664Quantum tertia ab hora Eoae lucis ad ortum
Apparet sphaerae, pueri quae ludit ad instar,
Occiduis tantum Sol tum distabat ab oris:
Illic vesper erat, medium hic nox alta tenebat.
Sol mediam nobis feriebat lumine frontem,
(Nam sic circuimus montem, ut jam cernere tractus
670Fas erat occiduos), mihi quum percellere lucem
Persensi majorem oculos; valdeque stupebam
Non mihi visa prius; manibus tum proinde levatis,
Ipse supercilio digitis umbracula feci,
Quae nimiam lucem tenuant, radiosque retundunt.
Sicut ubi e speculo aut unda versatile lumen
In partem oppositam resilit, quo labitur, ipso
Assurgens exinde modo; tantumque cadentis
A lapidis casu distat, non dispare tractu,
Quomodo dant artes atque experientia nosse;
680Sic ego refracta visus sum luce feriri,
Quam mea continuo fugerunt lumina; et ipse,
Conversus Vati: quidnam, pater optime, dixi,
Est illud, cui non oculos intendere fixos
Studeo, ac nos versus sese ferre videtur?
Ne stupeas, si caelestes tibi luce Ministri
Perstringunt etiamnum oculos, mihi reddidit ille;
Nuntius est hic, invitans ascendere montem.
Jam prope tempus erit, quum talia cernere rerum
Non tibi erit grave, sed gratum, quam scilicet ipsis
690Naturae fueris sentire ex viribus aptus.
Aliger, ut propius venit: succedite, laetus
Ore inquit, gradibus, qua se via mollius offert. —
Dum sursum gradimur, nobis post terga canebant
Felices, quibus est pietas; et gaudia captent
Te quoque, qui vincis . Dum soli, ipse atque Magister,
Progredimur, volvebam animo non segniter horas
Ducere, at ex verbis doctrinam haurire Magistri.
Quare ego quaesivi: voluit quid dicere Guidus
Quum dixit: consors ut desit oportet? Et ille:
700Peccatum ille suum pejus quantum intulit ipsi
Agnoscit cladem; atque hortatur proinde caveri.
Quum res vos cupitis, quarum si possidet alter
Quamtamvis partem, vobis minuatur oportet,
Invidia hinc oritur. Bona si caelestia tantum
Cordi essent, non haec vos livida cura teneret:
Nam quantum est illic proprium, tam ditior unus-
quisque est, atque magis conjungit mutuus ardor.
Sum minus expletus, quam si non ante rogassem,
Dixi ego; mens mea nunc dubiis majoribus haeret:
710Quomodo namque bonis, quae distribuuntur habenda,
Multi quam pauci magis his ditescere possunt?
Quandoquidem rebus mentem terrestribus, inquit
Ille mihi, intendis, tenebras ex luce revellis.
Quod Caelo est Bonum inenarrabile et infinitum,
Ut nĭtĭdum ad corpus radius, sic tendit amantis
Ad cor; dat tantum ardoris, quantum invenit illic.
Quantum ergo augetur caritas, augetur ibidem
Et vis ipsa Boni; et quanto plus gentis in illud
Intendit, tanto fit copia major amoris;
720Inque vicem flammas corda, ut specularia, reddunt.
Ni mea te exsaturat ratio, quum visa Beatrix
Deinde tibi fuerit, penitus te rite docebit
Quicquid scire cupis. Cura nunc vulnera quinque,
Ut duo, deleri; quae sunt claudenda dolore.
Quum, satis ipse facis, jam respondere parabam,
In gyrum sublatum alium, me sistere sensi;
Et, cupidi spectare, oculi fecere silentem.
Nam subito raptu mihi mens emota, videre
Exhibuit templi faciem cum gente frequenti.
730Limine erat mulier, materno dulciter actu
Visa loqui; curnam, fili carissime, nobis
Talia fecisti? ecce pater materque dolentes
Te quaerebamus. Vix haec est fata, recessit
Quod visum ante fuit: mulierque apparuit altera,
Imbribus ora rigans, quos ira dolorque profundunt:
Si regis hanc urbem, cujus de nomine tantum
Certavere Dii, omnisque unde scientia manat,
Ajebat, meritis, conjux, ulciscere poenis,
Qui nostram amplecti est natam temerarius ausus.
740Reddere cui placido est visus Pisistratus ore:
Osori quidnam facies, si plectis amantem?
Dein gentem iratam saxorum grandine vidi
Impetere innocuum juvenem, seseque cruentam
In caedem hortari; atque illum procumbere terrae
Semianimum, ac Caelum inspicere, veniamque precari
Hostibus aspectu, pietas quo multa cietur.
Quum mea mens extra rediit, verasque revisit
Res foris, haud falsus tunc est mihi cognitus error.
Me Dux aspiciens, veluti qui vinctus inerti
750Exuitur somno: tua cur vestigia, dixit
Fluxa labant? quid habes? plus quinquagintaque passus
Ac mille iisti, oculis clausis pedibusque plicatis,
Ut somno vinoque gravis. Pater optime, si me,
Inqui, audire velis, mihi quod comparuit, edam,
Unde pedes vis destituit. Velamina centum
Os tibi si tegerent, possent me nulla latere,
Parva licet, quae mente geris: Sunt talia porro
Visa tibi, ne pacis aquis tua corda recuses
Pandere, ab aeterno manant quae fonte perennes.
760Non ego ad id petii, quod vult qui conspicit illis
Luminibus, quae post mortem nil cernere possunt;
At vim ut sufficerem pedibus. Sic addere lentis
Est opus ac pigris stimulos; ut munia praestent. —
Vespere jam facto, tendentes lumina longe
Quam poterant, imus qua Sol jam paene cadebat.
Ecce autem sensim, nos versus, surgere fumus
Ut nox obscurus; nec erat quo exire liceret:
Hĭc visum eripuit nobis atque aëra purum.