plantam descendet et undam,
Unde ipse attenuor: gens haec, quae luget et una
Dat cantum, sine more gulae quod favit edaci,
Nunc per et esuriem atque sitim se crimine mundat.
Ex pomis manans, ac frondes fonte riganti,
Gratus odor, potus esusque inducit amorem.
Nec semel hanc poenam patimur; nam, saepe recursum
720Dum facimus, sese renovat; solacia dicam,
Non autem poenam: siquidem nos illa voluntas
Arboris ad truncum ducit, quae duxit Jesum,
Quum montem ascendit laetus, quo diceret Eli,
Humanamque suo servaret sanguine gentem. —
Illi ego tum contra: quintus non volvitur annus,
Ex quo, morte obita, melior te vita recepit:
Si tibi peccandi fuit ante erepta facultas,
Quam, junctura Deo, subvenerit hora doloris,
Tam cito cur huc venisti? te rebar ad imas
730Detentum cautes, quibus hora rependitur hora. —
Me lacrimis precibusque suis ad dulcia duxit,
Ille mihi rettulit, potanda absinthia conjux.
Ipsa gemens, ac vota iterans, me a litore rupis
Abduxit, reliquosque dedit transmittere gyros.
Hoc magis est ea grata Deo, (dulcissima conjux
Quam vivens tam dilexi!) quod sola pudorem
Justitiamque colit: nam, quo Barbagia terris
Sardois colitur, genus est muliebre pudicum
Moratumque magis, quam queis illam ipse reliqui.
740Quid dicam, frater? Longum non tempus abibit,
Quum Florentinis sacri per templa vetabunt
Praecones ferri nudatas pectore mammas.
Quas Arabum de gente satas, quas sanguine cretas
Barbarico, poenis fuit exterrere necessum,
Ut sese tegerent? At, si ventura procaces,
Quae parat his Caelum velox, praenoscere possent,
Jam nunc inciperent implere ululatibus auras.
Praescia ni mens me fallit, certe ante dolebunt,
Quam lac nunc sugens, velet lanugine mālas.
750At te pande, precor: non me dumtaxat, at omnes
Has gentes oculos illuc convertere cernis,
Quo Solem ipse tegis. — Memori si mente revolvis,
Dixi; qualis ego tecum ac mecum ipse fuisti,
Nunc etiam in praesens valde meminisse dolebit.
Me vita ex illa nuper, quum plena refulsit
Cynthia, is abduxit, qui me praecedit euntem.
Per veram passorum mortem horrentia regna,
Me vera cum carne tulit: mox traxit in altum
Per gyros montem, qui dat consurgere rectos,
760Quos mundus torsit. Mihi dux ait inde futurus
Quatenus adveniam, quo me divina Beatrix
Excipiet: mihi tunc erit hoc ductore carendum.
Hic est Virgilius, qui talia fatur, et alter
Umbra est, per quam contremuit modo concita rupes.