229Gloria Patrique ac Nato, et, qui spirat ab hisce
230Spiritui, late tractus resonare per omnes
Incepit Caeli; cujus dulcedine cantūs
Ebrius haerebam. Risum spectare videbar
Totius mundi: modulamen quippe beabat
Aures, ac lux alma oculos. Oh dia voluptas!
Nesciaque humanis narrari gaudia verbis!
Oh nunquam turbata quies, ac mutuus ardor
Unanimĭs! oh divitiae, absque cupidine, certae!
Ante meos oculos succensae quattuor alma
Stabant luce Faces. Radiis tum augescere coepit,
240Quae prius huc se detulerat, talisque refulsit,
Quale foret, Martis si Juppiter igne rubēret.
Provida mens, quae cuncta regit, quaeque ordinat illic
Muniaque atque vices, jam fecerat undique ovantes
Conticuisse choros. Tum vox mihi venit ad aures:
Si mihi mutatur color, ipse stupescere noli;
Namque hunc mutare omnes, me dicente, videbis.
Sede mea, heu! sede mea, heu! sede meapte,
Quae Natum vacat ante Dei, injuste ille potitur,
Qui nostrum tumulum foedam facit esse cloacam
250Sanguinis, ac purĭs, gaudet quibus ille scelestus,
Hinc qui pulsus abit. Dixit; Caelumque colore
Undique conspersum vidi, quo se induit olim,
Sole ex adverso, sub mane aut vespere, nubes.
Ac veluti, secura sui, et sibi conscia recti,
Audit ut alterius facinus, formidine honesta
Corripitur mulier; sic os est versa Beatrix.
Tali, ex defectu Solis, ferrugine Caelum
Tum reor indutum, quum summa est passa Potestas,
Exin sic fari conversa est voce secutus,
260Ut non plus versa est facies. Non alta cruore
Et Lini et Cleti atque meo, ut sibi quaereret aurum,
Sponsa fuit Christi; sed enim Pius atque Calixtus,
Sixtus et Urbanus mortem oppetiere cruentam,
Post multum fletus, ut gaudia ad ista venirent.
Non mens nostra fuit, quod successoribus olim
Christiadae partim ad dextram partimque sinistram
Astarent; non quod claves, quas ipse recepi,
Vexilla ornarent, gentem bellantia contra
Baptismo ablutam; non quod mea sancta favores,
270Mendaces venumque datos, signaret imago;
Quare ego persaepe indignor, cumulorque pudore.
Pastorum sub veste, lupi per cuncta videntur
Pascua. O tutela Dei, cur lenta quiescis?
Sanguine fidentes se Vascones atque Cahorsi
Nostro implere parant. Quam tristem exordia finem
Tam bona contigerunt! Sed mens ea provida certe,
Quae per Scipiadam totum regnare per orbem
Asseruit Romae, veluti mihi credere par est,
Jam cito succurret. Tuque o, qui deinde redibis
280Mortalem in mundum, fili, tu labra reclude;
Quaeque ego non sileo, noli tunc ipse silere. —
Alba nivis veluti labuntur vellera Caelo,
Quum Sol ingreditur glacialis cornua Caprae;
Aethera sic totum sursus candescere vidi;
Atque triumphantes, quasi vellera, surgere Luces,
Quae jam nobiscum fuerant. Has ipse sequebar
In sublime oculis, donec distantia multa
Intuitu eripuit. Sursus me diva Beatrix
Cernere cessantem aspiciens: tua lumina, dixit,
290Flecte agedum terris, ac cerne es quomodo versus.
Ex quo ante aspexi, vidi me ivisse per omnem,
Quam prima ex medio ad finem plăga conficit, arcum.
Hinc mare trans Gades, quod stulte intravit Ulysses,
Litus et hinc unde evecta est Europa, videbam.
Plus etiam areolae istius tunc cernere possem,
At mea Sol ibat subter vestigia, plusquam
Zodiaci signum lapsus. Ex vulnere Amoris
Saucia, et in dominam semper defixa cohaerens,
Mens mea rursum illi convertere lumina avebat.
300Si, quae pascendis oculis Natura paravit,
Aut ars, ut mentem caperet, vel picta colore
Vel carne ex viva, jungantur pabula in unum
Omnia, nil essent, si, quae mihi dia voluptas
Tum fuit, ut vultum vidi, aequiparetur eisdem.
Illius intuitu mihi virtus indita, nido
Eripuit Ledae; Caelumque evexit in altum
Prae reliquis, celerique magis vertigine volvens.
Nullum habet haec regio, vivissima et alta, locorum
Discrimen: sunt cuncta eadem atque simillima formis.
310Non ego propterea qua tunc in parte Beatrix
Me posuit, norim. Ast ea, cui mihi mente patebant
Condĭta, sic coepit ridens ac laeta profari,
Ut vultu exsultare Deus sit visus in illo:
Hinc, velut ex meta propriaque ab origine, motus
Incipit, et medium sistens, et cetera volvens.
Non locus hoc Caelum cohibet, nisi Numinis una
Provida mens; unde exit Amor, quo volvitur ipsum,
Ac virtus quae exinde fluit. Lucisque et amoris
Circulus hunc cingit, reliqui ut cinguntur ab ipso:
320Quique hunc praecingit, regit atque intellegit unus.
Non alius motum istius mētītur, at ipse
Mētītur reliquos, veluti de quinque duobus,
Aut bis quinque, decem fiunt. Jam noscere posses
Quomodo radices hac mittit tempus in urna,
Atque aliis frondes. Oh rerum dira cupido,
Quae sic mortales mergis, ne tollere ab undis
Quisquam oculos valeat. Bene floret recta voluntas,
Imber at immodicus bona dat flaccescere pruna.
Integritas animi atque fides reperitur in unis
330Dumtaxat pueris; quae post lanugine nondum
Effugit inspersis mālis. Quidam abstinet esca
Balba loquens, qui quemque cibum mox ore soluto
Usque vorat. Quidam audit amatque parentem
Balba loquens, qui ore hinc liber mortem optat obire.
Candida sic pellis natae fit nigra decorae
Illius, qui mane diem, qui vespere noctem,
Adveniens abiensque refert. Tu talia noli
Mirari, reputans animo, rectore carere,
Atque ideo humanam converti in devia gentem.
340Ante autem hiberno Jani quam tempore mensem
Extrudat quae neglegitur centesima , talis
Orbibus edetur late rugitus ab hisce,
Ut, quo sunt puppes, sors exspectata revolvet
Proras, ac recto procedet tramite classis,
Veraque post flores prorumpent denique poma.