534Postquam Aquilam Constantiades direxit ad Ortum,
Caeli adversus iter, ductore quod ante secuta
Dardanio fuerat, centum ac centum amplius annos
Finibus Europae, prope montes illa resedit,
Ex quibus exierat; mundumque potentibus alis
Fovit, et imperio rexit; multaque deinceps
540Est postquam gestata manu, ad me denique venit.
Induperator eram, sum nomine Justinianus.
Summo, quo nunc incendor, compulsus Amore,
Ordine disposui leges, et quicquid in illis
Sive supervacuum, sive esset inane, removi.
Nondum opus aggressus, naturam exsistere rebar
Tantum unam in Christo; sed divus Agapetus egit
In veram inde fidem: illius sum dicta secutus,
Quae nunc vera adeo aspicio, ut tu conspicis ipse
Et verum et falsum in contradicentibus esse.
550Rectum iter ingressus Fidei, sum numine dextro
Magnum opus exorsus, cunctisque huic viribus haesi;
Otia nam Deus indulsit, quum juverit arma,
Queis meus attrivit dux Belisarius hostes.
Haec satis ad primum, quem feceris ante, rogatum;
At res, de qua est sermo, me his quicquam addere cogit,
Ut videas quam prave agat, et qui insigne sacratum
Hoc sibi vi rapiat, quique ausit surgere contra.
Aspice quanta hoc reddiderit venerabile virtus.
(Coepitque ex illo, quum Pallas, vulnere fossus,
560Ut regnum huic parĕret, cecĭdit). Scis ipse moratum
Esse annos ter centum Albae, dum Marte cruento
Tergemina hinc illinc pugnarunt corpora fratrum.
Scis etiam quid post raptas exinde Sabinas
Per septem reges egit, dicione propinquas
Summittens gentes, Lucretiae ad usque coactae
Interitum. Scis et pulcherrima facta Quiritum
Adversus Brennum et Pyrrhum, reliquosque potentes;
Unde sibi famam murra peperere linendam
Torquatus, Decii, et Fabii, notusque capillis
570Quintius incomptis. Hoc signum fregit et iras
Belligeras Arabum, qui se ductore per Alpes
Hannibale intulerunt, Padus unde elabitur amnis.
Deinde sub hoc juvenes claros egere triumphos
Scipiades et Pompejus; collique molestum
Esse illi est visum, quem subter es ortus in auras.
Quum fuit hinc tempus, quum Caelo est denique visum,
Mundum, more suo, dulci componere pace,
Est illud, Roma tradenti, Caesar adeptus;
Quaeque id praeterea ex Varo ad Rhenum usque peregit,
580Sequana sat norunt Araraeque Isaraeque fluenta,
Et quot sunt amnes, Rhodanus quibus intumet ingens.
Quod gessit vero postquam exiit urbe Ravenna
Ac transit Rubiconis aquas, est paene volatus,
Quem nec lingua sequi, nec penna celerrima posset.
Agmina in Hispanas terras traduxit, et urbem
Mox ad Dyrrhachium: Emathios tanto impete campos
Perculit, ut dolor ad Nili pervenerit oras.
Rursus ad Antandrum et rapidum Simoënta redivit,
Unde ante exierat, quo martius accubat Hector.
590Illinc discessit, Ptolemaeum ut plecteret armis;
Utque Jubam opprimeret, terras properavit ad Afras.
Occiduam in partem vestram se deinde revexit,
Quo tuba natorum Pompeji ad bella vocabat.
Gesta sub Augusto cum Bruto Cassius antris
Latrat in infernis; Mutina atque Perusia narrant.
Luget adhuc Cleopatra suum miserabile letum,
Quod sibi conscivit, positis ad membra colubris.
Hoc duce Erythraei rubras pervenit ad undas:
Hoc duce composuit mundum, tantaque potiri
600Pace dedit, qua clausa feri sunt limina Jani.
At, quod per terram, quae illius subdita juri est,
Fecerat, et quod venturos fecisset in annos,
Fit valde obscurum ac parvum, si Caesaris illud
In manibus tertii, studiis et pectore puro
Atque oculo inspicitur; quippe huic divina, loquenti
Quae mihi justitia inspirat, concessit ut irae
Vindictam ipsius faceret . Mirare quod addam.
Deinde Titum ultrices pertraxit sumere poenas
Expensae ultricis poenae pro crimine primo.
610Quum Longobardas passa est Ecclesia clades,
Illius huic magnus protectus Carolus alis
Attulit auxilium, victorque coërcuit hostes.
Nunc tu nosse potes, quantum sit crimen in illis
Quos super arguerim, qui sunt tot causa malorum
Quae vos affligunt. Huic Gallica lilia signo
Alter praeponit, partique hŏc vindicat alter;
Cernere et est dubium, quisnam vehementius erret.
Arma Ghibellini, sed signo hoc absque verendo,
Arte sua capiant: male nam se protegit illo,
620Qui se justitia abjungit. Nec Carolus iste
Cum Guelphis huic bella ferat, formidet at ungues,
Vellera majori qui detraxere leoni.
Saepe patrum nati fleverunt crimina: neve
Credat, ut illius praeponat lilia, signum
Vertere velle Deum. Parvum hoc complectitur astrum,
Quos opus in terris exercuit atque labores,
Ut sibi post mortem părĕrent memorabile nomen.
Quum mens huc tendit, terrestri dedita curae,
Est opus illa Dei minus incendatur amore.
630Nobis pars est laetitiae, data praemia nostris
Mētiri meritis; quippe his ea cernimus aequa.
Justitia hinc nostrum sibi tam devincit amorem,
Ad nullam ut penitus sit fas divergere culpam.
Ut gratum diversa cient modulamina vocum
Concentum, sic et nostris in sedibus ordo
Impar concentum reddit. Hōc fulget in astro
Lux Romei, cujus pulchris mala gratia gestis
Est habita. At non longum, qui mendaciter illum
Culparunt, risere viri. Male vertitur illi,
640Qui sua damna putat, quicquid benefecerit alter.
Raimundus quattuor sibi Berlingherius habebat
Natas; ac magnis nupserunt regibus omnes.
Hŏc humilis fecit Romeus: tamen improba verba
Persuasere, rei rationem ut posceret actae;
Actae nempe rei, quam tantum exauxerat ille;
Proinde senex et inops tectum regale reliquit.
Si norint homines, fuerint qui pectore sensus,
Quum sibi frustatim peteret nutrimina vitae,
Hunc, plusquam soleant, ornarent laudibus amplis.