<tr>
653Dulcibus ac laetis indultum terque quaterque
Quum fuit officiis, Sordellus destitit, atque:
Qui vos estis? ait. Vates cui rettulit ultro:
Ante Animae hunc montem, dignae conscendere Caelum,
Quam colerent, jam tum Augustus mea membra sepulcro
Condiderat: sum Virgilius: mihi crimina nulla
Caelestem abstulerunt sedem; verum obstitit unus
660Defectus Fidei. Qualis, miracula rerum
Qui nova continuo videt, admiratur et haeret
Attonitus, secumque putat non esse vel esse;
Taliter is tunc obstupuit: dein lumina flexit,
Atque humilis Vati accessit; rituque minoris
Genua est amplexus. Latiae ingens gloria gentis,
Inquit, per quem est visum, quanta potentia nostrae
Sit linguae; o illius terrae, sum unde creatus,
Immortale decus, quae te mihi gratia monstrat?
Quale ingens meritum? Nisi sum te audire loquentem
670Indignus, dic quaeso: num Phlegetontis ab oris,
Aut aliunde venis? Cunctos, respondit, Averni
Emensus gyros, venio: me caelica virtus
Movitque ac ducit; non est mihi namque supernas,
Quo tu ire exoptas, vetitum conscendere sedes
Ob factum, sed ob infectum; nam cognita sero
Est mihi lux Fidei. Locus est tellure sub ima,
Tristis, non poenis, sed caligantibus umbris;
Quo suspiria, non autem lamenta doloris
Ulla sonant: hic sedem habeo, cum infantibus illis
680Quos mors, nondum humana ablutos labe, momordit;
Cumque eis, qui sanctis haud se virtutibus unquam
Induerunt trinis; vitiisque absentibus, omnes
Noverunt reliquas, ac sunt apprime secuti.
Si scis, atque potes, nobis da noscere signum,
Ut cito pergamus, quo purgatoria vere
Incipit haec sedes. Non est, tunc ille reponit,
Nobis certa domus: sursum circumque vagari
Fas est: quoad potero, veniam tibi ductor eunti.
At jam prona dies, ut cernis, labitur axe;
690Nec quis nocte potest sursum vestigia ferre.
Praestat proinde bona in noctem statione teneri.
Sunt Animae ad dextram secreta in parte remotae:
Si libet, huc ducam: tibi erit novisse voluptas.
Quomodo! responsum fuit: anne ascendere noctu
Vis aliena vetat? vel deficit ipse viator?
Lineolam digito ducens Sordellus in ima
Pronus humo: non tu, dixit, processeris ultra
Tantillum hoc spatii, postquam Sol cessit Olympo.
Non vis ulla vetat; sed nox nigrantibus umbris
700Vim cohibet, nec velle sinit: licet ire deorsum,
Donec Sol latet, ac per costas undique montis.
Tunc, quasi miratus, Vates: duc, rettulit, ergo
Quo fore tu dicis nobis consistere gratum.
Paulum hinc digressus, vidi subsīdere montem
In vallem, ut solet hīc etiam mons saepe cavari.
Ibimus huc, gremium rupes quo concava pandit,
Umbra ait, atque hic Eoi exspectabimus ortum.
Non plano aut alto, flexo nos tramite duxit
In latus hinc montis, quo se plus deprimit ora
710Dimidio. Argentum, atque aurum, cerussa, smaragdus
Quum obteritur, coccus, lucentiaque indica ligna,
Haud unquam possent varios aequare colores
Herbarum ac florum, queis terra hic picta renīdet:
Valde etenim cedunt. Nec tantum gratia formae
His erat; at mixtis fragrabat odoribus aura
Ignotum in morem. Salve Regina canentes
Tunc Animas vidi florenti in valle sedere,
Quae foris haud cerni poterant. Nolite, priusquam
Occumbat, Sordellus ait, pars prona diei,
720Ad turbam duci: tumulo ex hoc eminus alto
Illorum melius vultus cognoscere et actus,
Quam simul his ima resīdendo in valle, licebit.
Altius ille sedens, qui se non munere functum
Quod jam debuerit, vultu monstrare videtur,
Nec cum aliis cantat, tristisque silentia servat,
Est ex Germana induperator gente Rodulfus;
Vulnera qui Italiae poterat curare peremptae,
Queis nequicquam alius quaerit mox ferre medelam.
Est alius, qui maerentem recreare videtur,
730Ottacherus: rexit terras, unde exitus undis,
Quas et in Albim Mulda, atque Albis portat in aequŏr.
Hic fuit in cunis melior, quam natus adultus
Est Wenceslaus, quem desidis otia vitae
Luxuriesque terunt. Nasettum cernite regem,
Cui socium sese adjungit, secretaque miscet
Colloquia, is valde spectabilis ore benigno:
Hic fugiens periit, et Lilii turpavit honorem.
Cernite ut ille sibi pulsat nunc pectora palmis
Utque gemens alter fulcit sua tempora dextra:
740Sunt pater ac socer illius, qui Gallica regna
Turpiter incestat: norunt opprobria vitae
Ipsius, ac dolor hinc oritur, qui pectora torquet,
Is vastus membris, cui concors concinit alter,
Naso ingens, virtute fuit praeclarus in omni:
Et, si post illum puer obtinuisset habenas
Qui pone assīdit, virtus transmissa fuisset
Ex patre in natum: reliquis de heredibus istud
Non est fas equidem dici: dicione potiti
Sunt Jacob Fridericusque, at meliore potitus
750Nemo quidem dicione fuit: nam rara resurgit
Per ramos humana suos de stipite virtus.
Hoc Dator illius facit, ut poscatur ab ipso.
Nasutum pariter mea verba, unaque canentem
Contingunt Petrum; unde et Narbo et Apulia deflent.
Scilicet ipsa suo melior tam semine planta est,
Quanto plus sese Constantia conjuge jactat,
Conjuge quam laetae sunt Margaris atque Beatrix.
Anglorum regem sōlum spectate sedentem,
Simplicis Henricum vitae: felicior iste
760Edendis fuit in ramis. Demissior ille,
Qui sedet hos inter, sursum sua lumina tollens,
Marchio est Guilelmus; quem propter Alexandria
Ferratum montem, et Canavejum Marte fatigat.