448Quum Phoebus Phoebique soror, Latonia proles,
Ariete Lībraque obtecti, statione videntur
450Opposita, zonamque illis facit unus horizon,
Quantum est ex puncto, quo Caeli ex vertice uterque
Aeque distat, ad id quo zona abscedit ab illa,
Tantum conticuit, vultu ridente Beatrix
Inspiciens punctum, quod me devicerat; inde
Sic est effata: Haud posco, quod discere quaeris;
Namque mihi est visum, quo tempora cuncta locique
Consistunt omnes. Non ut sibi quaereret ullum,
(Quod nequit esse), bonum; verum ut sese esse pateret,
Aeterna sua in aetate, ac trans temporis aevum,
460Ut sibimet visum, quin hoc conceperit alter,
Ipse novos aeternus Amor produxit Amores.
Nec piger ante fuit: Domini quum spiritus undas
Se super has ferret, non post atque ante fuerunt.
Forma ac materies pariter, junctaeque meraeque,
Prodivere, omni vitioque ac labe carentes,
Non secus atque arcu tria tela emissa trichordi.
Utque in crystallo et vitro ac Phaëtontide gemma
Translucens radius, non ocius attigit illam,
Quam, sese insinuans, pervadat lumine toto;
470Artificis summi ex manibus sic tota triformis
Prodiit, exordii nullo discrimine, moles.
Conditus est quoque in hac ordo, rebusque creatis
Impositus: quae praestant puro actu, orbe supremo;
Quaeque potestate , extremo; et quae utrisque, locatae
Sunt medio, his vinclis, quae nil abrumpere possit.
Hieronymus, multa ante orbem jam saecla creatas
Angelicas dixit mentes; sed scripta refellunt
Hŏc afflata Deo; quod tu potes ipse videre,
His si animum vertas: ratioque hoc ipsa refutat,
480Motores tanta mancos aetate fuisse.
Quomodo jam fuerint, quandoque, ubinamque, creati
Tu scis; atque tibi trina est expleta cupido.
Haud quisquam numeret bis dena ita tempore parvo,
Quam pars illorum turbavit, pabula vobis
Praebentem, terram. Pars altera perstitit; atque
Exin hac fungi coepit, quam conspicis, arte
Tam volupe, ut nunquam desistant volvere circum.
Illius, in quem vidisti omnia pondera toto
Congruere ex mundo, malesana superbia tantae
490Causa fuit cladis. Quos hic assistere cernis,
Perstiterunt animo mites, sibi habere professi
Ex bonitate Dei, quod tam tuerentur acute.
Quare, his pro meritis, illorum Gratia lumen
Auxit, et in recto fuit offirmata voluntas.
Nec dubitare volo, at scito quod Gratia sese
Attribuit meritis, aditus prout panditur illi.
Jam super his rebus, non auxiliantibus ullis,
Multa putare potes, mea si tibi verba notentur;
At, quoniam in terris tradunt ex sede magistri,
500Quod mens Angelica, et vult, ac intellegit, atque
Commeminit, dicam ulterius, cognoscere clare
Ut verum valeas, quod valde obnubilat error.
Angelicae mentes, ex quo se Numinis ore
Laetificant, illinc nunquam se deinde remorunt,
Cuncta ubi cernuntur: non intercīditur illis
Rerum proinde nova veniente ab imagine visus;
Nec, quod divisum est ideo revocare necesse est.
Quare ibi mortales vigilando somnia condunt,
Dicere dum verum, vel non hoc dicere, credunt:
510Major at hōc culpa atque pudor. Non calle Sophorum
Vos gressum fertis: sapientes tanta videri
Cura animum trahit, atque frui rumore secundo!
At magis hoc etiam hic fertur, postponere sanctas
Quam tabulas, aut has in vanos vertere sensus.
Nec reputant, quanti steterit sevisse per orbem
Numinis hoc verbum, et quantum sit gratus eidem
Huic humilis quicunque haeret. Clarescere quaerunt
Ingenio; atque ideo sacri sua quisque reperta
Praecones iterant, Evangeliumque siletur.
520Asserit hic Lunam, quum mortem Christus obivit,
Detorsisse viam, atque objecto corpore Solis
Impediisse jubar, ne terrae attingeret oras.
Alter ait lucem sponte abscessisse suapte,
Atque ideo, velut Abramidas, caligine densa
Hispanos late tectos Indosque fuisse.
Non tot habet cives Florentia nomine Bindos
Ac Lapos, quot sacra sonant per pulpita in anno
His similes fabulae; ac vento grex pastus inani
Hinc redit; ipse nocens, quod non mala pascua vitet.
530Non: ite, ac populis vanas divendite gerras,
Dixit discipulis Christus; sed, tradite Caeli
Doctrinam veram; atque illi sibi scutaque et hastas
Ad pugnam ex hac condiderunt, ut cordibus almam
Insererent Christique fidem et virtutis amorem.
Scommata nunc vanique crepant per pulpita lusus;
Dummodo et effusum det risum turba, cucullus
Inflatur, nec quicquam ultra est inquirere cura:
Si volucrem vero, latitantem in acumine, posset
Cernere, cerneret et veniam, cui credula fidit.
540Usque adeo in terris haec insipientia crevit,
Pollicitis ut quisque fidem sine teste quibusvis
Praebeat. Inde suem multa pinguedine divus,
Ac sue pejores alios, Antonius implet,
Gentibus absque typo conflata numismata solvens.
At, quia digressi sumus, eja age, lumina rectae
Redde viae, ut brevietur iter, tempusque rependat.
Angelicam turbam, nec mens humana, nec ora,
Dinumerare queunt. Si, quae Babylone revelat
Visa sibi Daniel, reputes, latuisse videbis
550Certum hujus numerum, quamvis tot milia vidit.
Tot Lux prima modis, quae totam illuminat, illi
Inseritur, quot sunt queis sese inserit; et quia
Insitio parit ardorem, impar fervet in illa
Dulcis amor. Cernis quam late alteque patescat
Vis immensa Dei, quae tot specularia fecit,
Queis sese infringit, dum semper permanet una.