1Vertice jam recto, nec plus dictura, quiebat
Flamma; viamque sequens, venia cum Vatis, abibat:
Altera quum subiens, oculos sibi vertere fecit
Confusum ob quendam sonitum, qui exibat ab illa.
Bos veluti Siculus, qui primum, id jure merentis,
Mugiit artificis questu, sic aegra ciebat
Inclusi lamenta viri, ut, quanquam aereus esset,
Ipse videbatur diros sentire dolores:
Haud aliter flammae, ex apice atque foramine nulla
10His via quum foret, in murmur se tristia verba
Vertebant, quod more suo dat stridulus ignis.
Ast ubi per culmen vox callem invenit, et illi
Impressit motūs, dederat quos lingua loquentis,
O qui nuper es Insubro sermone locutus,
Vade age nunc, ajens, non te ultra dicere quaero
Incepit, serus quamvis huc forsitan assum,
Ne te taedeat hic paulum consistere mecum,
Ac fari: non me, ut tu cernis, taedet, et ardeo.
Si mundum in caecum Latiis ex dulcibus oris,
20Unde meum scelus omne fero, es novus incola lapsus,
Dic, rogo, an Aemiliae sit pax bellumne per urbes.
Inter enim Urbinum atque jugum, ex quo Tibridis undae
Defluere incipiunt, ego sum jam montibus ortus.
Ipse aderam, fixisque oculis ac vertice prono
In foveam ex ponte aspiciens, quum protinus inquit
Dux mihi, contingens latus: huic responsa roganti
Nunc tu redde loquens; quippe est de gente Latina.
Tunc ego, qui fueram jam respondere paratus:
O Anima, incepi, ardenti quae absconderis igne,
30Aemilia haud unquam bello, quod corde tyranni
Intus alunt, caruit, nec nunc caret, at manifestum
Nullibi nunc saevit. Stat nunc, velut ante, Ravenna:
Polentae fovet hanc aquila; et te, Cervia, pennis
Nixa tegit. Tellus quae Gallica reppulit arma
Ac caede implevit campos, subjecta leoni
Est viridi. Canis ex Verrucchio uterque, vetusque ,
Atque novus, qui tam leto crudeliter olim
Montagnam dederunt, ubi jam suevere, terebrant.
Urbes, quas Lamon atque alluit amne Santernus,
40Caerulus infrenat campo leo parvus in albo,
Saepius assuetus diversas sumere partes.
Cui Sapis lavat undā latus, montem utpote et inter
Planitiem posita, est sic nunc subjecta tyrannis,
Libera nunc regnat. Qui sis nunc exsere quaeso;
Neve magis quam alius fuit, intractabilis esto,
Sic tibi sit terris, vincens oblivia, nomen.
Murmur more suo postquam paulum edidit ignis,
Has flavit, moto huc atque illuc vertice, voces:
Si responsa viro, terras qui deinde rediret,
50Reddere nunc rerer, flamma haec immota sileret:
At, quoniam nemo tenebris evasit ab hisce,
Si verum audivi, non hinc me infamia terret.
Armiger ipse fui; divi me Fratribus inde
Francisci addixi; crasso sic cannabe vinctum
Praeteritae delere putans me crimina vitae.
Ac certe rata spes fuerat, nisi maximus ille
Presbyterûm (quem dira premant) me involvere rursus
Impulerit culpis: nunc quare et quomodo disce.
Dum spirare dedi, mihi quos induxerat artūs
60Mater, me vulpis gessi, non more leonis;
Atque astus fraudesque omnes artesque dolosas
Sic didici, ut late exierit mea fama per orbem.
Quum vitae ad tempus veni, quo quisque rudentes
Colligere, ac mālo deberet ducere vela,
Quod placuit, mihi displicuit; sacroque Ministro,
Corde dolens, lacrimisque madens, sum crimina fassus.
Heu miser! hoc me juvisset; verum ille recentum
Rex Pharisaeorum, Lateranum propter, iniquum
Quum bellum gereret, non contra ex gente creatos
70Thracum aut Isăācidum, sed Christum ex gente colentum,
Quorum nemo Arabum mercator adiverat oras,
Nec Ptolemaiden sumptis devicerat armis;
Non summo officio, sacro nec ab ordine, in ipso
Est se detentus; non, in me, cingulo ab illo,
Reddere quod cinctos macriores ante solebat.
Ut Constantinus Soracte in monte petivit
Sylvestrum, ut lepram ablueret, sic iste magistrum
Me sibi delegit febrim sanare superbam.
Hic me consuluit: silui, nec sum orsa referre
80Ausus; visus enim tanquam ebrius edere verba.
At mihi mox dixit; cunctos depelle timores;
Jam nunc te absolvo: tu quo Praeneste potiri
Evaleam doceas: reserare et claudere caelum,
Ut scis, ipse queo: sunt binae ad talia claves,
Quas meus haud voluit sibimet decessor habere.
Vocibus his actus, pejus ratus ipse silere;
Quod mox admittam, quando me crimine solvis,
Te, dixi, praestare parum, et promittere multum
Victorem reddent. Postquam me vita reliquit,
90Ferre mihi Franciscus opem est conatus; at unus
Atrorum Cherubim; noli me laedere, dixit,
Nec tecum hunc ducas: veniendum est Tartara, et inter
Afflictas Animas: subeunda huic quippe dolosi
Poena est consilii, post quod crini illius haesi:
Quem non paenituit, nequaquam absolvere par est;
Paenituisse ac velle, sibi adversantur et obstant.
Hei mihi! quam dolui, quum me deprendit aduncis
Unguibus, increpitans: non me tu forte putabas
Tam Logicen doctum. Ad Minoem duxit; et ille,
100Bis quater ut cauda se incinxit, eamque momordit
Magna ira: involventem, ait, hĭc descendat ad ignem.
Propterea, velut ipse vides, me excepit Avernus;
Atque ita vestitus gradiens, angore peruror.
Haec ubi sic dixit, torquens agitansque cacumen,
Flamma dolens abît. Nos, Ductor et ipse, per altum
Tendimus ulterius scopulum, dum venimus arcum,
Altera quo tegitur valles, ubi poena fatigat
Qui sibi discidiis onus imposuere serendis.