789O animae electae, cenae quae accumbitis Agni,
790Tali vescentes dape, quae vos jugiter explet,
Si prius hĭc mortis quam dedant tempora, vestris
Quod cadit ex mensis, divino munere, paulum
Praelibat, mentes immenso intendite quaeso
Illius ardori, atque sitim irrorate parumper:
Vos semper fontem hauritis, quo tendere totis
Hĭc inhiat votis. Sic est effata Beatrix;
Assimilesque rotis, laetae se vertere circum
Coepere illae Animae, flammantes more cometae.
Machinulae veluti, quae tempora digerit, orbes
800Sese ita convolvunt, ut, siquis viderit illos,
Alter vix agitur, velociter evolat alter;
Sic choreas Animae ducebant dispare motu;
Motuque ex ipso, aut citior vel tardior esset,
Esse his laetitiae majusque minusque patebat.
Tum chorea ex una, reliquis quae pulchrior ibat,
Ignis quidam exit, quo nullus clarior usquam;
Atque, Beatricem triplici vertigine lūstrans,
Talem edit cantum, mihi mens quem reddere nescit:
Propterea sileam, nimium nam vividus istis
810Sunt sinibus color, humana et mens atque loquela.
Deinde Beatrici, sistens, sic ille profatus
Est ignis: Dilecta soror, quae talia fundis
Vota precesque pias, ut amico evellar ab orbe,
Ecce assum, ardentique tuo sum promptus amori.
O lux clara viri, illa refert, cui tradidit olim
Noster Erus claves, quas hac de sede beata
Is tulit in terras, prout est tibi corde voluntas,
Hunc scitare, oro, ac Fidei argumenta require,
Qua super aequŏreas ivisti interritus undas;
820Non te equidem latet an bene credat speret ametque,
Quum visum intendas, quo sunt cuncta ordine picta;
At, quoniam regno cives asciverit isti
Vera Fides, est proinde bonum ut de hac ille loquatur
Ejusdem in laudes. Veluti sese instruit atque
Discipulus silet, ante suus quam lemma magister
Proponat, non ut solvat, verum approbet illud;
Sic ego me armabam, responsum rite daturus.
Dic, bone Christiada, est ille orsus, et intima pande:
Quid sit fare Fides. Dicenti talia frontem
830Extuli, et inde meae converti lumina Divae:
Illaque continuo mihi nutu indulsit, ut undam
Interno ex fonte elicerem. Sum proinde locutus:
Gratia, quae me dat primo mea sensa Magistro
Pandere, concinnis eadem det promere verbis;
Vera Fides, dixi inde sequens, ut tradidit olim
Ille tuus frater, qui tecum tramite recto
Ire dedit Romanam urbem, substantia rerum
Est quae sperantur, rerumque est argumentum
Quae cerni nequeunt: talem certe arbitror esse.
840Rite putas, rettulit, si cur «substantia« dicta est
Atque «argumentum« noscas. Quae sedibus istis,
Dixi ego respondens, manifesta in luce videntur,
Sunt adeo in terris oculis abscondita, ut ună
Hisce det esse Fides; cujus fulcimine nixa
Erigitur Spes; atque ideo substantia fertur:
Ex qua deinde Fide, absque alia ratione, struendum
Est ratiocinium: ex quo dicitur «argumentum«.
Tunc ille est fatus: quicquid doctrina revelat
In terris, tam clare hominum si quisque teneret,
850Artibus haud esset locus ingeniisque sophistae.
Sic Amor ille inquit, farique est inde secutus:
Ponderis atque notae, veluti decet esse, numisma
Hoc satis est visum; vere hoc tua continet arca?
Certe equidem, rettuli, tam clarum tamque rotundum,
Ut typo in illius mihi nil dubitare supersit.
Haec tam gemma nĭtens, cui virtus nītitur omnis,
is rursum, unde tibi venit? Qui plurimus imber
Flaminis aeterni divina volumina large
Irrigat, hanc, dixi, mihi tam monstravit aperte,
860Ut comperta minus det signa geometra nosse.
Quomodo sed noscis, rettulit, quae tradita sanctis
Sunt tabulis, divino afflatu scripta fuisse?
Sunt rerum eventus testes, quibus arte creandis
Omnino Natura caret. Tunc ille vicissim:
Hos tamen eventus, qui debent ante probari,
Quisnam te certum facit indubiumque, fuisse?
Nemo tibi hoc jurat. Christi si jura secutus
Est sine prodigiis mundus, devictaque cessit
Caeca superstitio, longe super omnia majus,
870Dixi, est prodigium. Nam tu, jejunus, et omni
Indigus auxilio, es fidens ingressus in agrum,
Felicem ut sereres plantam, quae uberrima vitis
Jam fuit; at nunc dumum degeneravit in asprum.
Haec ubi sum fatus, cunctos vox una per orbes
Insonuit: «Sint cuncta Deo per saecula laudes«.
Tum Vir jam me scitatus, sic singula quaerens,
Ut foret extremas jam nunc accedere frondes,
Fari iterum coepit: Dominatrix Gratia mentis
Hactenus ora tibi pandit, quo rite decebat;
880Quare ego cuncta probo: sed nunc te promere oportet,
Et quae credis, et unde vēnit quod talia credas.
Spiritus alme, Pater, qui claro in lumine cernis,
Dixi ego, quod sic credideras, ut quamlibet aevo
Grandior, ad tumulum juvenem superaris eundo,
Tu formam Fidei, causamque hujusce requiris;
Atque ego sic tibi nunc refero: Mihi creditus unus
Aeternusque Deus, Caelos qui immobilis omnes
Ipse movet, desiderio atque ipsius amore.
Nec Metaphysicae, Physicaeque scientia tantum
890Hoc mihi perspicue ostendit; sed lumine ab ipso
Hinc veniente, patet; sanctorum nempe vetustis
Ex Vatum tabulis, et quas scripsistis, ut ardens
Spiritus aetheriis in vos est lapsus ab oris.
Creditur et persona triplex, substantiaque in illis
Una, adeo ut sumus et pariter sum dicere possit.
Haec Evangelium mihi dat persaepe videnda.
Hoc est principium, credendi est ista favilla,
Quae fit deinde meo vivax in pectore flamma,
Effunditque jubar, clarum velut aethere sidus.
900Qualis erus famulum, quum nuntia laeta ferentem
Audit, ut is siluit, cupidis amplectitur ulnis;
Sic, bene me dicens cantu, ter circuit illud
Lumen apostolicum, quo praecipiente locutus
Ante fui: tam grata illi mea dicta fuerunt!