677Quae spiranti recte ab amore benigna voluntas
Semper (ut ex malā iniquă cupidine) manat,
Has tacuisse dedit, Caeli quas dextera chordas
680Temperat omnipotens; citharaeque silentia fecit.
Quomodo caelestes Animae succurrere justis
Abstineant votis, si tunc, ut vota libenter
Ferre sibi possem, siluerunt uniter omnes?
Jure ille ac merito poenis torquetur in aevum,
Qui, res ut fluxas amet, hunc abjecit amorem.
Quale per aetherios tractus sub nocte serena
Interdum subito transcurrit lucidus ignis,
Impellens, conversa alio, sibi lumina verti
Spectantis; sidusque locum mutare videtur,
690Ni quod, qua exoritur, nil defit, et ille per auras
Solvitur extemplo; sic dextra ex parte revulsus
Spiritus est Crucis, atque hujus descendit ad imum:
Taenia nec gemmam liquit; sed clara cucurrit
Per zonam, velut ignis post alabastra refulgens.
Non secus Anchisae pia se tum praebuit Umbra,
(Siqua fides Musae, qua non est altera major),
Quum sibi in Elysiis est natus visus adesse.
O sate gente mea, (oh omnipotentis abundans
Gratia!) cui bis, ut tibi, aperta est janua Caeli!
700Sic ea Lux dixit. Versus sum protinus illi;
Mox Divam in comitem defixi lumina; et illinc
Atque hinc obstupui: talis nam ardebat ocellis
Risus, ut ipse meis fundum contingere gratiae,
Ac paradisi deliciis gaudere putavi.
Auditu ac visu hinc dulcis, verba addidit ille,
Non comperta mihi: usque adeo est arcana locutus!
Non sponte obscura est fatus, sed oportuit esse
Obscurus sermo; quoniam sententia mentem
Mortalem anteibat. Postquam deferbuit ardor,
710Ac coepit sermo ad nostrum descendere captum,
Sint tibi, o Une Triplex, audivi dicere, grates,
Qui tantum dignare meo de sanguine cretum;
Addidit inde sequens: Longam gratamque, legenti
Librum illum, cui nunquam atrum mutatur et album,
Jam mihi collectam, tu me saturare dedisti,
Nate, famem, hōc medio, quo te nunc alloquor, igne,
Hujus ope, ad tantum quae ascensum praebuit alas.
Tu reris percepta mihi tua vota superni
Principis aspectu, veluti quicunque trahatur
720Ordine prolixo, numerus subolescit ab uno;
Ac mihi propterea desistis quaerere qui sim,
Et cur hos inter videar jucundior omnes.
Haud vero abludis: majores atque minores
In speculo hic cernunt Animae, quo cuncta, priusquam
Mens ea concipiat, penitus detecta videntur.
Verum, ut divus Amor, cui jugiter haereo, qui me
Dulci ardore replet, melius sese expleat, ede
Securam ac laetam vocem: quae pectore gestas,
Omnia pande alacer; sunt jam responsa parata.
730Tunc ego me ad Divam verti: audiit illa, priusquam
Ediderim vocem; talique arrisit amico
Intuitu, ut major mihi fandi est facta cupido;
Atque ita dehinc coepi: Vobis, est maxima postquam
Visa Aequabilitas, lux mentis, cordis et ardor,
Sunt omnino pares; nam, sic est aequus uterque
Soli, qui vos igne fovet, ac lumine lustrat,
Ut nulla hŏc penitus clarari ab imagine possit.
At lumen mentis mortali, cordis et ardor,
Propter, quae non est vobis incognita, causam,
740Imparibus surgunt alis; ac deficit illa
Proinde mihi paritas, mortali stirpe creato;
Atque ideo, qua me excepsti, nisi pectore, grates
Reddere laetitiae nequeo. At, te deprecor, alma
Lux hujus gemmae, proprium da noscere nomen. —
Arboris o frons cara meae, tunc rettulit ille,
Quam mihi tam dulcis fuit exspectare voluptas,
Sum tua radix: ille, tuae qui nomina genti
Addidit, ac montem peragrat centum amplius annos
Circuitu in primo, meus ille est natus, et idem
750Est proavus tuus. Huic longum breviare laborem
Est opus incumbas, meritisque rependĕre noxas.
Circuitu in vetere (ex quo nunc quoque discitur illi
Tertiaque ac nona) integra morum et sobria cultu,
Securos in pace dies Florentia agebat.
Non ibi tunc aderant armillaeque, atque coronae;
Calceolis non ibat acu tum femina pictis,
Ac membris spectanda minus, quam divite cinctu;
Exoriens nondum terrebat filia patrem;
Fines quippe suos et dos et tempus habebant:
760Non domibus deerant gentes: non, probra pudoris
Turpia ut inveheret, rex Sardanapalus ab oris
Venerat Assyriis; ac nondum nomine collis
Ex volucrum dictus, Marii de nomine dictum
Vincebat montem; qui, tanquam vincĭtur alto
Ascensu, vincetur item subeunte ruina.
Bellincionum Bertum ego vidi incedere pelle
Atque osse incinctum, speculumque relinquere nuptam
Illius, haud fuco inspersam. Quos Nerlia cives
Clarabat gens, et pariter quos Vecchia, vidi
770Pellibus indutos nudis, dum pensa trahebant
Illorum nuptae, ac versabant pollice fusos.
O ter felices! patria decumbere terra
Post mortem certae; nec, Gallica signa petenti
Ulla erat, assimilis viduae, deserta marito.
Altera lactenti insomnis, cunabula juxta,
Praebebat puero blandis solacia verbis,
Quae prius oblectare solent matresque patresque:
Altera, pensa cŏlo ducens, astantibus acta
De Faesulis Romaque suis narrabat et Ilio.
780Par monstro tunc aut Lapus aut Cianghella fuisset,
Ut nunc aut Curius foret aut Cornelia monstrum.
Tali in laetitia morum, dulcique quiete,
Hos inter cives, et in hac adeo urbe beata,
Me dedit in lucem Maria, alte hanc matre vocante;
Zacharidaeque sacro ablutus baptismate templo
Christiadum Fidei ascitus, et nomine dictus
Cacciaguida fui. Fraterno sanguine junctus
Unus et alter erat, Morontus Elisaeusque.
Uxorem mihi ab Eridano Ferraria misit;
790Atque ea tum vestrae fecit nova nomina genti.
Induperatoris dehinc sum vexilla secutus
Conradi, qui claro equitis me ornavit honore.
Tam bene me gessi, ac placui! Comitatus iniquam
Hunc sum inde in gentem, quae, vobis debita, regna
Occupat injuste, Pastoris crimine; ibique
Gens ea me turpis mundi fallacis ab oris
Eripuit, cujus multi turpantur amore,
Atque ita, martyrium passus, sum hac pace potitus.