116Dum sic haererem dubius, quod luce carerem,
Ilicet ex ipso, qui jam restinxerat, Igne
Prodivit vox, atque sibi me advertere jussit.
Dum lucem amissam repăres, pensare juvabit
120Interea hanc fando. Dic ergo, ac incipe: quonam
Mens tua directe tendit? Ne rere peremptam,
Sed lucem amissam; nam, quae te duxit in istas
Felices sedes, virtute hac pollet ocellis,
Quae fuit Ananiae manibus. Medicamina, dixi,
Sponte sua, sero aut cito, quandocunque libebit,
Afferat illa oculis, per quos sese intulit ardor,
Qui me totum urit. Quod vero haec caelica regna
Laetificat sine fine Bonum, alpha omegaque scripti est,
Quod mihi amor legit aut leviter vel fortiter, omnis.
130Vox ea tunc eadem, quae me formidine lucis
Solverat amissae, curam mihi plura loquendi
Injecit: magis angusto, mihi dixit, oportet
Clarifices cribro: te dicere oportet, ad istud
Quis tibi proporro signum direxerit arcum.
Tunc ego: Per Sophiae argumenta, ac Numine chartas
Afflatas debere scio hunc fervescere amorem:
Namque bonum, vix percipitur, succendit amorem,
Succenditque magis, quanto bonitatis habere
Percipitur majus. Quae Essentia praeterit omnia
140Hinc bona, ut illius radius sit, quicquid in orbe
Extra illam bonitatis adest, ante omnia amando
Tendere in illam debet mens cujusque videntis
Id verum, in quo argumentum hoc innititur ipsum.
Hoc mihi demonstrat, qui primum ostendit Amorem
Res esse ante omnes, quae cuncta in saecula vivant;
Auctor et id verax monstrat, de se ille locutus
Amramidae: omne bonum pandam. Tu ostendis et ipse
Qui, magnam prae aliis alte praeconibus orsus
Historiam, arcanum terris caeleste revelas. —
150Ac tunc ille mihi: nativi luminis usu
Auctorumque fide, quae non hoc dissonet, actŭs,
Praecipuum servare Deo reminiscere amorem;
At dic praeterea, nunquid te vincula ad illum
Altera deducant; quot nempe hĭc dentibus ardor
Cor tibi demordet. Sensi quid verba sonarent
Christi Aquilae; sensi quo me traducere vellet.
Quare iterum coepi: Morsūs quotcunque revolvunt
Corda Deo, coiere meum succendere amorem.
Conditus et mundus, mihi tradita luminis aura,
160Dirum, quod, vita ut fruerer, letum ille subivit,
Gaudiaque, ut mihi, sic omni sperata fideli,
Ac memorata prius, pelago fallacis amoris
Abstulerunt, verique dedēre attingere ripam.
Sum frondes etiam, sese quibus induit hortus
Aeterni Agricolae, tanto impertitus amore,
Quantum his ille boni summus largiverit Auctor.
Vix ea, per cunctos late dulcissimus axes
Insonuit cantus; reliquosque secuta Beatrix,
Ipsa etiam Sanctus, sanctus, sanctus quae canebat.
170Lumine ut abruptus discedit somnus acuto;
Nam fulgore, oculi tunicas qui permeat omnes,
Excutitur vis visendi, et commota recurrit:
Ipse autem vigilans, quicquid circumspicit, horret,
(Tam sensu ille caret!) dum mens res aestimet aeque;
Sic mihi tunc oculis oculorum luce suorum
Quisquilias omnes abjecit diva Beatrix;
Qui plus quam longe fulgebant milia mille.
Clarius hinc, quam ante, aspexi, ac de Lumine quarto,
Quod prope nos vidi, stupefactus mente rogavi.
180Ac mea tum Mulier: Virtus quam prima creavit,
Prima hīc est Anima; atque suo hoc in lumine laeta
Factorem intuitur. Ceu frons impulsa cacumen
Incurvat vento ac relevat, virtute suapte,
Quae sursum attollit; sic ipse, ut talia sensi,
Miratus feci: mox fandi accensa cupido
Me propere erexit; fudique has pectore voces:
O unum aeterna maturum ex arbore pomum
Ortum, antique Pater, cui femina quaeque jugali
Vincta toro, est nurus ac proles, reverenter, et omni
190Te precor obsequio, mecum dignare profari:
Quod cupio, ipse vides; ac proinde ostendere mitto,
Ne tua verba morer. Qualis quum tegmine operta
Belua dat motus, ex ipsa veste revelat,
Motus sectanti, cupido quod pectore versat;
Sic prima illa Anima ex claro, quo involvitur, igne
Nosse dabat quantum cuperet mihi reddere voces;
Mox ait: Haud opus est tua tu mihi vota reveles,
Quippe ea plus novi, quam tu certissima nosti:
In speculo haec etenim video, quod imagine viva
200Cuncta refert, quum nulla potest id imago referre.
Scire cupis, quantum sit lapsum temporis, ex quo
Me Deus omnipotens florente locavit in horto,
Haec ubi ad ascensum tantum te reddidit aptum;
Quamque diu hunc colui, et quae tantae Numinis irae
Causa fuit; quae verba inveni, et qualibus usus.
Non fuit, o fili, pomum mihi causa comestum
Exilii, at voluisse datum transmittere signum.
Ex quo proinde loco excivit jam diva Beatrix
Vergilium, quattuor mihi milia, tercentosque
210Atque duo, optanti has sedes, Sol attulit annos;
Ac novies centum vicibus trigintaque vidi
Hunc, dum vitam agerem, cunctos remeare per orbes.
Qui mihi tum sermo fuit, est dilapsus ab usu,
Ac prius interiit, quam, nunquam explebile, Nembrot
Aggrederetur opus: non immutabile quippe est
Quicquid ab humanae pendet moderamine mentis,
Quae sequitur Caelique vices ac signa regentis.
Dat Natura loqui; sed qua ratione modoque,
Deserit arbitrio, prout est humana voluntas.
220Unum, quum me mortalis jam vita tenebat,
Supremum dixere Bonum, a quo gaudia manant,
Ac me purpureo circumdat lucis amictu:
Hinc dictum est Eli; nam, qui vos temperat, usus
Frondibus est par arboreis, quarum altera surgit,
Altera descendit. Montem, qua se altius undis
Attollit, nullo conspersus crimine primum
Deinde reus, colui ex hora prima usque secundam
Quum Sol quadrantem sexta mutaverit hora.