338XX. Quum, qui terrarum tractus illuminat omnes,
Deficiente die, nostris discedit ab oris,
340Quod sōlo illius splendebat lumine, Caelum
Lucibus ornatur multis; quibus una refulget.
Haec mihi tunc animo Caeli succurrit imago,
Quum mundi illiusque ducum venerabile signum
Conticuit: siquidem Luces fulgoribus illae
Continuo micuere novis, cantumque dedere,
Quem mea nunc frustra mens aegra referre laborat.
Dulcis Amor, qui te ridenti lumine velas,
Oh quantum es tibiis tunc his ardescere visus,
Queis tantum sanctae spirabant flamina curae!
350Postquam illae angelicum cantum carae atque micantes
Desierunt gemmae, quas sanctum ornare videbam
Sidus, continuo murmur mihi venit ad aures,
Non secus ac fluvii; qui, vertice montis ab alto
Praecipitans, sese clarus per confraga volvit,
Testatus quanto descendat ab ubere venae.
Utque sonus citharae normam ex cervice capessit,
Eque foraminibus, quo inflatur fistula, ventus;
Haud aliter volucris per collum protinus illud
Ascendit murmur, non sequius atque foratum
360Hoc esset. Vox hic est factum; emissaque rostro
Dicta dedit, nostrae ad formam modulata loquelae,
Qualia cor meum, ubi a me sunt conscripta, manebat:
Partem, mortales aquilae qua cernere Solem
Ac perferre solent, in me nunc inspice, dixit;
Quippe inter Luces, ex queis mea constat imago,
Hae reliquis praestant, oculus meus unde refulget.
Ille orbe in medio rutilans, quasi pupula, sancti
Pneumatis est cantor, sanctam qui transtulit Arcam:
Nunc cantūs novit pretium, ex mercede relata
370Nempe pari, in quantum fuerit cantare voluntas.
Ex his quinque, supercilium condentibus, ille
Proximior rostro, maerentem est funere nati
Solatus viduam: nunc novit Numina quantum
Vana sequi noceat, Christique absistere lege,
Hanc dulcem expertus vitam, oppositamque dolentem.
Quique exinde oculi sequitur vicinus in arcu,
Est hic Ezechias, fixae qui tempora mortis
Produxit, vere detestans crimina vitae:
Nunc divina videt quod non sententia sese
380Immutat, quamvis hodierna in crastina vertant
Rite preces fusae. Sequitur qui proximus illi,
Byzantii ad litus, cum legibus, urbe relicta
Romulea, is venit mecum, ut sibi summus haberet
Pastor in hac sedem: bona mens mala multa creavit.
Nunc sibi non nocuisse malum, quod prodiit actis
Ipsius inde bonis, discit; licet omnis ab illis
Mundus perniciem patitur. Quem cernis in arcu
Declivis cilii, est Guilelmus, terra peremptum
Quem deflet, Carolum et Fridericum vivere plorans:
390Nunc videt, aspectu regis jus fasque colentis
Quam gaudet Caelum; atque hoc ipso lumine pandit.
Quis terris credat cilii curvamine in isto
Lucibus ex sanctis Ripheum splendescere quintam
Dardanidem? Divina viro nunc gratia multum
Inspicitur, plusquam liceat cognoscere mundo,
Immensum quamvis nequeat contingere fundum.
Qualis in aetherios tractus se tollit alauda,
Dulce melos geminans, ac mox contenta quiescit,
Tanquam supremae vocis dulcedine plena;
400Talis visa mihi est placiti omnipotentis imago,
Ad cujus libitum sunt omnia, qualia constant.
Quamvis ipse meum, ut pellucida vitra colorem,
Celarem dubium, non sum tamen ore silere
Ulterius passus; nam me illud pondere toto
Impulit effari: proh quae sunt talia! dixi;
Magnaque continuo splendescere gaudia vidi.
Accenso magis inde oculo, veneranda volueris,
Ancipiti me suspensum ne mente teneret,
Respondit: Quoniam haec dico, te credere cerno;
410Quomodo sed nescis: quare non cognita credis,
Non secus ac vir, qui novit rem nomine, verum
Naturam ignorat, nisi quis detexerit illi.
Vivaque spes et caldus amor violenter Olympum
Aggrediuntur et his cedit divina voluntas:
Non de more hominum; sed vincitur illa, quod optat
Vincier, et bonitate sua devicta triumphat.
Trajanum et Ripheum miraris fulgere Caelo;
At non corporibus hi Numina vana colentes
Exierunt, at Christiadae; nam credidit alter
420Passurum, passumque alter jam funera Christum.
Ille ex inferno, quo nunquam prava voluntas
Exuitur, rursus terrena in membra redivit;
Vivaque spes hoc obtinuit, quae vota precesque
Erexit Caelo, foret ut commota voluntas,
Atque potens fieret remeandi in luminis auras.
Spiritus hinc carnem, breviter qua vixit, adeptus,
Sese illi addixit, poterat qui ferre juvamen;
Tantoque est incensus amore, ut scandere dignus
Dehinc fuerit nostras iterato funere sedes.
430Munere, mananti tantum de fonte profundo
Ut nemo ad primam visu pervenerit undam,
Ripheus justitiae fuit inflammatus amore,
Proptereaque Deus Fidei mysteria nostrae
Huic praescire dedit: quapropter credidit illam,
Noluit et cultu paedorem ferre profani,
Increpitans gentes colerent quod Numina vana:
Quae tibi sunt visae currūs assistere dextrae,
Tres Nymphae gessere vices Baptismatis illi,
Plus mille ante annos quam mos Baptismatis esset.
440Oh quantum ex oculis, queis prima haud tota videtur
Causa, procul distat, quod de cujusque futura
Fixerit Omnipotens vita! Ne prompseris audax
Judicium, mortale genus; nos quippe, tuentes
Ora Dei, nos electos non novimus omnes.
Hoc autem ignorare juvat; nam nostra voluptas
Tota est, illud velle, quod est divina voluntas.
Sic, brevem ut illa mihi visum clararet imago,
Pharmaca tum dedit: ac, veluti citharista canentis
Prosequitur vocem tali modulamine chordae,
450Unde sibi sumit magis oblectamina cantŭs;
Sic geminas Luces, aquila dicente, movere
Dictis concordes flammas vidisse recordor,
Ex geminis oculis ut fit concorditer ictŭs.