217XIX. Ante oculos formosa meos parebat imago,
Expansis alis, diva quae luce beabat
Insertas Animas: radianti quaeque pyrōpo
220Ardebat similis, qui tam sub Sole nĭtēret,
In mea ut ex illo resiliret lumina fulgor.
Quod sum dicturus, nec scripto aut vocibus unquam
Quis rettulit, nec cujusquam mens fervida finxit.
Vidi ego et audivi humanas emittere rostrum
Voces; quumque essent plures ea verba cientes,
Vox tamen insonuit numero prolata minori;
Atque haec fata est: Justitiae ac pietatis amatrix
Quum fuerim, in decus huc veni, quod nulla cupido
Exsuperare potest: nomen memorabile terris
230Liqui; ipsique, sequi dum clara exempla recusant,
Multa mihi laudum tribuunt praeconia sontes.
Unus ut exoritur multis ex ignibus ardor,
Multorum sic Spirituum vox una sonabat
Illa ex effigie: cui sum dein talia fatus.
O flores, decus aeterni immortale vireti,
Qui mihi in uno omnes vestros afflatis odores,
Solvite; spirantes, quaeso, quae ex tempore longo
Me torquet collecta fames; reperire nequivi
Namque cibum terris. Scio, quod, si cernere divam
240Justitiam in Caelis alius praeponitur Ordo,
Hanc vester nullo tectam velamine cernit.
Scitis, me voces vestras audire paratum,
Et dubium scitis, quo sum tot vinctus ab annis. —
Ut caput accipiter dempto sublime galero
Erigit extemplo, atque alis sibi plaudit apertis,
Ostendens sese cupidum formaque venustum;
Gratiae ita intextum divinae laudibus, illud
Tum fieri signum vidi, et sic edere dulcem
Cantum, qualem unus novit, qui gaudet ibidem.
250Mox ait: Is, qui ad mundi oras obvertit amussim,
Totque intus posuit manifesta occultaque rerum,
Non adeo ille suam virtutem expromere ibidem
Evaluit, ne immense ejusdem in mente maneret.
Hoc patet ex illo, quem caeca superbia primum
Vicit: quum ante omnes excellentissimus esset,
Quod lucem haud mansit, mĭsĕrē est prolapsus acerbus.
Inde liquet porro, naturā quāque minori
Comprendi non posse Bonum, quod, finibus expers
Omnibus, haudquaquam, nisi se mētatur ab ipso.
260Quum mens nostra igitur radius sit, oporteat unus
Illius mentis, cujus sunt omnia plena,
Naturā non ipsā suā cognoscere pollet
Sit qualis quantusque Deus. Sic Numinis alti
Justitiam mortalis conspicit, ut mare magnum;
Cujus quantumvis videat de litore fundum,
Non videt in pelago; negat alveus quippe profundus.
Non est lux equidem, nisi sit deducta sereno,
Quod non turbatur: non est lux, immo tenebrae,
Carnis nempe umbra, atque suum exitiale venenum.
270His de justitia dubium, quod mente gerebas,
Quodque tibi solvi optabas, reor esse solutum.
Ajebas etenim: ad ripas quis nascitur Indi,
Nemo ubi de Christo loquitur, nec tradita chartis
Nec dictis lex ulla patet: morum integer ille
Vivit, quantum humanae dat prudentia mentis:
Absque Fide ac sancti moritur Baptismatis expers;
Justitia est ubinam, Stygios quae hunc damnat ad ignes?
Culpa ubinam, si quod latuit, non credidit ille?
At tu quisnam es, qui vis alta in sede sedere,
280Judicium ut promas de rebus mille remotis
Milia, luminibus nec palmum anteuntibus unum?
Illi equidem, quicunque animo haec expendet acuto,
Addubitandum esset, nisi sacra volumina vobis
Desuper instarent. O terrae animalia, mentes
Obductae tenebris! Quae per se prima voluntas
Est bona, in immensum bona, nunquam a se ipsa recedit.
Id solum omnino est justum, quod consonat illi:
Nullo haec attrahitur bono, at ipsa hoc lumine gignit. —
Ut nidum supra, simul atque ciconia pullos
290Nutriit implumes, circum se vertit, et illam
Qui sunt jam pasti, erecta cervice tuentur;
Talis et effigies fuit, atque ego lumina talis
Erexi. Tot Spiritibus compulsa, movebat
Illa alas; circumque rotans, hac voce canebat:
Ut meus est tibi, qui nescis deprendere, cantus,
Divum ita consilium humanae impenetrabile menti, est.
His dictis, mansere parum illa incendia sancti
Flaminis in signo, quod Romae subdidit orbem;
Idque iterum coepit: Non ullo tempore regna,
300Qui non crediderit Christo, caelestia venit,
Aut prius, aut postquam letum est perpessus iniquum.
At Christum Christum conclamant nomine multi,
Qui, quum judicium advenient, longinquius illis
Abstabunt Christo, qui nunquam exsistere norunt.
Christiadas hos damnabit niger accola Nili
In coetus mundum Judex quum dividet ambos,
Alter ut aeternum locuples, sit et alter egenus.
Quid poterunt Persae in vestros tum dicere reges,
Illorum quum cuncta tenens delicta volumen
310Aspicient? Hīc Alberti inter cetera factum
Quod cito perscribet calamus, cernetur iniquum,
Unde involvet regnum clades horrida Pragae.
Hic luctus cernetur item, quo Gallica regna
Afficit, argentum vitians, qui saucius apri
Dente cadet. Cernetur item, quae extendere regni
Impellit fines insana superbia reges
Anglumque an Scotum. Regis cernetur Iberi
Luxuries, ac regis vita ignava Bojohaemi,
Cui nunquam optata est virtus, et cognita nunquam.
320Rectoris Solymae, signata videbitur una
Hic bonitas, multasque ostendet pagina noxas.
Clarebit pariter Siculis regnantis in oris,
Quo Pater Anchises aevo consumptus obivit,
Turpis avarities: atque, ut quam vilis et excors
Is pateat, truncis scribentur crimina signis,
Quae permulta dabunt spatio cognoscere parvo.
Et patrui et fratris pariter commissa patebunt,
Gens quibus egregia, ac gemina est turpata corona.
Hic, cui Norvegia, et cui Lusitania pāret,
330Cernere erit: quique Illyrica dominatur in urbe,
Atque typo Venetum male cusa numismata signat.
Pannonia o felix, regis si frena superbi
Excutias! o felix Cantaber, alta Pyrene
Si te nimbiferae vasto teget aggere rupis!
Hoc cuivis dat Nicosia et Famagusta videre,
Quas sua plorare et contendere Bestia cogit,
Non his absimilis, vitiis nec turpibus impar.