323Quum quicquam ex nostris aliquam virtutibus olim
Arripit, aut tristis dolor, aut jucunda voluptas,
Huic anima omnino aggeritur, cunctisque videtur _
Abduci penitus reliquis: (quod proinde refutat
Qui plures animas in nostro corpore rentur).
Propterea, quum quicquam oculos aut occupat aures,
Cui illa intendat, tempus abit, nec sentit abire:
330Altera, quae cernit, quaeque audit, quippe facultas
Est animae; altera vero, quae manet integra: quarum
Libera et haec est, atque illa at circumdata vinclis.
Hoc ego sum tunc expertus, sermone loquentis
Correptus, totoque animo miratus inhaerens:
Nam decies Sol quinque gradus ascenderat axem
Quin ego sensissem; quum illuc devenimus, una
Quo nobis dixere Animae: quod poscitis, hic est.
Saepe aditum paucis majorem sentibus obdit
Rusticus, ut dulces uvas nigrescere cernit,
340Quam foret hic callis, quem Dux ac ipse secutus,
Postquam discessere Animae, transivimus ambo.
Vaditur in Castrum pedibus, Leo nomine sanctus,
Vaditur et Naulum, et qua se Bismantova tollit,
Vertice contingens nubes: hic vaditur alis,
His nimirum alis, quas et succensa cupido
Sufficit, et Doctor, spem consiliumque ministrans.
Provehimur sursum per saxi concava, utrinque
Margine constricti, pedibus manibusque meantes.
Quum summum attigimus ripae, ex quo cernere late
350Fas erat, obversus Vati: qua tendimus? inqui.
Me sequere, ulteriusque pedes, ait ille, feramus,
Dum prudens, qui monstret iter, gradientibus assit.
Altus erat vertex ut lumina vinceret, atque
Clivus ita abruptus surgebat, linea valde
Plusquam, de medio ad centrum deducta quadrante.
Fessus eram, ac dixi: te te, pater optime, verte;
Aspice. quod solus, nisi sistas, ipse relinquor.
Ille autem: huc usque, inquit, fili; nītĕre ferri,
Ostendens saxum, non multum desuper, exstans,
360Hac in parte omnem praecingens undique montem.
Sic mihi ab his animus verbis est auctus, ut illuc
Reptando ascendi; atque ibi tum consīdimus ambo,
Lumina ad Eoam versi, ex qua venimus, oram;
Quippe retro spectare juvat. Prius ima tuendo,
Sum loca permensus; dein lumina Solis ad orbem
Erexi, ac stupui ad laevam splendescere cernens,
Agnovit Vates oculos me tendere Soli
Mirantem, quoniam nos inter is esset et Arcton;
Atque ait: hoc speculum, sursum pariterque deorsum
370Adducens terrae lucem, si sidera haberet
Juncta sibi Geminos Fratres, magis esse propinquum
Zodiacum aspiceres Ursis, nisi tramite abiret
Quo se ferre solet. Tecum sic collige causas:
Rere Sion montemque istum consistere terrae
Partibus adversis: idem quapropter horizon
Sit simul ambobus, pars at contraria Caeli,
Quo male non rexit currum Clymeneïa proles.
Si sapis, agnosces Solem, unique ire sinistram,
Alteri et ad dexteram. Nunquam, dilecte Magister;
380Mens mea tam clare, quam nunc intellegit, inqui,
Quum sum deesse ratus: medius nam circulus ille,
Aequator cui nomen inest, hiemem inter et aestum
Sese habet: hinc tantum gelidam Sol vergit ad Arcton,
Abramidae quantum ardenti jam parte videbant.
At, tibi si placeat, quod nobis restat eundum
Scire velim; nam mons plusquam mea lumina surgit.
Hujus montis iter primum ascendentibus arduum,
Ille refert: mox usque magis mollescit eundo.
Quum leve propterea pronumque videbitur ire,
390Non secus ac navis si te vehat amne secundo,
Tum tibi finis adest; tibi tunc captare quietem
Fas erit: hoc certum scio, nec verbum amplius addam.
Vix ea finierat, quum vox: tibi forte sedendum
Ante erit, increpuit. Qua voce impulsus uterque
Vertimur; ac nobis ad laevam surgere cautes
Visa ingens, non visa prius. Procedimus illuc,
Atque ibi conspicimus post saxum assistere quosdam
Captantes umbram, tempus de more terentis
Propter segnitiem: quos inter se unus habebat
400Assimilis lasso, manibus compressa duabus
Genua tenens, inter demissus et utraque vultum.
O domine, hunc segnem, sum fatus, conspice, tanquam
Pigritiae fratrem. Versus tunc ille loquenti,
Per femur os tollens: sursus te proripe, dixit,
Tu, cui robur inest, solidoque in corpore vires.
Tunc illum agnovi; nec, qui mea fessa tenebat
Membra, labor vetuit, quin illum promptus adirem.
Vix caput is tollens: novisti quomodo currum
Sol, ait, ad laevam ducat? Brevia illius orsa
410Ignavusque habitus, mea labra emittere paulum
Impulerunt risum. Nil jam, tum protinus inqui,
Me miseret, Belacque, tui; sed dissere, quaeso,
Cur piger hic sistis? quae te mora detinet? utrum
Ductorem exspectas? an mos te servat inertem?
Ille mihi rettulit: quid sursum tendere, frater,
Profuerit? portae qui custos Angelus astat,
Indugredi haud sineret: tot enim illinc cogor abesse
Quot mihi viventi Sol circumvolverit annos;
Nam diem ad extremum sum crimina flere moratus,
420Ni mihi forte preces, quae puro ex pectore surgant,
Auxilio fuerint: aliae sunt viribus orbae. —
Jamque secutus iter, Vates anteibat, et: euge,
Ajebat, propera: medium Sol igneus axem
Jam tenet, ac Libycis nox incubat humida terris.