1XXV. Nolebat tunc hora moram, nam liquerat axem
Sol medium tauro, atque nepae nox atra teneri.
Propterea, veluti, cui res incumbit agenda,
Vir coeptum molitur iter, nihil obvia curans;
Sic, scalam ingressi, per callem vadimus arctum,
Alter post alium; velut ire angustia cogit.
Ut tener is pullus, quem vere ciconia gignit,
Attollit pennas, correptus amore volandi,
Mox premit has pavidus, non audens linquere nidum,
10Tunc ego talis eram, nolensque volensque rogare,
Paene loqui incipiens: Quanquam pernīciter iret,
Non me Dux liquit, dixitque; emitte sagittam
Eloquii ex arcu, ad ferrum quam adduxeris ipsum.
Tunc ego fidenter fari sum talibus orsus.
Quomodo fit macies, ubi opus nutrimine deest? —
Si memor hic esses Meleager quomodo leto
Sic fuit absumptus, prout truncum absumeret ignis,
Id tibi difficile haud foret; et, si forte putares
Quomodo et in speculo sic ipsa movetur imago,
20Inspiciens ut membra movet, quae dura videntur,
Mollia tum fierent. Verum, ut tu mente quiescas,
En Statius, quem oro atque rogo ut tua vulnera sanet. —
Prospectum aeternum si nunc te pandere coram
Sumam, respondit Statius, tua certa voluntas
Me culpa absolvat, cui sum pārēre coactus.
Sic deinde incepit: Fili, mea percipe dicta,
Atque modum, quem scire cupis, te rite docebunt.
Perfectus sanguis, venis sitientibus unquam
Qui non hauritur, superest, velut esca superstes
30Tollitur ex mensis. Trahit hĭc ex corde vigorem
Formandi membra, ut venas qui permeat omnes,
Haec eadem ut faciat. Digestior affluit illuc
Quo magis haud fari decet: hinc vas stillat in aptum,
Sanguine in alterius: simul hīc miscentur utrique,
Hĭc pati et ille agere aptus; propter scilicet, a quo
Perfecto premitur loco. Ubi pervenerit illuc,
Continuo exorditur opus; densatque liquentem
Materiam: ac, postquam coalescere fecit, eandem
Vivificat. Virtus quum activa hinc denique facta
40Est anima, ut plantae (nisi quod planta attigit oram,
Haec etiamnum est in cursu) tantum illa operatur
Ut motu ac sensu, aequŏrea ceu fungus in alga,
Materies potitur; struiturque hinc quaeque facultas,
Quarum ipsa est semen. Generantis (percipe, fili,)
Virtus, corde fluens, ex quo Natura creandis
Omnibus intendit membris, se flectit, et omnes
In partes tendit, variosque inservit ad usus.
Quomodo at in fetu mentis spectabile lumen
Insinuet, nescis. Res haec adeo ardua captu est,
50Ut mage te multo sapiens errarit in ipsa.
Abjunctum hŏc animo (quod non invenerit ullam
Quam teneat partem) is statuit. Tu percipe verum.
Perfectum ut cerebri est textum, se Conditor orbis
Tam miro Naturae operi convertere gaudet.
Atque novam huic animam, plenam virtutibus, afflat;
Quae quodcunque activi in fetu repperit ipso,
Attrahit, attribuitque sibi: fit spiritus unus,
Qui vivit, sentit, sese in sese ipse reflectit.
Utque minus stupeas, solarem cerne calorem,
60Qui, viteo umori junctus, fit vineus umor.
Stamina quum Lachesi desunt, se corpore solvens,
Fert virtute sua divina humanaque secum.
Qua meminit, qua vult, qua intellegit, omnis in actu
Haec est vividior, membris exuta, facultas;
Cunctae aliae, mutae remanent. Nihil ille moratur:
Sponte, modum in mirum, Tibris aut Acherontis ad oram
Labitur: hic primum quae sit data semita discit.
Sede nova astrictus, virtute inducere formas
Apta, ceu quum habuit corpus, stantem aëra circum
Imprimit: utque aër pluviis in nubibus olim
70Induitur varios adverso sole colores;
Haud aliter formam vicinus suscipit aër,
Quam praebet virtute sua illic spiritus astans:
Atque, ut flamma suo nunquam se dividit igne,
Sed quo ierit, sequitur; forma sic spiritus unquam
Deseritur non ipse nova. Quumque inde videndum
Spiritus ostendat sese, proin Umbra vocatur.
Hīc, usque ad visum, sensūs sibi comparat omnes:
Edimus hinc planctum an risum, vocemque ciemus,
Quaeque per hunc multa audisti suspiria montem.
80Sic animi motus varios occultaque vota
Pandimus, ut sua cuique flagrat dictatque cupido.
Haec causa est equidem, quae te stupuisse coëgit. —
Extremum attigimus gyrum; dextramque meantes
In partem, intentos nos altera cura tenebat:
Nam rupes eructat flammas, atque crepido
Emittit ventum, qui has rejicit atque repellit:
Quare erat extremo sejunctis margine eundum;
Meque hinc terrebat flamma, hinc declive ruinae.
Hic, meus ajebat monitis Praeceptor amicis,
90Est frenum cohibendum oculis, cauteque meandum;
Nam valde nocuisse potest vel parvulus error.
Numinis o summi pietas, audita per ignes
Vox cecinit medios, ac me illuc vertere adegit
Lumina, quae dubio tum calle intenta ferebam.
Ire Umbras per flammam vidi; illasque tuebar
Atque viam, alternans oculos. Quum desît hymnus
Clamabant alte: non est mihi conjugis usus,
Ac summissis hymnum iterabant vocibus ipsum.
Hoc quoque finito; Silvam Diana petivit,
100Clamabant iterum, atque Helicen irata removit,
Quod fuerat Veneris blandum perpessa venenum.
Hinc indulgebant cantu, hinc exempla ferebant
Matrumque atque virûm, vitam qui rite pudicam
Egere, ut virtus et vincla jugalia poscunt.
Hunc, puto, lustrali donec versantur in igne,
Observant morem: tali medicamine plāga
Obsuitur, quam montis habet suprema crepido.