810Inferni regis, dixit tum deinde Magister,
Vexilla apparent: vide an illum cernere possis.
Ut, quam circumagit ventus, quum involvitur aër
Aut nocte aut nebula, longe mola cernitur ingens;
Sic procul immanem molem spectare videbar.
Mox, ventum evitans, (nam, quo defenderer, ullum
Non erat hic antrum), tergo Ductoris adhaesi.
Jamque aderam, glacies (trepidans haec talia narro)
Quo sic inclusas Umbras concreta tenebat,
Ut pellucerent, festuca quasi abdita vitro.
820Quaedam stant rectae, sublato hae corpore, et illae
Inversis pedibus; quaedam tellure jacentes;
Quaedam, tanquam arcus, capiti vestigia volvunt.
Quum prope tam fuimus, mihi quo monstrare Magister
Est ratus, ante omnes qui pulchrior exstitit olim,
Eripuit se ex ore meo, ac me sistere jussit:
En tibi Dis, ait: ecce locus, quo fortibus usus
Est animis. Heu, quale fui! quam frigidus horror
Membra mihi cepit! Noli mihi quaerere, lector,
Hoc ego non referam, siquidem verba omnia vincit.
830Nec mihi mors, nec vita fuit: tu collige porro
Qualis eram, his utrisque carens, nisi mentis es expers.
Arduus ad medium glaciato ex flumine pectus
Tollebat sese: exaequor magis ipse giganti,
Quam bracchia illius se mole gigantibus aequent:
Totum quam late pateat jam collige corpus,
Pars ea cui compar. Si tam fuit ille venustus,
Quantum hic turpis erat, contraque est surgere adortus,
Qui talem fecit, vere procedit ab illo
Omne malum, atque omnis luctus est tristis origo.
840Ut stupui, trinas facies quum vertice vidi !
Quarum erat anterior rubro suffusa colore:
Altera tum duplex umeris surgebat utrisque
Ex mediis, summaque simul dein fronte coibant;
Dexteraque et crocea et candens, subnigraque laeva,
Qualis inest Nilo perfusa colentibus arva.
Hinc illinc, quantae tam grandia membra decebant,
Tergeminis inerant geminae sub vultibus alae:
Vasta adeo nunquam pandunt sua carbasa naves.
Sunt illae implumes, quales a vespere dictis
850Alitibus surgunt. Has jugiter ille movebat,
Ac tres edebat ventos: quo flamine late,
Conversa in glaciem, Cocytia stagna rigebant.
Sex oculis flebat: fletuque ac sanguine mixta,
Plurima tergeminum per mentum spuma fluebat.
Roboreum ut lignum crebro quod verbere culmos
Obtundit lini, sic quolibet ore terebat
Is sontem; atque uno mandebat tempore trinos.
At prior, haud tantum ex morsu, sed ab ungue dolebat,
Qui pellem ex tergo violenter saepe trahebat.
860Is, dixit Doctor, major quem poena fatigat,
Proditor est Christi Judas: caput intus in ore
Illi est; atque foris diverberat aëra plantis.
Ex geminis aliis, quorum caput exstat, et intus
Clauduntur crura, is rictu qui pendet ab atro,
Est Brutus: silet ille ferox, ac membra retorquet.
Cassius est alter, praegrandi corpore constans.
At nox jam surgit: nobis sunt omnia visa;
Atque hinc propterea jam nunc discedere tempus.
Dixit; et, ut voluit, collum complexibus arctis
870Illius appendi: Ille, locum tempusque capessens,
Haud mora, vix alas late conspexit apertas,
Se applicuit costis; perque hispida vellera sensim
Descendit, saetasque inter glaciemque rigentem.
Postquam nos fuimus, femori quo innectitur alvus,
Corpus vi magna Vates contorsit; ibique,
Quo caput ante fuit, posuit vestigia versus;
Apprensisque pilis, veluti qui ascendit, adhaesit:
Quare ego sum Stygias rursus ratus ire sub umbras.
Esto tenax; hac quippe via, mihi pectore anhelo
880Ille inquit, tanto fas est exire dolore.
Haec ait: atque foras per saxi deinde foramen
Exiit: ac, me deponens in margine fessum,
Hic sedisse dedit, juxta vestigia sistens.
Erexi tunc ipse oculos, utque ante reliqui,
Cernere Luciferum rebar; sed crura tenentem
Hunc sursum aspexi. Numquid tunc anxius essem,
Gens putet illa rudis quae nescit pendĕre quale
Tunc ego transierim punctum. Eja age, surge, Magister
Est mihi tum fatus: via longa, itinerque malignum est:
890Unăque cum mediā fulget nunc horă diei.
Non ad regiam iter, sed, quam natura cavarat,
Scruposique sŏli ac lucis spelunca malignae
Hic erat. Ante ex regnis quam divellar Averni,
Postquam ego surrexi, Doctor carissime, dixi,
Eloquere; ac dubia errorem mihi discute mente:
Quo nunc est glacies? cur hic est corpore versus?
Tam subito cur Sol ad mane ex vespere venit!
Tu reris, mihi Praeceptor tum reddidit, esse
Trans centrum, quo jam saetis serpentis adhaesi,
900Qui terebrat terrestrem orbem: trans ipse fuisti
Donec descendi: memet quum deinde revolvi,
Est tibi transmissum punctum, quo pondera tendunt
Partibus ex cunctis; sub caeli sistimus axe
Contra illum posito, quo cingitur arida tellus;
Culmine sub cujus summo consumptus obivit
Qui vixit, mortemque tulit sine crimine. Sistis
Orbe super parvo, facies qui est altera Judeccae:
Incipit hic exorta dies, quum desinit illic:
Ut prius instabat, pariter nunc Lucifer instat:
910Hac ex parte ruit, Caelo revolutus ab alto;
Quaeque erat hīc tellus, hujus formidine capta,
Aequore se obtexit, nostrumque recurrit in orbem;
Ac forte, ut fugeret, vacuum hīc sublapsa reliquit.
Est illic, post Luciferum, tam vastus ut ipse
Est tumulus, locus, haud oculis, sed murmure rivi
Auriculis notus; qui saxo prosilit, unde
ipse viam secuit; facilique hinc tramite circum
Volvit aquam. Hac, per iter caecum, vestigia sursum
Tendimus absque mora, dux primus et ipse secundus,
920Donec per teres hinc Caeli convexa foramen
Aspexi; atque revisum exinde evasimus astra.