764Tempus erat, quum puppe secantibus alta, cupido
Vertitur, ac tenero mollescunt pectora sensu,
Quo die amicitiā junctis dixere valete;
Quumque novus sese persentit amore viator
Astringi, si forte sonum procul aëris acutum
Audiat, interitum lucis quod flere videtur,
770Quum finem obtinuit cantus. Tum Spiritus unus
Erexit sese, atque manu audiri ipse poposcit:
Extulit hinc junctas palmas, os fixus in ortum,
Dicere ceu vellet Domino: nil cetera curo.
Ac tam deinde pie: Te finem luminis ante
Incepit canere, atque adeo modulamine dulci,
Ut memet mihi surriperet; reliquique sequentes
Dulciter atque pie, caelo capita alta ferentes,
Integrum cecinere hymnum. Nunc dirige acutam
In verum, o lector, mentem: subtile profecto
780Est ita velamen, quod sit transmittere pronum.
Turbam illam vidi, pallentem humilemque, silenter
More exspectantum, sustollere lumina Caelo;
Ac vidi ex alto parili descendere lapsu
Angelica de gente duo; mucrone carentem,
Igneum gestantes gladium: Viridantibus ibant
Vestibus induti, frondum de more recentum;
Quas virides retro quassabant motibus alae.
Unus nos supra paulisper, constitit; alter
Ad latus adversum venit; medioque sedentes
790Inclusere Animas. Flavos in vertice crines
Cernere erat; sed lux vultum spectare vetabat,
Obice ab immodico veluti vis obruta torpet.
Virginis ex gremio, dixit Sordellus, uterque
Adveniunt Mariae, sint ut custodia vallis,
Infernum propter, qui sese huc deferet, anguem.
Nescius ipse viae, per quam venisset, adhaesi,
Membra rigens, umeris Vatis; perque omnia circum
Verti oculos. Vallem jam nunc adeamus et Umbras,
Sordellus dixit: tum compellabimus illas;
800Gratam erit his valde conspectum visere vestrum.
Tres tantum reor isse gradus, subterque jacentem
In vallem veni; ac quendam mihi figere vidi
Intentos oculos, quasi me cognoscere vellet.
Jamque aër obscurus erat; non sic tamen ater
Ut non parērent nos inter quae ante latebant.
Ipse illi accessi, mihi contra accessit et ille.
Oh quam laetitiam cepi, clarissime Nine,
Quum te conspexi mixtum non esse scelestis!
Non fuit officii quicquam nos inter omissum.
810Dein mihi quaesivit: quam dudum istius ad imum
Venisti montis, longas transvecte per undas?
Huc ego mane novo, rettuli, per Tartara veni:
Sum prima in vita, quantumvis altera eundo
Nunc mihi quaeratur. Tulerunt vestigia retro,
Hoc ubi responsum sonuit, Sordellus et alter,
Ut gens miranda perculsa ab imagine rerum,
Sordellus Vatem; Ninus se vertit ad Umbram
Hic prope sedentem, clamans: quod gratia Caeli
Dat munus, Corrade, vide. Mihi deinde locutus:
820O per ego has grates, toto quas pectore debes
Olli, qui causam primam sic celat et abdit,
Ut nemo penetrare queat; quum deinde remensus
Latifluas undas fueris, meam adire Joannam
Esto memor natam: pro me dic invocet illum,
Qui insontum votis responsum haud denegat unquam.
Illius genitrix, vittas postquam exuit albas,
Me, reor, haud meminit; quas nunc exoptet oportet
Infelix. Ex hac plane deprendere fas est,
Quam cito, ni tactus visusque accendat, Amoris
830Femineo fax corde perit. Non Vipera certe,
Insigne Insubrum, fuerit quum functa, sepulcrum
Tale dabit, Gallus Gallurae quale dedisset.
Talibus est fatus, vultum succensus amoris
His flammis, queis corda calent moderamine justo.
Ipse avida interea vertebam lumina Caelo,
Plus ubi provolvunt tardo se sidera cursu
Ut rota proximior centro. Quid, nate, tueris?
Tum mihi Doctor ait: tria, dixi, conspicor astra
Queis polus hic ardet totus. Tunc ille vicissim:
840Clara sub Auroram quae sunt tibi sidera visa
Sunt quattuor lapsa: ista locum cepere relictum.
Haec fantem ad sese Sordellus traxit, et inquit,
Intendens digitum: ecce illic, hostem aspice nostrum.
Qua nullus valli est objex, surrepserat anguis,
Qualis forte Evae pomum porrexit amarum.
Per flores herbasque ibat, sibi vertice verso
Dorsum interdum lambens, ut se belua lingens,
Non ego conspexi, nequeoque hinc dicere primum
Alituum juvenum motum, at descendere vidi.
850Sensit ubi emotas alis viridantibus auras,
Ilicet effugit serpens; parilique volatu
Aliger ad sedes remeavit uterque relictas.
Quae pridem Nino se adverterat Umbra vocanti,
Non unquam abstiterat mihi lumina figere; et orsa
Haec ita deinde dedit: Sic quae te ducit in altum,
Inveniat lampas tantum in te sistere cerae,
Quanta opus ad summum vincendum est denique culmen,
Si de Valle Macrae quid veri, aut parte propinqua,
Noveris, ede mihi, qui olim his dominabar in oris.
860Gente Malaspina cretus, sum nomine dictus
Conradus: non ille vetus, sed origine ab illa;
Dilexique meos, hic qui purgatur, amore.
Nunquam, ego respondi, vestras sum vectus ad oras;
At quis in Europa has nescit? celeberrima vestrae
Fama domūs, terramque canit terraeque potentes;
Ac nemo ignorat, quamvis nunquam iverit illuc.
Juro equidem, mihi sic celsum pervincere montem
Jam liceat, vestram non deflorescere gentem
Munificis opibus belloque potentibus armis.
870Insita vis animis, ac mos, communibus illam
Efficit immunem vitiis: de tramite recto
Quanquam triste caput mundum per devia torquet,
Unica progreditur recte, atque iter odit iniquum.
Nun vade, ille inquit; Solem non axe reversum
Excipiet septem inde vices jam portitor Helles,
Quaeque mea de stirpe putas, tibi pectore figent
Majores clavi, quam quos dat publica fama;
Ni deducta suo fuerit sententia cursu.