107Jamque silens, quae fatus erat, sub corde beatus
Spiritus ille suo dictis gaudebat : et ipse,
Haec eadem reputans, dulci medicabar amarum;
110Quaeque videre Deum Mulier me diva ferebat,
Haec animo dimitte, inquit; perpende quod illum
Sum prope, eique assum, qui offensas elevat omnes.
Continuo ad dulcis versŭs solacia vocis,
Qualem oculis sanctis vidi tum fulgere amorem
Praetereo; non quod mihi deest fiducia fandi,
At quia ni quis deducat, memor ipsa referri
In se mens nescit: dumtaxat dicere possum,
Quod me his intentum, tum cetera cura reliquit:
Nam jubar aeternum, se ex illius ore reflectens,
120Memet laetitia explebat. Sed lumine risus
Tunc ea me vincens: jam te verte, inquit, et audi:
Non tantum est nostris oculis aeterna voluptas.
Ut solet hic nosci ex vultu quandoque cupido,
Quum rapitur, curāque animus defigitur unā;
Sic ille, ut me converti, se Splendor habebat
Non satur eloquii, atque ait: Hoc in limine quinto
Arboris, e summo ducit quae vertice vitam,
Ac semper sese foliis ac fructibus ornat,
Sunt Animae egregiae, quae, dum vixere, cluebant
130Famā adeo, ut quaevis posset ditescere Musa.
Cornibus ergo Crucis tua lumina fige: videbis,
Nomine quam dicam, velociter ire per illam,
Non secus ac rapidus fertur per nubila fulgor.
Nomine tum Josue Lumen discurrere vidi,
Nec dictum prius aut factum dignoscere quivi.
Vidi aliud magni Maccabaei nomine; et, instar
Turbinis, in gyrum concepta ob gaudia volvi.
Hinc duo, ob Orlandum germenque illustre Pipini,
Lumina conspexi, atque oculis sum utrumque secutus,
140Fixus ut accipitrem suspectat nubibus auceps.
Mox et Guilelmus, Rinoardus, duxque Gofredus,
In Cruce paruerunt mihi, Guiscardusque Robertus;
Commixtusque aliis se Cacciaguida ferebat,
Ostendens, qualis Caeli in cantoribus esset.
Ut mihi, quidnam agerem, vel dicto aut panderet actu,
Sum latus in dextrum versus, quo diva Beatrix
Astabat; tamque illi oculos effulgere puros
Laetosque aspexi, ut nunquam sic ante solerent.
Ac veluti, quo quisque magis bene gaudet agendo,
150Hōc sibi praesentit majus virtutis adeptum;
Sic ego tum sensi, magis illam effulgere cernens,
Quod mihi, cum Caelis vadenti, creverat arcus.
Ut propere exuitur mulier, quo tincta pudore
Ante fuit, primoque genas candore colorat,
Sic oculis fuit illa meis, quum me inde reflexi,
Candorem ob sexti, quod nos exceperat, astri.
Scintillare Animas Joviali hoc sidere amantes
Vidi, nostrique eloquii formare figuras.
Litoribus veluti volucrum quum turba relictis
160It Caelo, cantum attollens, quasi pascua gratans,
Agmine nunc longo incedens, nunc orbe rotundo,
Talis, quaeque suo conclusa in lumine, cantum
Edebat volitans; varioque ex ordine formans
Nunc D, nunc I, nunc L, sese quaeque movebat
Cantando prius in numerum; ex his deinde figuris
Componens unam, stabat paulumque silebat.
O quae, Musa, tuo ingeniis das numine vires
In decus, aeternumque facis durare per aevum
Ipsosque, ac illorum in carmine regnaque et urbes,
170Me, precor, illustra, ut, quales sunt mente repostae,
Evaleam retulisse notas: fac, Diva, patescat
Versibus his nostris brevibus tua magna potestas.
Vocales triginta ac quinque, et cum hisce sonantes,
Se mihi spectandae obtulerunt; talesque notavi,
Illarum partes, quales ex ordine vidi.
DILIGITE, est omnis primi sententia picti,
JUSTITIAM: QUI DIRIGITIS TERRAM, inde secundi.
Quinti in litterulam verbi dehinc ordine summam
Convenere; adeo ut visus sit Juppiter auro
180Distinctum argentum. Luces descendere vidi
Mox alias, ac litterulae se vertice summo
Sistere in ejusdem, cantantes, arbitror, illud
Quod trahit usque Bonum, ac flammā sibi perpete jungit.
Non secus ac torrum conflictu hinc inde favillae
Protinus innumerae exsiliunt, unde omina vulgus
Ferre solet; sic plusquam mille exsurgere Luces
Sunt iterum visae, plus haec, minus illa, secundum
Aeterni arbitrium Solis, qui incendit amore.
Postquam quaeque sua requievit sede, caputque
190Ac collum Reginae avium has componere vidi.
(Hĭc opifex pingens, non indiget ille regente,
At cuncta ipse regit: virtusque est omnis ab ipso,
Quae variis hīc cuncta modis et sedibus aptat.)
Litterulae hinc aliae, steterunt quae in vertice Luces,
Contentae hīc visae in morem consīdĕre lilii,
Effigiem parvo motu implevere volucris.
O quot, justitiam nostram procedere Caelo,
Sidus dulce, tuo, gemmae mihi nosse dederunt!
Quare ipse obtestor mentem, ex qua manat origo
200Virtutis motusque tui, ut sua lumina vertat
Illuc, unde oritur fumus, qui nobilis astri
Infectat radios; rursusque insurgat in iras
Adversus, qui nunc sanctā mercantur in aede,
Structā jam tot prodigiis et sanguine tanto.
Militia o Caeli, quam ego nunc contemplor, adora
Pro tot, qui prava in terris exempla sequentes
Tramite declinant recto. Bellum ante solebat
Ense palam fieri; sed nunc fit pane negato,
Aut his, aut illis, quem dat Pater omnibus aeque.
210Ac tu, qui figis leges, ut deinde refigas,
Vivere adhuc Caelo Petrum Paulumque memento,
Quorum (proh facinus!) datur a te vinea pessum.
Ipse autem dicis: sum illius captus amore
Qui solus vitam silvis traduxit in aspris,
Et propter choreas leto est multatus iniquo,
Nullaque me Petri ac Pauli reverentia tangit.