210Quum gens, voce senis per campum dissita, montem
Effugeret versus, ratio quo admissa repurgat,
Me Ducis applicui lateri; quippe, illius expers
Auxilio, quid ego egissem? conscendere celsum
Quo mihi fas fuerit montem? Ab sese ipse remorsus
Est mihi tum visus. Proh mens recti integra, quam te
Impetit ingenti vel culpa levissima morsu!
Illius quum deinde celer vestigia motus
Deseruit, per quem cunctis aufertur honestas
Actibus, ipse animum, qui se contraxerat ante,
220Laxavi, ut curis vacuum; et, qua se altius effert.
In montem surrexi oculos. Post terga refulgens,
Ante meum corpus Sol se frangebat; ab ipso
Quippe rubris radiis obstans fulcimen habebat.
Me trepidus verti, sōlum ratus esse relictum,
Quum me sōlum ante, aspicerem nigrescere terram.
At mihi Dux inquit: tua cur fiducia cessit?
Nonne igitur me haerere tibi, ac te ducere credis?
Illic vesper adest, quo mortua membra reliqui
Quae dederunt umbram, Calabris ex sedibus urbem
230Vecta hinc Parthenopes: mirari desine, nullam
Mittere me aspiciens umbram, non sequius atque
Aspiciens lucem varios transmittere Caelos.
Diva facit virtus, ut corpora frigus et aestum
Ista pati possint, nobisque patēre recusat.
Stultus, qui nostram sperat percurrere mentem
Posse viam immensam, per quam Substantia trinis
Unica personis tendit. Disquirere noli
Gens humana, nimis: si cuncta agnoscere posses,
Non opus ut pareret Virgo Jessaea fuisset.
240Incassum multos vidisti quaerere, quorum
Pressa quievisset, quae nunc est poena, cupido.
Nicomachi prolem dico, magnumque Platona,
Atque alios multos. Siluit, vix talia fatus,
Demisit frontem, ac turbato restitit ore.
Progressi interea ad montis devenimus imum:
Ardua sic cautes erat, ut vestigia nemo
Sursum ferre queat. Quae sunt magis ardua saxa
Montibus in Ligurum, proclivis semita valde
Huic collata forent. Quisnam nunc noverit, inquit
250Consistens Vates, qua sese mollius effert
Parte jugum, ut pennis expers ascendere possit?
Ac, dum demisso perpendit plurima vultu,
Atque ego sursum oculos tollo, gens altera sese
Obtulit ad laevam, quae nos vestigia versus
Tendebat; sed tam lente, ut non ire putarem.
Tolle oculos, Vati conversus, protinus inqui;
En qui consilium, si tute inquirere nescis,
Jam tibi sufficient. Is me respexit, et ore
Deinde alacris: lente hi, dixit, gradiuntur, eamus
260Nos illuc; ac tu, fili, spem concipe firmam.
Quum gens illa aberat, postquam processimus ante
Mille gradus, quantum validus secat aëra telo
Arcitenens, steterant omnes, et cautibus altae
Sese astrinxerint ripae, velut ille tuendo
Qui stat multa putans. Vates tum talibus infit:
O Animae electae, ac vitae bene tempora mensae,
Per pacem, quam vos reor exspectare beatam
Dicite, vos quaeso, qua mons se deprimit iste,
Ut sursum sit ferre pedem; nam amittere tempus
270Plus taedet, qui plura sapit. Velut una, duaeque,
Tresque simul, gradiuntur oves, dum saepta relinquunt,
Subtimidaeque aliae demissa fronte morantur;
Et, quod prima facit, faciunt et deinde sequentes;
Illique incumbunt dorso, quum sistere quicquam
Impulit; ignorantque rudes cur talia faxint:
Agminis illius sic tum procedere vidi
Ipse apicem, incessuque gravem vultuque pudicum;
At, meo ut ad laevam perrumpi corpore lucem
Videre; ac, specus usque, sŏlo protendier umbram,
280Constiterunt, paulumque retro vestigia primi
Rettulerunt; et idem pariter fecere sequentes,
Quin causam nossent, Queis sic tum talia Vates:
Quamlibet haud petitis, tamen hunc constare fatebor
Corporeis membris; quapropter cernitis umbram
Projici, et ante ipsum proscindi lumina Solis.
Parcite mirari: neve hunc sine numine Caeli
Credite quod celsum praesumat scandere montem.
Sic Vates; illique manus tunc indice dorso
Nutantes: ergo euge, redite, invadite callem,
290Dixere. Atque unus: mihi dirige, quisquis es, inquit,
Sic gradiens, vultum; atque vide num aspexeris unquam
In terris. Me obverti, atque illi lumina fixi!
Nobilis aspectu, ac pulcher, flavusque capillis
Ille erat, at cilium crudeli vulnere sectus.
Quumque humilis nosse abnuerem: nunc aspice, dixit,
Ostenditque mihi summo sub pectore vulnus.
Exin surridens: Manfredum cerne, nepotem
Sponsae, ait, induperatoris: Constantia nomen.
Oro, meam ut pulchram, terras quum deinde videbis,
300Ipse adeas natam, quae Trinacriaeque et Hiberi
Est enixa decus; verique huic nuntius esto,
Si quid fama aliter referat. Quum duplice laesum
Vulnere me vidi, lacrimis sum versus obortis
Olli, qui semper veniam est praebere paratus;
Magna ego flagitia admisi; at clementia tantum
Protendit divina manus, ut quidlibet illi
Vertitur, excipiat. Tuus, o Consentia, Pastor
In Domino si id legisset (cui expellere Clemens
Me tunc mandavit), Beneventum propter; humata,
310Principium post pontis, adhuc mea membra jacērent
Saxorum sub mole gravi, queis tecta fuere;
Nunc pluviae ventoque patent, Viriden prope flumen,
Regni extra fines, ea quo sine lumine vexit.
Dum spes vivit adhuc, divini anathemata amoris
Haud reditum prohibere valent; sed, crimina quamvis
Pertaesos doleat, qui mortem obiere rebelles,
Hic opus est annos ex hac absistere ripa
Ter pro quoque decem, quo jam pārēre negarunt,
Ni prece contrahitur tempus. Mihi noveris ergo
320Quam prodesse potes: mea fac Constantia discat
Qualem me tu vidisti, et qua lege revinctum:
Multum hic namque ferunt viventum vota juvamen.