561Attonitus valde, Comiti sum versus, ut infans
Se trepidum vertit, sibi quo fiducia major.
Illaque, uti mater, quae protinus anxia nato
Succurrit, dictisque regens solatur anhelum:
Nescis te esse in Caelis? nescis omnia, dixit,
Hic sancta? et cuncta ex sancto procedere amore?
Quomodo te visus mutasset, quomodo cantus,
Jam nunc scire potes, quum adeo sis murmure motus.
In quo si voces exceperis aure precantes,
570Nota tibi vindicta foret, quam deinde videbis,
Ante diem quam summum obeas. Non caelicus ensis
Amputat aut tarde aut propere, nisi mente manentis
Hunc pavide aut cupide. Ast alio jam lumina verte;
Quippe Animas multas, si verteris, inde videbis.
Non secus ac jussus feci, centumque micantes
Conspexi globulos, qui se per mutua junctis
Ornabant radiis. Haerebam fixus, ut ille
Qui pavidus tacito condit sub pectore vota,
Pandere non ausus, nimium nam poscere credit.
580Tunc, qui prae reliquis erat et magis amplus et ardens,
Accessit, cupidusque meis occurrere votis:
Si tibi nota foret, dixit, studiosa voluntas
Quae nos incendit, jam nunc deprompseris ultro
Quae sub corde premis. Sed, ne mora forte retardet
Tangere, quo pergis, finem, his, quae poscere parcis,
Responsum reddam. Montis, cui moenia dorso
Cassinum tollit, culmen decepta petebat
Pravaque gens morum. Huc primus venerabile nomen
Illius ipse tuli, terrae qui vexit in oras
590Verum, quod mentes adeo in sublimia tollit;
Atque hinc tanta meis arrisit gratia coeptis,
Impio ut a cultu, mundum qui invaserat omnem,
Protinus evalui populos revocare propinquos.
Hi reliqui et globuli, mortales ante fuerunt
Contemplatores, illoque ardore calentes,
Unde venit sanctis pomisque ac floribus ortus.
Hic est Macarius, nec non Romualdus, et illa
Fratrum lecta cohors, sua quae vestigia claustris
Fixit, propositique tenax, immotaque corde.
600Haec ait: atque ego contra: Ex quo mihi faris amore
Ac bono ab aspectu, quem cerno in Lucibus istis,
Usque adeo laxata mihi est fiducia, quantum
Flos a Sole rosae, totum quum pandit ad auras
Purpureum calathum. Quare, si gratia possit
Tanta venire mihi, quaeso, pater optime, luce
Qua loqueris pulsa, propriam da cernere formam.
Hoc tibi tunc dabitur, mihi rettulit ille vicissim,
Supremum, frater, quando perveneris orbem,
Inveniunt ubi vota suam cujusque quietem.
610Integra, matura, ac perfecta ibi quaeque cupido est.
Semper ubi fuerat, pars est hōc omnis in uno;
Nullo est namque loco, nullique innititur axi.
Nostra hanc in sedem sese scala ardua tollit,
Proptereaque nequis illius cernere finem.
Usque huc Angelicis per somnum vidit Jacob
Spiritibus plenam. Sed nunc ascendere celsos
Nemo gradus curat: sunt nunc dispendia chartae,
Quae vitae praecepta dedi; spelaeaque facta
Sunt nunc coenobia, et vitiati quisque cucullus
620Furfuris est saccus. Nullum Deus odit iniquum
Tam fenus, quam qui monachorum pectora fructus
Insanire facit. Quodcunque Ecclesia parcit,
Cedere eis debet, Christi qui nomine poscunt,
Sanguine nec junctis, nec deterioribus ullis.
Est caro blanda nimis; bona nec primordia terris
Sufficiunt, veluti quercūs non sufficit ortus
Edendam ad glandem. Coepit sine pondere Petrus
Argenti atque auri; atque ego per jejunia tantum
Perque preces posui, atque humilis Franciscus asylum.
630Si tu principium spectes, et quo iverit inde,
Ex albo aspicies nigrum: at mirabile versus
Jordanis minus est retro, fugitivaque ponti
Unda, volente Deo, quam nunc hic ferre medelam.
Talia sic fatus, sociis se adjunxit, et unā,
Turbinis assimilis, confestim ascendit in altum.
Innuit, atque uno mulier dulcissima nutu
Per scalam extemplo post illos impulit ire:
Tam meă virtute illius natură revicta est!
Non hic perque imas valles montesque per altos
640Est adeo rapidus cursus, mihi quantus eunti
Tum fuit. Astriferas sic rursum ascendere sedes
Evaleam, lector, pro quo mea crimina ploro,
Pectoraque illacrimans pulso: non tempore tanto
Admorīs digitum, tactoque retraxerīs igne,
Quo tunc Ledaeum vidi ac sum ingressus in astrum. —
Illustres ignes, magna virtute potentes,
A quibus ingenium totum mihi, quodlibet hoc est,
Esse reor: vobiscum erat is, qui temperat omnes
Mortales vitas, quum Tuscas sum ortus in auras;
650Quumque mihi posthac ascendere contigit orbem,
Qui vos circumagit, regio mihi dedita vestra est.
Vos supplex oro; toto vos pectore posco
Virtutem tantam, qua summum attingere punctum
Evaleam tandem, quod me nunc attrahit ultro. —
Numinis aspectus, dixit mihi Diva, propinquat;
Est opus ergo tibi visus sit clarus et acer.
Ante ideo, quam ultra venias, spatia ampla viarum
Mensa vide, et quotus est tua sub vestigia mundus;
Ut tua, laetitia exsultans, mens se offerat ultro
660Deinde triumphanti, venienti ex aethere, turbae.
Tunc ego sum septem, demissa fronte, remensus
Transgressos orbes; terramque ita corpore parvam
Aspiciens risi: atque ideo laudabile duco
Consilium quod eam temnit, rectique vocari
Posse probum, qui alias volvit sub pectore curas.
Est mihi visa, carens maculis, Latonia Virgo,
Corpore quas fieri denso raroque putavi.
Sustinui ardentem nati ex Hyperione vultum,
Ac prope Mercurium ac Venerem se volvere vidi.
670Deinde mihi natum patremque apparuit inter
Temperies Jovis; et varios quae causa recursūs
Efficiat, novi. Septem haec errantia signa
Vidi equidem, qua sese mole, graduque citato,
Circumagunt, quantoque simul discrimine distant.
Denique, Ledaeo rapimur dum sidere circum,
Areola haec, tanto dat nos quae insurgere fastu,
Tota mihi est visa, ad pelagi usque ex collibus undas;
Deinde oculos pulchris converti rursus ocellis.