1Per secretum iter inferimus sub moenia gressum,
Ille prior, post, ipse sequens. O maxima virtus,
Tunc ego sum fatus, quae me alta in Tartara ducis,
Proque tuo libitu per gyros volvis Averni,
Annue quaerenti: numquid spectare sepultam
Fas foret hic gentem? Sunt nunc adaperta sepulcra,
Et custode carent. Claudentur, reddidit ille,
Omnia, quum Jošaphat sint huc de valle reversi,
Corpora, quae in terris jam deseruere, ferentes.
10Hac in parte jacent Epicurus, eumque secuti,
Qui letum censent animam cum corpore obire.
Quod poscis, quamque ore siles, expleta cupido
Mox hic intus erit. Tibi cor, Dux optime, dixi,
Non aliam ob causam abscondo, nisi, ut ipse monebas,
Ne fors multa loquar. Tuscis o edite terris,
Qui nunc, vivus adhuc, igneam perlaberis urbem,
Sic et honesta loquens, precor, hic vestigia siste.
Te tuus ostendit sermo illa ex urbe creatum
Praeclara, cui forte fui nimis ipse molestus.
20Haec vox confestim tumulo prodivit ab uno;
Quare ego proximus Ductori exterritus haesi.
Ecquid agis? converte oculos, est ille profatus,
Cerne Farinatam, qui sese erexit ab arca;
Inspice, et exstantem toto jam pectore cernes.
Dixit. In illius vultum jam lumina fixus
Intuleram: ille trucem, sublato pectore, frontem
Alte attollebat, velut indignatus Avernum.
Tunc manibus Dux ipse suis me impellit; et inter
Immittens tumulos: manifesta edissere, dixit.
30Ut tumulo accessi, paulum me inspexit; et ira
Mox quasi correptus: quibus es majoribus ortus?
Inquit; et ipse simul, cupidus parere roganti,
Non id celavi, sed cuncta ex ordine pandi.
Ille oculos tollens: mihi gens immaniter omnes
Partique primisque meis inimica fuere,
Reddidit, ac his propterea dare terga coëgi.
Si terga hi dederunt, sunt undique deinde reversi,
Respondi; at tua non bene gens hanc calluit artem.
Altera detecto ex tumulo tum se Umbra levavit
40Ad mentum; quare surrectam in genua putavi.
Undique me circumspexit, quasi cerneret utrum
Mecum aliquis foret; ac, nullum quum vidit adesse,
Illacrimans dixit; si tu per Tartara tendis
Nobile ob ingenium, cur non tibi filius haeret
Ille meus? qua detentus regione moratur?
Non mea me virtus, rettuli, verum iste, seorsum
Qui manet, adducit; cujus fors carmina vester
Jam Guidus sprevit. Genus et miserabile poenae
Verborumque tenor, dederant mihi nosse loquentem;
50Plene ideo responsa dedi. Se is protinus alte
Extulit his vix auditis: et quomodo, dixit,
Sprevit ais! nonne aetherias nunc luminis auras
Ille haurit? nonne illi oculos lux percutit alma?
Haec fatus, quum me sensit responsa morari,
Inversus recĭdit, nec protulit amplius ora.
Alter magnanimus, per quem vestigia pressi,
Non os mutavit, collumve latusve reflexit;
Orsaque deinde sequens: haec si male, dixit, ab illis
Ars percepta fuit, magis hoc me immaniter urit
60Quam torus hic igneus: sed non, quae sedibus istis
Imperat, ora Deae vicibus lux alma replebit
Et bis terque decem, ac tu quantum ponderis ipse
Noveris haec habeat. Sic autem evadere ad auras
Inde tibi liceat, cur tam est infensus et asper
Ille meis populus? leges cur condit in illos?
Clades ac caedes, qua decolor Arbia fluctūs
Sanguine mutavit, rettuli, his haec scita rependunt.
Vertice tunc is concusso, ac suspiria ducens;
Non unus tunc ipse fui; ac certamina nunquam
70Cum reliquis certe sine causa, dixit, adivi;
Unus at ipse fui, qui, quum Florentia passi
Sunt omnes alii, deleta ut funditus esset,
Consilio obstiterim, vultu adversatus aperto.
O, rogo, sic valeat tua gens reperire quietem,
Tunc ego subjeci, quo mens mea vincta tenetur,
Solve mihi dubium. Vobis concessa facultas
Est, bene si audivi, casus praenosse futuros;
Non ita praesentes. Sic nos longinqua tuemur,
Rettulit, ut quisquis vitiosa luce laborans.
80Tantum summus adhuc indulget luminis Auctor!
At simul adventant, aut praesens attulit aetas,
Mens nostra obruitur tenebris; nec novimus unquam,
Vestrarum in terris rerum nisi nuntius assit.
Hinc tu scire potes, quod nos vis tota videndi
Destituet, fuerit quum janua clausa futuri.
Tum, quasi pertaesus culpae: fer, deprecor, illi
Qui cecĭdit, quod natus adhuc vitalibus auris
Vescitur, atque sibi sum respondere moratus,
Errorem hunc propter, quo sum te ajente solutus.
90Dixit. Jamque meus mihi Dux remeare jubebat.
Quare ego quaesivi, citius mihi ut ille referret
Qui secum hic essent. Plusquam cum mille, reponit,
Hic positus jaceo: Friderici hic Umbra secundi
Purpureique viri ; atque alii, quos dicere parcam.
Haec ait, ac sese abscondit. Vestigia verti
Ad Vatem tunc ipse redux; sub pectore mecum
Auditum eloquium, mihi visum hostile, revolvens.
Protulit ille pedes; ac posthac, inter eundum:
Quid te adeo turbat? petiit. Quumque inde retexi:
100Triste quod audieris, memori sub pectore conde,
Inquit : nunc adhibe hic animos (ac talia fatus
Erexit digitum): quum deinde illius ad ora
Substiteris, quae luce micans late omnia cernit,
Illa iter et vitae pandet casusque futuros,
Dixit; et, ad laevam conversus, moenia liquit.
Vadimus in medium, tenuis qua semita ducit
Ad vallem, quae huc usque gravem mittebat odorem.