326XX. Non bene contendit meliori quaeque cupido.
Proinde, ut ei gererem morem, non sponte retraxi
Spongiam, aquis nondum plenam. Plorantibus Umbris
Per vacuum ingredimur callem, rupique propinqui,
330Ad pinnas veluti per murum vaditur arctum:
Namque malum ex oculis, quod terras occupat omnes,
Gens guttatim edens, nimium consistit ad oram
Externam ripae. O exsecrabile monstrum,
Immanis lupa, quae nulla saturaris ab esca,
Ingluvieque feras omnes pervincis edaci,
Quando erit ut Caelum, cujus vertigine rentur
Humanas variare vices, te denique pellat? —
Lentos ac parcos gressus cum Vate ferebam,
Intendens Umbris, quas flere ac fundere questus
340Hauribam; ac forte audivi: o Parthenos alma,
Flebile clamari, mulier ceu proxima partu,
Quam pauper fueris, specus est asperrima testis,
Quo sanctum edideris partum. Mox dicere sensi:
Visa tibi est potior virtus in rebus egenis
Quam vitium, bone Fabrici, cum divite censu.
Hic mihi tam placuit sermo, ut cognoscere amarim
Quis daret, antetulique pedem. Celebrabat et aurum,
Quod Lycius pastor, motus pietate, puellis
Tradidit, intactumque dedit servare pudorem.
350O bona, tam pulchras effundens Umbra loquelas,
Fare, quis es, dixi, et quare tam grandia solus
Haec exempla refers: non te pro munere reddam
Mercedis vacuum, si sursum implere revertar
Exiguum vitae, finem tetigisse volantis.
Ille mihi contra: non me solacia terris
Quae non ulla moror, sed quae tibi plurima fulget
Gratia adhuc vivo, responsum reddere suadet.
Arboris ipse fui radix infausta nocentis,
Quae sic Christiadum late contaminat omnes
360Terras, ut raros his sit fas carpere fructus.
Belgarum vero si vires urbibus essent,
Ultricem peterent poenam, quam fervidus illum,
Qui jure ac merito dijudicat omnia, posco.
Capetus vocor Hugo: ex me, qui Gallica sceptra
Gestant, et Ludovici venere atque Philippi:
Parisiis, lanii sum patris semine cretus:
Quum veteres omnes cessarunt vivere reges,
Tantum uno excepto, cinereum qui sumpsit amictum,
Imperii frenum manibus sum nactus habere,
370Ac tantis opibus, procerumque favore potiri,
Ut mea regalem ad sedem provecta vacantem
Progenies fuit; ex qua his regibus incipit ordo.
Quum genti dos magna meae Narbonica nondum
Dedecus abluerat, non viribus illa valebat
Multis, ac pariter nunquam nocumenta ferebat:
Hīc est illa suas vi at fraude exorsa rapinas.
Ut scelera emendet, Normannia, Neustria, Pontes,
Hinc capiuntur ei. In terras se Carolus infert
Italicas, et Corradinum funere mergit,
380Ut scelera emendet: Thomam et inde remittit Olympo,
Ut scelera emendet. Nec multum tempus abibit,
Carolus ecce alter Gallorum ex finibus exit,
Ut sese atque suos det nosse; haud fortibus armis
Usus, sed tantum, qua Judas militat, hasta:
Hanc jacit, ut sectum doleat Florentia ventrem:
Quapropter non ille sŏlum, sed dedecus ingens
Accipiet; gravius, quanto minus ille putabit.
Alter, qui, postquam captus de nave refugit,
Vēnum dat pretio natam, ceu vĕndere praedas
390Femineas pirata solet. Quid feceris ultra,
Turpis avarities, nostro quum sanguine cretos
Sic tibi constringis, nulla ut sit cura suorum?
Utque minus, quod erit quodque exstitit ante, putetur,
Gallorum mihi capta videtur Anagnia signis;
Inque suas obeunte vices ludibria Christus
Fel et acetum iterum passus, mortemque cruentam
Latrones inter vivos. Nec talibus hisce
Pontius hic novus expletur; sed sponte rapaces
In templum, sine jure, manus cupidissimus infert.
400Quando erit, Omnipotens, ut te jam sumere laetus
Vindictam aspiciam, tua quam sapientia condit
Interiore sinu, atque tibi dulcem efficit iram?
Quod sum autem fatus, Matrem tum voce vocavi
Numinis, ac mihi scitatum te vertere feci,
Nostris id precibus servit, dum luce diurna
Hic locus induitur: postquam nox explicat umbras,
Diversus resonat sermo. Tum voce refertur
Pygmalion, qui fur et proditor atque cruoris
Fraterni effusor fuit, auri propter amorem;
410Et clades, quam sponte sibi rex Mida petendo
Adduxit fatuus, multo ridenda cachinno.
Commemoratur Acham, vetitas sibi sumere demens
Exuvias ausus, quem Josue territat ira;
Et Sapphira suo cum conjuge dedita leto.
Laudantur calces, queis perculit Heliodorum
Aethere missus eques, totumque infamia montem
Bistonii regis, Polydori ob funera, replet.
Denique clamatur dic nobis, Crasse, quid aurum,
Nam debes tu scire, sapit? Non omnibus īdem
420Est tenor; ast alii summissa voce loquuntur,
Elataque alii; prout quisque impulsus amore
Est dare vim voci majorem sive minorem.
Non ego solus eram, qui verba diurna referrem
Nuper, sed solus de circumstantibus alte
Tollebam vocem. Sic dixit, eoque relicto
Extulimus gressum; quamtumque erat ire potestas
Carpebamus iter, quum montem, ut siqua ruit res,
Intremere audivi: correptus frigore membra
Obrigui, veluti mortem qui occumbere pergit.
430Non equidem Delos sese sic ante movebat
Quam părĕret Latona duo illic lumina Caeli.
Undique dehinc clamor coepit; propriusque Magister
Proinde mihi accedens: duce me, inquit, parce timere.
Gloria in excelsis, clamabant uniter omnes,
Quantum non longe potui deprendere vocem.
Haesimus attoniti, ut pastores carmine primum
Hoc olim audito, donec cantusque quievit
Tellurisque tremor. Rursus tunc imus, ad Umbras
Jugiter intentis oculis, impressa tenentes
440Ora sŏlo, atque iterum ad lacrimas questusque reversas.
Tantum nulla rei, si mens mihi vera reducit,
Me cupidum fecit discendi inscitiă, quantum
Tunc ego sum factus: sed non deposcere quicquam,
Dum propero, audebam; nec erat quod ibi ipse viderem:
Ibam propterea pavidusque ac multa volutans.