430Ad summum scalae pervenimus, altera montem
Orbita ubi resecat, mala qui ascendentibus aufert.
Hic etiam, ut prima, at gyro breviore, crepido
Praecingit montem. Non ulla hic Umbra, nec ullum
Apparet signum: rupes ac semita nudas
Ostendunt sese, ex petrae livente colore.
Hic, si ut scitentur, gentem exspectare libēret,
Dux inquit, vereor nimium ne forte moremur.
Haec ait, atque oculos fixit super aethera Soli;
Hinc, latere ex dextro in laevum vertigine facta,
440Jucundum o lumen, dixit, cui fisus inire
Aggredior novum iter, tali nos lumine, quaeso,
Ut decet hic, deduc: tu lustras undique mundum,
Atque calore fovea: et, ni contraria causa
Impediat, semper debes tu ducere euntes.
Tempore jamque brevi (stimulos dat quippe cupido)
Illic mensi iter, hic passus quod mille vocatur,
Nos versum, haud visas, volitare audivimus Umbras,
Effantes, et amoris mensam adiisse monentes.
Deese epulis vinum, alte inquit vox prima volando,
450Post nos ingeminans. Quumque illa per intervallum
Omnino audiri nondum desiverit absens,
Altera praeteriens pariter: sum, dixit, Orestes.
Quare ego: quae voces? quae sunt haec verba, Magister?
Inqui. Vix haec fatus eram, quum tertia dixit:
Diligite osores. Vates tum talibus orsus:
Plectitur invidiae hic labes; ac proinde flagellum
Funiculis constat, qui mutuo amore struuntur;
Trudere nam vitium debet contraria virtus.
Quod, reor, audibis, me demonstrante, priusquam
460Te locus accipiet veniae. Sed lumina tende
Longius, ac Umbras nos ante assĭdēre cernes:
Ad cautem stat quaeque sedens. Intensius illuc
Lumina direxi, ac tectas liventibus Umbras
Vestibus, ut rupis liventia marmora, vidi.
Ac, postquam ulterius veni; resonavit ad aures
O Maria, o Michaël, Petre, et omnes astra tenentes,
Pro nobis orate Deum. Tam pectore durum
Non ullum esse reor, cui non dolor ingruat acer,
Si videat, quod ego hic vidi. Quum namque propinquus
470His tantum astiterim, ut vultus deprendere possem,
Flere dedit me ingens pietas. His membra tegebat
Saccus contextus saetis; umerisque vicissim
Quisque erat alterius nixus, et cautibus omnes.
Sic inopes sistunt ad templa frequentia caeci,
Auxilium orantes: quorum caput unus in alterum
Exserit acclinans, non tantum ut voce petentis,
Verum etiam aspectu moveantur corda meantum.
Ac veluti caecis nequicquam spicula lucis
Immittit Sol, sic Caeli se nulla videndam
480Lux dabat his Umbris; nam ferrea fila suebant
Cuique oculos, quo more solent his lumina claudi
Vulturibus, certa renuunt qui sede quiesse.
Ipse videre alios, aliis nec posse videri
Haud contentus eram; mihi namque injuria visa est.
Conversus sum proinde Duci. Non ille rogari
A me exspectavit: scibat quid mutus averet:
Atque ait: eloquere, ac brevis argutusque profare.
Virgilius ripae, gradiens, extrema tenebat,
Unde rui poterat; nam nulla repagula claudunt.
Parte alia stabant Umbrae; quibus ora rigabant
490Suturam ob diram lacrimae. O gens certa videre,
His versus dixi, quod tantum vestra cupido
Lumen avet, sic, quotquot habet conscientia vestra,
Gratia promptim abigat sordes, ut proinde per ipsam
Clarus eat mentis fluvius , mihi dicite sodes,
(Valde erit acceptum et gratum) quis numne Latinus
Hic assit: quod eum discam, illum forte juvabit.
Mi frater, verae mortalis quilibet Urbis
Est civis: sed numne Italis peregrinus in oris
500Qui fuerit, quaeris? Vox paulum ex parte remota
Insonuit: propereque illuc sum gressus; et Umbra
Visa mihi eloquium sublato poscere vultu,
Ut mos est caecis: O qui cruciaris, ut alte
Ascendas, inqui, mihi si responsa dedisti,
Dic patriam aut nomen. Rettulit: me Sena creavit;
Cumque istis commissa luo, illum fletibus orans,
Qui sibi nos jungat. Quamvis dixere Sapiam
Nomine, non me ideo sapientem rere fuisse.
Sum magis alterius rebus tristata secundis,
510Quam gavisa meis. Ne falsum dicere credas,
Audi; quamque mihi fuerit mens laeva, videto.
Quum mea devexa in senium jam vergeret aetas,
Atque mei cives prope Collem castra tenerent,
Hostibus adversi, Domino tum vota ferebam,
Ut fieret, quod is effecit. Rupto agmine, amaram
Corripuere fugam: disjectas ipsa catervas
Aspiciens, adeo concepi gaudia corde,
Ut, nunquam sic laeta fui; vultuque protervo
Sursum versa Deo, nil te jam deinde timebo,
520Sum fata, ut merula exiguo confisa sereno.
Reddere me Domino volui sub limine vitae;
Ac nondum explessem, quas debeo solvere, poenas,
Ni memor inde mihi, dum fert pia vota, tulisset
Pectinanus opem, pietas quem plurima movit.
At, tu, qui casus alienos discere curas,
Nec consuta geris, nisi fallor, lumina, et efflas
Dum loqueris, quis es? Hic, inqui, sed tempore parvo,
Olim ero consutis oculis; nam vertere raro
Hos fui ab invidia impulsus. Formidine terret
530Me multo majore, gravat quae poena deorsum;
Usque adeo, ut videor jam nunc sub pondere pressus.
Quis te ergo huc traxit, si, rettulit illa, deorsum
Dein remanere putas? Hic, qui mihi proximus astat,
Atque silet, dixi: sum vivus, et aethere vescor.
Quare age, dic quidnam in terras vis ipsa referri.
Res nova, respondit: patet hinc tibi multa benignum
Esse Deum: pro me ergo preces iterare memento:
Perque id te exoro, quod tu super omnia quaeris,
Si Tuscas ieris terras, mihi reddere famam
540Hic apud affines. Illos gentem inter inanem
Invenies, quam spe, non secus atque Diana,
Eludit Telamon: majori at clade prementur,
Imperitare viri celsis qui puppibus optant.