112O quicunque meam parvo estis lintre secuti,
Optantes audire, ratem, quae caerula cantat
Aequora percurrens, ad litora vestra redite;
Neve intrate salum, vastas ne forte per undas,
Me amisso, ignoretis iter: freta pervia nulli
Nunc primum ingredior: spirat Tritonia Pallas,
Phoebus agit, monstrantque novae Ursarum astra Camenae.
Vos pauci, Angelicam qui jam vertistis ad escam
120Sollicitos animos, qua in terris vivitur, at non
Unquam fit satias, vos proram mittite in altum,
Sectantes, quem nostra aperit ratis incita, sulcum,
Ante recurrenti quam sit delebilis unda.
Non stupor obtinuit tantus, vos quantus habebit,
Heroas Grajos, quos Colchida vexerat Argo,
Quum vīdēre jugo summittere Jasona tauros. —
Insita caelestis regni atque aeterna cupido
Nos, tanquam Caelum, veloces paene ferebat.
Ductricem ipse meam, atque ea suspiciebat Olympum.
130Quam cito stat, volat, atque arcu discedit arundo,
Huc ego perveni, quo me sibi vertere mira
Res oculos dedit; atque ea, quam mea nulla latebant
Acta, hilaris vultu, non sequius atque decōra:
Grates redde Deo, qui primum attingere, dixit,
Nos fecit sidus. Mihi visum est undique nubes
Quod nos obtegeret, densa, et solida, atque polita,
Usque adeo effulgens, sicut, quem luce corusca
Sol adamanta ferit. Nos intus stella recepit,
Indivisa velut lucis radium unda receptat.
140Si tum corpus eram, nec fas hic noscere porro est
Quomodo tunc aliud corpus penetrare liceret,
Nos agere id major deberet cura videndi,
Quo fit perspicuum, naturae quomodo junctus
Est Deus humanae. Quod nunc dat credere nobis
Arcanum ignotumque Fides, tum noscere clare
Atque palam dabitur, tanquam primordia veri. —
Omni ope, respondi, cunctis et viribus illi
Reddo pias grates, qui me tellure removit:
At tu dic age, quid sunt hoc in corpore signa,
150Quae faciunt terris fabulas compingere vulgo?
Surridens rettulit: Si homines sententia fallit,
Pandĕre quo nequeunt sensus, mirabile certe
Jam nunc esse tibi non id deberet; et ipse
Scis bene, quod ratio sensus male nititur alis.
At quid tute putas? Prout, inqui, hic corpora rara
Aut sunt densa, reor terris diversa videri.
Illa mihi: nosces sic te non vera locutum,
Si, quae adversa feram, dictis intenderis aures.
Orbita in octava cernuntur sidera multa,
160Aspectu ac mole inter se distantia valde:
Si tam magna esset densi rarique potestas,
Plusve minusve foret virtus his omnibus una;
Diversa at virtus variis procedere debet
Principiis; quae, uno excepto, tuus omnia sermo
Destrueret. Si nigrantis sit causa coloris
Praeterea rarum, vel parte in utraque, vel una,
Materiae valde esset inops hŏc sidus, et instar
Corporis in quo pars careat, pars pinguis abundet;
Ac velut in libro mutatur pagina. Primum
170Hŏc Sol esse negat, patitur quando ille labores;
Nam radii tunc transigerent, ceu corpore in omni
Contigit hŏc raro: quod non autem esse videtur.
Nunc de alio dicam; quod si delere licebit,
Evincam falsum, tua quod sententia profert.
Si rarum non praetereat, sit denique punctum
Est opus, a quo lux ultro transire vetetur,
Ac Solis radius sic in sese ipse refundat,
Ut color in speculo. Radium hīc nigrescere dices,
Quod mage longinqua fuerit de parte refractus.
180Hŏc, si unquam tentes, negat experientia; quae est fons
Unde solent artes sibi rivos ducere vestrae.
Sume triplex speculum: procul a te bina locato,
Longius ast aliud: medio te siste; tuumque
Post tergum funale loca, quod spicula lucis
Omnibus immittat speculis; et, ab hisce repulsa,
Ad te perveniant. Etsi, quam longius abstans
Emittit speculum, sit lux minor, omnia claram
Aspicies aeque specularia mittere lucem.
Nunc, quoniam, ut Solis radiis tepefacta colorem
190Ac frigus nix amittit, caligine pulsă
Es factus; menti tibi claram infundere lucem
Ipsa volo, quam tu penitus radiare videbis.
Sub Caelo aeternae pacis, se maximus orbis
Circumagit, cui talis inest uberrima virtus,
Omnia ut obtineat variarum semina rerum;
Quae, subtus sese volvens, hinc dividit orbis
Sideribus multis, quae in sese continet ipso.
Haec eadem certo dispensant ordine septem
Deinde orbes, qui se celeri vertigine versant.
200Caelorum haec series, ut conspicis ipse, gradatim
Sic igitur peragit, talique est foedere juncta,
Ut, quod desuper accipiunt, dant deinde deorsum.
Inspice ut ad verum tendam, quod discere quaeris,
Ne solus reperire vadum sis nescius amnis.
Mentibus ex superis, summos quae temperat orbes,
Progreditur virtus; ut, qua dat malleus usum,
Ars venit ex fabro. Orbis, quem tot sidera pingunt,
Excipit effigiem mentis, qua volvitur, ipsam;
Insculpitque aliis. Humano ut corpore clausa,
210Sese anima insinuat, varios diffusa per artus,
Dispensatque habiles diversa ad munera vires;
Sic mens multiplicat sese, funditque per astra,
Unica circumiens. Diversa exinde creatur
Mixtura, ex varia virtute in sidere mixta,
Cui sic inseritur, ceu vestro in corpore vita.
Naturam ob laetam, qua virtus mixta creatur,
Qualis laetitia ex oculis, lux fulget ab astris.
Hinc fit differitas lucis: producere nescit
Hanc fuscum aut clarum: interna ab origine prodit.