557Milia fors longe hinc sex milia, sexta calescit
Hora, ac ferme ad plānum hĭc mundus dejicit umbras,
Quum Caeli medium, quod nobis imminet alte,
560Induit alborem, quo lucem sidera quaedam
Amittunt; quumque ulterius mox nuntia Solis
Progreditur, toto clauduntur in aethere signa:
Angelica haud aliter quae includunt agmina punctum
A quo includuntur, et quod mea lumina vicit,
Ex oculis abiere meis; delapsaque pompa
Atque amor ad Dominam illos hinc fecere reverti.
Si quicquid de illa dixi, confletur in unum,
Omne simul laudum, ejusdem describere formam,
Hac vice nequaquam valeat. Mihi visa venustas
570Non tantum humanas mentes pulcherrima vincit,
Sed tota hac gaudere reor, qui condidit, Unum.
Hīc me materies vincit, plusquam ulla poëtam
Vicerit, edentem socco vel digna cothurno.
Nam, veluti ferit infirmum Sol lumine visum,
Sic mentis vires, risum meminisse decōrum
Obterit. Ex illo, quo primum hanc tempore vidi
Usque huc, haud unquam desivi attollere cantu;
At nunc desistam; veluti cujuslibet est mos
Artificis, postquam ad summum pervenerit artis.
580Hanc ego destituo, inde tuba majore canendam,
Quam mea; quae coepti properat contingere finem.
More ac voce ducis: Majori ex corpore, dixit
Illa mihi, egressi, ad Caelum pervenimus illud,
Quod lux est mera; lux mentis, quae impletur amore;
Optimi amore boni, in quo plene gaudia sistunt;
Gaudia, quae, quicquid dulce est, dulcedine vincunt.
Militiam hīc geminam cernes, quarum una videri
Se dabit aspectu, quo extremi ad judicis ora
Vīdĕrĭs. Ut fulgor, subito qui lumine turbat
590Visendi vires, nequeant ut cernere quicquid
Fortius impellat; sic me lux vivida cinxit,
Obnubitque oculos, ut nil deprendere possent.
Divus Amor, qui summum hoc, inquit diva Beatrix,
Laetificat Caelum, semper venientibus istam
Impertitur opem, ut candelam accommodet igni.
Vix pauca haec est fata, meam me assurgere supra
Virtutem sensi; atque oculis sic reddita lux est,
Ut nulla et nimii vitaret tela nĭtoris.
Est mihi tum visus fulgentis luminis amnis,
600Inter, quas ver pingebat mirabile, ripas.
Scintillae ex fluvio exibant, atque undique fusae
Floribus instabant, velut auro obeunte pyrōpi:
Mox iterum, veluti saturae fragrantibus auris,
Sese mergebant undis; semperque subibant
Demersis aliae. Quo te flagrantior urit
Discendi, quae cernis, amor, mihi gratior hĭc est;
At non ante sitim explebis, quam has hauseris undas.
Sol meus haec dixit; mox addidit: Amnis, et ignes
Qui subeunt surguntque vadis, et gramen amoenum,
610Sunt veri effigies: non quod sint talia captu
Ardua, sed quod sit visūs tibi manca facultas. —
Non avido sic ore ruit genitricis ad uber
Lac poscens infans, quum serius illa soporem,
Quam solet, excussit, quantum tunc protinus ipse,
Ut vires augerem oculis, me in flumine flexi,
Quod, tales ut praestet opes, late explicat undas.
Lumina ut huc verti, quod pridem tramite longo
Decurrens ibat, mihi visum est esse rotundum:
Mox, veluti gens, quae jam personata videri
620Se dedit, hinc alia appāret, quum, qua ante latebat,
Exuerit larvam: sic flores atque favillae
Se mihi mutarunt, ac Caeli ambo agmina vidi.
O lux alma Dei, per quam spectare triumphum
Fas mihi Caelituum fuit, hunc da pandere fando;
Et, qualem vidi, dignis ostendere verbis.
Est illic lumen, per quod spectare Creator
Dat sese his, qui tantum illius in ore quiescunt.
Usque adeo in gyrum sese protendit, ut orbem
Flammiferum Solis nimium circumdaret ample.
630Undique diffundit radios, Primique reflectit
Mobilis in culmen, cui vim vitamque ministrat.
Non secus ac clivus praeterlabentis in amnis
Se speculatur aquis, tanquam visurus ibidem,
Queis ornatur, opes florum herbarumque virentum;
Sic super instantes speculari lumine sese,
Per plus mille gradus, Animas vidi undique circum,
Quotquot ab his terris sunt caelica regna reversae.
Lumine si tanto sese gradus infimus implet,
Quantum haec extremas frondes rosa pandat oportet!
640Non mea nictabant, tam celsa atque ampla videndo,
Lumina; sed totum, quantumque ac quale, tuebar.
Nil hic proximitas fert, aut distantia differt;
Naturae lex namque silet, quo temperat unus
Ipse Deus, nullo causae consorte minoris.
Tanquam qui fari cupit, atque silentia servat,
In medium me deinde rosae, semperque recentis,
Pandentisque gradus, ac dulcem edentis odorem
Praeconii ad Solem, qui ridet vere perenni,
Diva tulit; dixitque mihi: nunc aspice quanta
650In niveis est turba stolis; urbs aspice nostra
Quam se protendit: sedes sic aspice plenas
Ut gens deest pauca. Hac magna, quam ipse tueris
Ob super impositum diadema, locabitur, ante
Hoc tu ad connubium quam cenes, Spiritus alti
Henrici, qui Augustus erit terrestribus oris:
Erigere Italiam hĭc veniet, non hactenus aptam.
Quae vestros animos effascinat, atra cupido
Vos similes puero reddit, qui carpitur acri
Esurie, altricemque fugit. Non tramite eodem
660Qui sacris praeerit rebus , furtim atque patenter,
Se feret. Haud longum Deus hunc at munere sancto
Deinde sinet fungi: magus est ubi Simon, abibit,
Ut det Anagninum sedes magis ire sub imas.