346Postquam ea caelesti quae me dulcedine complet,
Praesentem adversus vitam mihi vera retexit,
Ut flammam in speculo videt is, cui in terga relucet,
Ante hanc quam putet aut cernat, seseque revolvit
350Visurus numquid vitrum sibi vera revelet;
Cunctaque respondere videt, ceu norma tabellae
Cantoris numeris: sic me fecisse recordor,
Pulchros inspiciens oculos, ubi vincula nevit,
Me vincturus, Amor. Nam, postquam me ipse revolvi,
Atque meos tetigit, quod cuique volumine in illo
Perspicuum apparet, bene si perspexerit illuc,
Sum punctum intuitus, tanto fulgore coruscans,
Tantosque effundens radios, ut nulla tueri
Hoc acies possit, lucemque evitet acutam.
360Quae minima hic stella apparet, foret integra Luna,
Huic si confertur, velut astrum apponitur astro.
Igneus hŏc, fors distans, quam qui circuit olim
Aut Lunam aut Solem, quoties vapor aëra densat,
Circulus ambibat, motu tam praepete sese
Volvens, ut reliquis citiorem vinceret orbem.
Hunc alter dein cingebat, qui cinctus ab altero
Inde erat: hunc itidem quartus cingebat; et istum
Quintus; quintumque hinc sextus; quem septimus inde
Cingebat pariter, tam vastus et amplus, ut illum
370Nuntia Junonis nequaquam includeret arcu:
Octavus sic et nonus. Se quisque movebat
Tardius, in numero quo plus distabat ab uno.
Purior his flamma ardebat, quo quisque favillae
Proximior purae: puto, quod plus haurit ab illa.
Valde suspensum curis me diva Beatrix
Aspiciens: Puncto, dixit, dependet ab isto
Caelumque ac Natura omnis: circlum inspice, juxta
Qui magis est illi: tanta vertigine raptim
Volvitur, ardentem propter, qui impellit, amorem.
380Ipse autem contra: Si, quem tuor orbibus istis,
Ordine constaret mundus, nil quaerere haberem
Amplius, expletusque forem; sed cernere fas est
In mundo, plus hōc orbes virtutis habere,
Quo magis a centro distant. Si proinde cupido
Hoc miro in templo, cujus confinia tantum
Sunt amor et splendor, mea finem attingere debet,
Est mihi discendum, quianam non congruat aeque
Exemplo exemplare suo; deprendere quippe
Hoc mea mens nescit. — Digitis si hunc solvere nodum
390Non potes ipse tuis, non est mirabile; tantum,
Quod nunquam fuerit tentatus, duruit! inquit
Diva mihi; atque hinc subjecit: Nunc accipe porro,
Si satur esse velis, quae jam tibi tradere sumam;
Ac super hisce tuae exerce dehinc mentis acumen,
Sunt ampli angustique orbes, qui corpore constant,
Prout minor aut major virtus se his undique fundit.
Majorem ex majore pari bonitate salutem,
Majorique capi bonitatem corpore oportet
Majorem, cunctis si constat partibus aeque.
400Circulus hic, mundum qui secum corripit omnem,
Respondet circlo, cui amor et sapientia major:
Propterea, si, non quod cernis in orbibus hisce,
At tibi pendatur virtus, motum ordine miro
Congruere aspicies menti, quae commovet illos. —
Non secus ac late fit splendidus atque serenus
Aër, quum Boreas Scythico flat purus ab axe,
Quippe absunt nubes; Caelumque, vaporibus actis,
Ridet, opesque suas spectantibus undique pandit;
Sic ego sum factus, postquam mihi clara Beatrix
410Dicta dedit; visumque est verum, ut in aethere sidus.
Vix ea conticuit, veluti quod bullit in igne
Scintillat ferrum, sic orbes protinus omnes
Scintillas dederunt, numerum ut pervincere possent
Ludicrorum omni geminatum sede latronum.
Laudibus audibam celebrarier undique punctum
Immotum; quod quemque tenet, semperque tenebit
In statione sua, qua semper et ante fuerunt.
Tunc ea, quae dubia mihi condita mente videbat,
Primi orbes monstrant, dixit, Seraphim atque Cherubim;
420Ac ita veloces sua vincla sequuntur, ut ipsos
Se puncto assimilent, quam possunt; atque potestas
Haec tanta est illis, est quanta videre facultas.
Qui circum hos vadunt (et ab his fit ternio primus),
Divini aspectūs, proprio sic nomine dictos,
Esse Thronos scito! quo quisque profundius illud
Intuitur verum, quo mens cujusque quiescit,
Laetitia est major: quapropter dia voluptas
Exoritur visu; non, qui succedit, amore.
Gratia mētītur visum et propensa voluntas;
430Atque ita visūsque et gaudii est mensura gradatim.
Ternio dehinc alter, florens hōc vērĕ perenni,
Quod nullo autumno exuitur, praeconia cantat
Ordinibus trinis, queis constat: continet iste
Et Dominatus, et Virtutes, atque potestas
Queis nomen tribuit. Geminus paenultimus ordo
His constat, sibi qui ducunt a principe nomen,
Et qui sunt Archangeli; et Angeli in ordine summo.
Omnes inspiciunt sursum, tantumque deorsum
Efficiunt, ut quisque Deo trahiturque trahitque.
440Hos est Dionysius tanto meditatus amore,
Nomine ut et numero penitus, velut ipsa, notavit:
At Gregorii diversa fuit sententia; quare,
Vix ille astriferis oculos reseravit in oris,
Errorem risit. Tu vero stupescere noli
Arcanum hoc tantum terris potuisse patere
Mortali; quippe hoc, atque hujus plurima regni,
Olli nosse dedit, qui in Caelis talia vidit.